منتشر شده در گرانما ارگان حزب کمونیست کوبا
ترجمه مجله جنوب جهانی
متن حاضر به مناسبت صدمین سالگرد فرمانده فیدل کاسترو روس، در جریان بیستوپنجمین نشست فوقالعادهٔ اتحادیه بولیواری برای خلقهای آمریکای ما–پیمان تجاری خلقها (آ.ل.ب.ا.–تی.سی.پی) در این روز یکشنبه، از قول رئیسجمهور کوبا، میگل دیاس-کانل برمودس، بار دیگر نمایندهٔ بزرگترین جزیره آنتیل است.
«یا متحد میشویم یا محو. پس، گزینه را خود برمیگزینیم.» این را هوگو رافائل چاوز فریاس، رئیسجمهور جمهوری بولیواری ونزوئلا، در سال ۲۰۰۱ در طی سومین نشست روسای دولت و حکومت انجمن کشورهای کارائیب بیان کرده بود. و این هشدار، بخشی از طرح پیشنهادی او -که نخستین طرح در تاریخ بود- برای آ.ل.ب.ا. به شمار میرفت.
آن انقلابی کمنظیر در آن هنگام دربارهٔ این مکانیسم که برای اتحاد نیروها اندیشیده شده بود و امروز باید در صحنهای منطقهای که به نفع نیروهای دستراستی شکل گرفته، راه خود را بگشاید، چنین بیان کرد: «موضوع بر سر راهی دیگر است؛ موضوع بر سر جستجویی است، زیرا بیتردید همگرایی برای ما امری حیاتی است.»
آ.ل.ب.ا. در چهاردهم دسامبر ۲۰۰۴ زاده شد. در هاوانا، در تئاتر کارلوس مارکس، فرمانده فیدل کاسترو روس نشان «کارلوس مانوئل د سسپدس» را بر سینهٔ چاوز نهاد. رئیسجمهور دیاس-کانل برمودس در مقطعی بعدتر در تاریخ، دربارهی این همرسشی عاطفی و نمادین تأکید کرد که آن زایش «جشنی» بود.
در شادی آن ساعات، هر دو مقام برجسته، سند تولد پروژهٔ نوین همگرایی میان همتایان را امضا کردند. و چه بسیار حق با آن دو بود که رویایی چنین بزرگ را ممکن ساختند؛ چه نوری در این یقین نهفته بود که در سایهٔ نامی چنین شاعرانه – «آلْبا» (سپیدهدم) – امکان آن میرویید که آمریکای ما بدیلی بیابد تا بر فراز دریا استوار بماند…
زندگی جز حقانیتبخشی به آن دو انساندوست بزرگ کاری نکرده است: در جهانی که از هم گسسته شده توسط عصر تاریکی که با کشتار جمعی مردم فلسطین گشوده شد، در جهانی که نهادهای بینالمللی نمیتوانند سواستفاده زورمدار را بازدارند – جایی که «اراذل محل» حتا در آبها نیز به سبک دزدان دریایی و کُشتیبانان، هراس را حاکم کرده است – آمریکای ما در آ.ل.ب.ا. گزینهای حیاتی دارد.
چندی پیش این گزارشگر نوشت که از گرداب نیمکره در دهه نود سده بیستم – از آن مرحله بحرانی که در سال ۲۰۱۷ توسط رئیسجمهور نیکولاس مادورو موروس «دههای موسوم به گمشده» خوانده شد، از فاجعه اجتماعی در قاره آمریکا(۱) – آن مبارزهای زاده شد که ابزار منطقهای را پدید آورد.
نیكولاس مادورو بیان كرد كه آ.ل.ب.ا. از زایشی تاریخی در آستانه سده بیستویكم متولد شد؛ و روشنی دید تا ایدههای دفاعشده توسط جنبشهای چپگرای سیاره در برابر تلاش امپریالیستی برای استعمار مجدد كشورهای آمریکای ما را محقق سازد. آن رئیسجمهور ونزوئلایی ارزیابی کرد که این زایش، همواره کوبا را بهعنوان فانوس، بهعنوان قطبنمای راهبردی خود داشته است، و امکان تلفیق اندیشهای نوین بود: نوین به دلیل تعلق به سده بیستویكم؛ در عین حال حاوی ایدههایی از سدهها پیش، اما همچنان پویا، مانند ایدههای آزادیبخش سیمون بولیوار.
