چین بار دیگر نشان می‌دهد تجارت آزاد سوسیالیستی بین‌المللی در آفریقا چگونه است

بهابانی شانکار نایاک
مانتلی‌ریویو آنلاین
ترجمه مجله جنوب جهانی

در حالی که امپریالیسم ایالات متحده از تدابیر تعرفه‌ای سخت و بی‌رویه برای حراست از سلطه سرمایه‌داری و کنترل هژمونیک خود بر سیستم‌های سیاسی و اقتصادی بسیاری از کشورهای جهان استفاده می‌کند، چین با هدف به اشتراک‌گذاری توسعه و کامیابی خود، و همچنین انتقال مهارت‌ها و راهبردها، یک سیاست تعرفه صفر را برای پنجاه و سه کشور آفریقایی به اجرا گذاشته است. در مقابل، ایالات متحده از طریق قانون رشد و فرصت آفریقا (AGOA)، سیاست اقتصادی نو‌استعماری و نوامپریالیستی خود را در تعاملات تجاری با آفریقا حفظ کرده است.
این برنامه AGOA به ۳۲ کشور واجد شرایط جنوب صحرای آفریقا، علاوه بر بیش از ۵۰۰۰ محصولی که تحت برنامه نظام ترجیحات تعمیم‌یافته (GSP) از معافیت تعرفه‌ای برخوردارند، امکان می‌دهد تا برای بیش از ۱۸۰۰ محصول، بدون عوارض گمرکی به بازار آمریکا دسترسی یابند. این دسترسی مشروط به آن است که این کشورها ملزم به «ایجاد یا پیشرفت مستمر در جهت ایجاد یک اقتصاد مبتنی بر بازار، حاکمیت قانون، پلورالیسم سیاسی، و حق طی مراحل قانونی (due process)» باشند. علاوه بر این، کشورها باید «موانع پیش روی تجارت و سرمایه‌گذاری آمریکا را حذف کنند، سیاست‌هایی را برای کاهش فقر، مبارزه با فساد، و حفاظت از حقوق بشر به اجرا درآورند.»
شرایط AGOA به گونه‌ای طراحی شده‌اند که کشورهای آفریقایی را از تدوین سیاست‌های اقتصادی و خارجی مستقل بازدارند و تضمین کنند که این کشورها شرایط اقتصادی و فرآیندهای سیاسی هم‌راستا با منافع ایالات متحده و الزامات بازار آن را ایجاد کنند. AGOA همچنین به نحوی ساختاربندی شده است که استخراج منابع طبیعی آفریقا را به روش‌هایی تسهیل کند که در درجه اول به نفع ایالات متحده باشد. AGOA نه فرصتی برای رشد ایجاد می‌کند و نه شرایط آن را برای کشورهای آفریقایی مهیا می‌سازد. در این قانون هیچ عنصری وجود ندارد که واقعاً مردم آفریقا را چه به عنوان تولیدکننده و چه به عنوان مصرف‌کننده توانمند سازد؛ بلکه، کشورهای آن‌ها را در موقعیتی قرار می‌دهد که تابع اهداف امپریالیستی و سرمایه‌داری آمریکا باقی بمانند.
به همین ترتیب، قدرت‌های استعماری سابق اروپا، که اکنون در قالب اتحادیه اروپا (EU) گرد هم آمده‌اند، از طریق توافق‌نامه‌های مشارکت اقتصادی (EPAs) مشروط با کشورهای آفریقایی تعامل می‌کنند. این توافق‌نامه‌ها اغلب بر اساس تعهدات متقابل، منطقه‌ای و دوجانبه توسعه می‌یابند. در مقابل، سیاست تعرفه صفر چین بخشی از گسترش گسترده‌تر روابط اقتصادی چین و آفریقا است که بر احترام متقابل استوار بوده و توسط اجلاس همکاری چین و آفریقا (FOCAC) شکل گرفته است.
سیاست تعرفه صفر چین برای کشورهای آفریقایی همچنین بخشی از تعهد انترناسیونالیستی سوسیالیستی این کشور برای تقویت پیوندهای اقتصادی و ترویج سرمایه‌گذاری صنعتی است که از تولید محلی در آفریقا حمایت می‌کند. این رویکرد با هدف ایجاد اشتغال گسترده و گسترش فرصت‌های معیشتی از طریق تعمیق مشارکت آفریقا در بازارهای منطقه‌ای و جهانی، و همچنین ادغام کامل‌تر این قاره در زنجیره‌های ارزش و تأمین جهانی دنبال می‌شود. چین نشان می‌دهد که مدل سوسیالیستی تجارت آزاد بین‌المللی در آفریقا می‌تواند چگونه باشد و جایگزینی برای شیوه‌های تجاری تحمیلی از خارج، مشروط و اغلب ناعادلانه‌ای ارائه می‌دهد که توسط نهادها و سیاست‌های اروپایی و آمریکایی به نام «تجارت آزاد» و «بازار آزاد» بر کشورهای آفریقایی اعمال می‌شود. با این حال، در عمل، سیاست‌های تجاری اروپا و آمریکا نه واقعاً آزاد هستند و نه منصفانه.
اروپا و ایالات متحده سازوکارهای بازار بین‌المللی را ایجاد می‌کنند که در آن‌ها تجارت در درجه اول به عنوان ابزاری برای تضمین تحرک آزاد سرمایه و بازار برای شرکت‌ها، محصولات و خدمات اروپایی و آمریکایی در آفریقا عمل می‌کند. در همین حال، مردم آفریقا و محصولات آن‌ها همچنان با موانع قابل توجهی در مرزهای اروپا و آمریکا روبرو هستند. این قدرت‌های سرمایه‌دار و امپریالیست، راهبردهای تجاری و بازار حمایت‌گرایانه را برای خود ترویج می‌دهند، در حالی که زیر پرچم «اصلاحات اقتصادی و سیاسی»، به کشورهای آفریقایی «تجارت آزاد» را موعظه می‌کنند.
سیاست تعرفه صفر چین نه تنها تجارت آفریقا با چین را گسترش می‌دهد، بلکه تأثیر مثبتی بر صادرات آفریقا در اقتصاد جهانی دارد و به تغییر زندگی و معیشت مردم در سراسر این قاره کمک می‌کند. این سیاست با ابتکارات جامع تسهیل تجارت چین پشتیبانی می‌شود که هدف آن تضمین تجارت فرامرزی آسان‌تر و کارآمدتر است، به طوری که هم تولیدکنندگان آفریقایی و هم مصرف‌کنندگان چینی بتوانند از تبادل محصولات و خدمات بهره‌مند شوند. برگزاری نمایشگاه اقتصادی و تجاری چین و آفریقا بخشی از تعمیق پیوندهای اقتصادی مردمی بین چین و آفریقا است. چنین الگویی از تجارت آزاد بین‌المللی، بنیان‌های شیوه‌های تجاری نو‌استعماری و نوامپریالیستی ترویج شده توسط قدرت‌های اروپایی و آمریکایی در آفریقا و سایر نقاط جهان را به چالش می‌کشد.