وحدت مهمترین وظیفه است
در ساعات برگزاری چهاردهمین نشست فوقالعاده آ.ل.ب.ا.–تی.سی.پی – که در سال ۲۰۱۷ در کاراکاس، از سالن سیمون بولیوار کاخ ریاستجمهوری میرفلورس به کار خود ادامه داد – ارتشبد رائول کاسترو روس، که در آن زمان ریاست شورای دولت و شورای وزیران کوبا را برعهده داشت، با اشاره به آ.ل.ب.ا. بیان کرد که تولد این مکانیسم همگرایی در دورهای که انقلاب کوبا به پیروزی رسید ممکن نبود: رائول گفت باید یک چهارم فوریه (۴اف) سال ۱۹۹۲ (قیام مدنی-نظامی به رهبری هوگو چاوز) و پیروزی انقلاب بولیواری رخ میداد تا ابتکاری وحدتبخش مانند این بتواند پیش رود.
در آن هنگام، با تأمل درباره چاوز و شرایط پیچیده انقلاب آغازشده توسط او، رفیق رائول بر ایدهای تأکید کرد که برای نهادهایی مانند آ.ل.ب.ا. نیز معتبر است: رهبر بولیواری اهمیت وحدت را برای دگرگونیهای ژرف انجامشده در آن ملت آمریکای جنوبی درک کرد؛ «ساختن وحدت مهمترین وظیفهای است که هر انقلاب راستینی با آن روبروست»، رائول تصریح کرد، و یادآور شد که انقلابیون اغلب ایدهها و دیدگاههای بسیاری دربارهٔ مسیرهای ممکن دارند، اما باید با فروتنی دانست که هر آنچه ما را تقسیم و پراکنده میسازد، کنار گذاشت.
اکنونی از فوریتها، و میراثی ناگزیر
«در زمانی از چالشهای عظیم و خطرهای استثنایی زندگی میکنیم.» رئیسجمهور کوبا، میگل دیاس-کانل برمودس، در اوت امسال (۲۰۲۵) در طی سیزدهمین نشست فوقالعاده روسای دولت و حکومت آ.ل.ب.ا.–تی.سی.پی، که از ونزوئلا و بهصورت مجازی برگزار شد، این گونه بیان کرد.
آن دیدار – که پیشدرآمد نشست این ساعات از چهاردهمین نشست بود – در اساس به فضایی برای همبستگی و پشتیبانی از ونزوئلا در برابر تهدیدهای امپریالیسم ایالات متحده بدل گشت. و در آن، رئیسجمهور افشا کرد که «امپریالیسم، در گستراندن یورش هژمونیطلبانه و تجاوزکارانه خود، نشان میدهد که قصد ندارد در برابر محدودیتهای تحمیلشده توسط حقوق بینالملل، منشور ملل متحد، و دههها قطعنامه و اعلامیه منطقهای و جهانی علیه اجبار، تهدید، دخالت در امور داخلی دیگر دولتها، و مداخله، توقف کند.»
بزرگترین جزیره آنتیل در اوت، از قول رئیسجمهور خود، آ.ل.ب.ا.–تی.سی.پی و تمامی خلقهای جهان را به محکوم کردن یورش غیرعقلانی دولت ترامپ فراخواند. آن مقام رسمی با تأکید بیان کرد:
«ما با قاطعیت تحریک و تأمین مالی طرحهای تروریستی علیه ونزوئلا، و نیز اتهام دروغین دولت ایالات متحده علیه رئیسجمهور نیکولاس مادورو را که قصد دارد او را، بدون هیچ مبنا و مدرکی، به سازمانهای جنایی مرتبط با قاچاق غیرقانونی مواد مخدر مرتبط سازد، افشا میکنیم. این، بار دیگر، از نوع مانورهایی است که امپریالیسم هنگامی که قصد تجاوز علیه دولهای مستقل را دارد، زمانی که نمیتواند روح مقاومت خلقها را خفه کند و آنگاه نیازمند بهانهای متقلبانه برای توجیه اقدامات خود است، بدان متوسل میشود.»
تصادفی نیست که بیستوپنجمین نشست – که این یکشنبه به کار خود ادامه میدهد – به صدمین سالگرد فرمانده فیدل کاسترو روس اختصاص یافته است. رئیسجمهور دیاس-کانل در اوت گذشته در طی سیزدهمین نشست بیان کرد: «سهم چندوجهی فیدل در تاریخ و در تلاشها برای همگرایی و وحدت منطقه ما، چیزی است که نمیتوان آن را اندازه گرفت. نسلهای جدیدی از رهبران و کنشگران اجتماعی آمریکای لاتین و کارائیب، این میراث فیدلی را از آن خود میسازند، که همراه با میراث فرمانده فراموشنشدنی هوگو چاوز و دیگر رهبران انکارناپذیر تلاشهای وحدتبخش آمریکای ما، امروز بیش از هر زمان دیگر، همچنان قطبنمای اقدام، در راستای اندیشه بولیواری و مارتی هستند.»
«فیدل، پاسداری حسود از تنوع، همچنین تلفیقدهندهای خستگیناپذیر از وحدت خلقهای ما، بر پایهٔ احساسی عمیق ضدامپریالیستی بود. او به ما آموخت که نبرد تنها سیاسی یا اقتصادی نیست، بلکه فرهنگی و اخلاقی نیز هست.»
با این میراث، چنانکه رئیسجمهور در اوت گذشته اندیشید، «ما فراخوانده شدهایم تا با تهدیدهایی روبرو شویم که نه تنها بر گروهی از کشورهای ما، مانند ونزوئلا، نیکاراگوئه و نیز کوبا، که اخیراً به هدف محبوب محاصره و اقدامات اقتصادی تحمیلی یکجانبه دولت ایالات متحده بدل شدهاند، بلکه بر تمامی خلقهای مصمم به تعیین سرنوشت خود، سنگینی میکنند.»
هنگامی که تهدیدها بر تمامی خلقهای مصمم بر تعیین سرنوشت خود سنگینی میکنند، همبستگی و وحدت – گوهرهای آ.ل.ب.ا. – عظمت فرمولی رهاییبخش را به خود میگیرند. و در این نقطه بحرانی تاریخ، آیا کسی که آمریکای ما را دوست دارد، ضرورت ابزاری برای همگرایی مانند آنچه بیستویک سال پیش زاده شد را زیر سؤال میبرد؟
از فراز روز امروز، اعلامیهای نوین زاده خواهد شد؛ و خلقها بار دیگر باید – بر روی کاغذ، و در جان فرزندان خود – آنچه را که اعلامیه نشست فوقالعاده پیشین بیان میکند، ثبت نمایند:
«بهعنوان پیشگام خلقهای آزاد، اعلام میداریم که صلح راستین تنها میتواند از عدالت اجتماعی، از احترام به حاکمیت ملتها و خودمختاری خلقها زاده شود. در برابر امپریالیسمی که با جنگها و محاصرهها تهدید میکند، آمریکای لاتین و کارائیب تأکید میکنند که راه بولیوار، مارتی، چاوز و فیدل را ادامه خواهند داد، و وضعیت بازگشتناپذیر خود را برای محافظت از منطقه تأیید میکنند تا همچنان منطقهای از صلح باقی بمانیم.»
(۱) سخنان رئیسجمهور جمهوری بولیواری ونزوئلا، نیکولاس مادورو موروس، در سخنان آغازین چهاردهمین نشست فوقالعاده آ.ل.ب.ا.–تی.سی.پی، برگزارشده در کاراکاس، در مارس ۲۰۱۷.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 