دروغ‌پردازی‌های «تله بدهی»

به همین دلیل، قدرت‌های آمریکایی و اروپایی به طور بی‌امان به انتشار تبلیغات دروغین مبتنی بر روایت‌های به اصطلاح «تله بدهی (debt-trap)» چین می‌پردازند. این روایت‌های ساختگی به طور برجسته در نشریه «عناصر چالش چین» توسط دفتر برنامه‌ریزی سیاسی، دفتر وزیر امور خارجه ایالات متحده، مستند شده‌اند. این سند غیرطبقه‌بندی شده، ابتکارات توسعه‌ای چین را به عنوان «برنامه توسعه درنده‌خویانه و دیپلماسی تله بدهی» توصیف می‌کند، در حالی که ادعا می‌کند پکن به دنبال «اهداف اقتدارگرایانه و جاه‌طلبی‌های هژمونیک» است. این سند در ادامه استدلال می‌کند که:
> «حزب کمونیست چین پروژه‌های بزرگ زیرساختی و سرمایه‌گذاری، دیپلماسی تله بدهی و سایر شیوه‌های اقتصادی درنده‌خویانه را در هر منطقه از جهان به کار گرفته است تا دولت-ملت‌های مستقل، به‌ویژه نخبگان حاکم و تجاری آن‌ها را وادار یا مجبور به کمک و همگامی با چین در بازآرایی نظم جهانی کند. و حزب کمونیست چین از ادغام خود در سازمان‌های بین‌المللی اهرمی ساخته است تا هنجارها و استانداردهایی ریشه گرفته در اقتدارگرایی حزبی را به آن‌ها تزریق کند.»
>
این ادعاهای ایدئولوژیک از حقیقت فاصله زیادی دارند. هیچ مبنای واقعی برای این ادعاها وجود ندارد؛ آن‌ها بخشی از یک کارزار هماهنگ و مداوم تبلیغات ضدچینی برای تضعیف دستاوردهای سوسیالیستی چین و مردم سخت‌کوش آن هستند.

مدل سوسیالیستی در مقابل مدل سرمایه‌داری تجارت

تجارت بدون تعرفه چین، گامی اولیه در جهت ایجاد الگوی سوسیالیستی تجارت آزاد بین‌المللی است که قاره‌ها را به هم پیوند می‌دهد و تولیدکنندگان را مستقیماً با مصرف‌کنندگان مرتبط می‌سازد. این رویکرد شرایطی را ایجاد می‌کند که در آن تولیدکنندگان مصرف‌کنندگان خود را می‌شناسند، از هزینه تولید آگاهند و می‌توانند قیمت‌های منصفانه‌ای برای محصولات خود تعیین کنند. در مقابل، به اصطلاح «بازارهای آزاد» اروپایی و آمریکایی عمداً مصرف‌کنندگان را از تولیدکنندگان جدا می‌کنند و سازوکارهای قیمت‌گذاری مستقلی را ایجاد می‌کنند که هر دو گروه را استثمار می‌کند تا سودهای کلان برای منافع شرکت‌ها به دست آید.
بنابراین، الگوی سوسیالیستی تجارت یک جایگزین روشن ارائه می‌دهد که تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان را بر اساس نیازها و خواسته‌های واقعی و بدون دستکاری به نام «حق انتخاب آزاد مصرف‌کننده» گرد هم می‌آورد. در شیوه‌های تجاری سرمایه‌داری، انتخاب آزاد واقعی به ندرت وجود دارد؛ در عوض، خواسته‌ها برای گسترش بازارهای سودمحور تولید می‌شوند. در مقابل، در تجارت سوسیالیستی، انتخاب‌های مصرف‌کننده مبتنی بر نیازها و ترجیحات واقعی است، در حالی که بازار صرفاً به عنوان یک تسهیل‌کننده عمل می‌کند، نه تعیین‌کننده اصلی تولید، قیمت، مصرف، توزیع، عرضه و تقاضا. چین مدلی از تجارت آزاد و منصفانه را به نمایش می‌گذارد و نشان می‌دهد که چگونه چنین شیوه‌هایی می‌توانند امروز در آفریقا و جهان به طور مؤثر عمل کنند.
بهابانی شانکار نایاک مفسر سیاسی است.

g