گردن نهادن به خواست آمریکا؛ ترکیه پس از قریب به یک دهه، خواستار استرداد سامانه‌های پدافندی S-400 به روسیه شد

ترجمه مجله جنوب جهانی

به گزارش وب‌گاه خبری گوان‌چا (چین) به نقل از خبرگزاری بلومبرگ (۱۷ دسامبر):
ترکیه که نزدیک به یک دهه پیش اقدام به خریداری سامانه پدافند موشکی S-400 از روسیه نموده بود، اکنون در پی بازپس‌دادن این تجهیزات و استرداد وجوه پرداختی است.
تحلیل‌گران بر این باورند که این اقدام ترکیه می‌تواند نقطه پایانی بر تنش‌های برخاسته از این معامله با ایالات متحده و سایر اعضای پیمان ناتو باشد. همچنین، این رویکرد احتمالاً مسیر دستیابی ترکیه به جنگنده‌های رادارگریز F-35 آمریکایی را — که مدت‌هاست در پی آن است — هموار خواهد ساخت.
منابع آگاه که نخواستند نامشان فاش شود، فاش کردند که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، هفته گذشته در جریان ملاقات با ولادیمیر پوتین در ترکمنستان، این موضوع را مطرح نموده است؛ پیش از این نیز مقامات دو کشور رایزنی‌های مشابهی در این خصوص داشته‌اند.
طبق گزارش‌های منتشره، این اقدام اردوغان متعاقب تشدید فشارهای دولت ایالات متحده مبنی بر لزوم رها کردن فناوری‌های پیشرفته روسی صورت می‌گیرد. در ماه سپتامبر سال جاری، اردوغان در دیدار با ترامپ در کاخ سفید، پیرامون سامانه‌های S-400 ساخت روسیه و برنامه‌های ابتیاع جنگنده‌های F-35 به گفتگو پرداخته بود. اوایل ماه جاری میلادی نیز تام باراک، از متحدان نزدیک ترامپ و سفیر ایالات متحده در ترکیه، اظهار داشت که آنکارا بیش از هر زمان دیگری به کنار گذاردن S-400 نزدیک شده و انتظار می‌رود این پرونده ظرف چهار تا شش ماه آینده به سرانجام برسد.
آگاهان امر تصریح کرده‌اند که دست کشیدن از تجهیزات نظامی روسی می‌تواند به شکلی محسوس مناسبات میان آنکارا و واشینگتن را بهبود بخشیده و راه را برای لغو تحریم‌های آمریکا علیه صنایع دفاعی ترکیه و دستیابی به جنگنده‌های F-35 بگشاید. در همین راستا، یکی از دیپلمات‌های ارشد ترکیه اخیراً از پیش‌بینی لغو تحریم‌های آمریکا در سال میلادی آینده سخن گفته است.
همچنین گفته می‌شود ترکیه امیدوار است روسیه با عنایت به مساعی و نقش میانجی‌گرانه این کشور در بحران اوکراین، با درخواست استرداد کالا موافقت نماید. ترکیه در پی بازپس‌گیری میلیاردها دلار هزینه مصروف برای این سامانه است و پیشنهاد داده که این مبلغ می‌تواند از طریق کسر از صورت‌حساب واردات نفت و گاز از روسیه تسویه گردد؛ هرچند این پیشنهاد مستلزم مذاکرات جداگانه و مفصل‌تری خواهد بود.
بلومبرگ خاطرنشان کرد که ترکیه در سال ۲۰۱۷، یعنی در برهه‌ای که روابطش با متحدان ناتو رو به سردی نهاده بود، قرارداد خرید S-400 را با روسیه منعقد کرد. اگرچه ترکیه در آن زمان متمایل به خرید موشک‌های پاتریوت ساخت آمریکا نیز بود، اما واشینگتن تمایل چندانی برای پیشبرد آن معامله از خود نشان نداد.
در سال ۲۰۱۹، دولت آمریکا به دلیل خرید S-400، ترکیه را از برنامه تولید F-35 اخراج کرد. سپس در سال ۲۰۲۰، واشینگتن با استناد به قانون «کاتسا» (مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم)، دسترسی صنایع دفاعی ترکیه به فناوری‌های حساس را مسدود ساخت.
به گفته این منابع، مقامات ترکیه بر این باورند که هزینه‌های مربوط به موشک‌ها و رادارهای S-400 در قبال دستاوردهای دیپلماتیکی که در پی رهایی از این سامانه و نزدیکی به دولت ترامپ و سایر متحدان ناتو حاصل می‌شود، ناچیز است. ناتو پیش‌تر بارها اعلام کرده بود که بهره‌برداری ترکیه از S-400 می‌تواند منجر به دسترسی روسیه به اطلاعات حساس و کلیدی این پیمان شود. شایان ذکر است که ترکیه تاکنون این سامانه را عملیاتی نکرده است.
ترکیه که پس از ایالات متحده، بزرگترین ارتش ناتو را در اختیار دارد، سال‌هاست که متهم به نزدیکی بیش از حد به مسکو می‌شود؛ اتهامی که اردوغان همواره با تأکید بر لزوم اتخاذ «سیاست خارجی متوازن» آن را رد کرده است. در موضوع اوکراین، اردوغان اگرچه از همراهی با تحریم‌ها علیه مسکو سر باز زد، اما عبور ناوهای جنگی روسیه به دریای سیاه از طریق تنگه بسفر را محدود کرد و به ارسال تسلیحات برای کی‌یف مبادرت ورزید.
از سوی دیگر، خبرگزاری تاس روسیه گزارش داد که دیدار ۱۲ دسامبر پوتین و اردوغان در ترکمنستان حدود یک ساعت و نیم به طول انجامید؛ زمانی که بسیار فراتر از وقت تعیین‌شده بود و موجب تأخیر در دیدار پوتین با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان شد.
دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، پس از این نشست اظهار داشت که طرفین پیرامون موضوعات «بسیار حساس» گفتگو کرده‌اند، اما تأکید کرد که «مشکل بنیادینی» میان دو کشور وجود ندارد. وی خاطرنشان کرد که تنوع و ابعاد گسترده روابط روسیه و ترکیه، این دو کشور را قادر می‌سازد تا در برابر «فشارهای کشورهای ثالث» و دشواری‌های عرصه بین‌المللی ایستادگی کنند.
پسکوف همچنین افزود که پوتین و اردوغان به طور متقابل از یکدیگر برای سفر رسمی دعوت به عمل آورده‌اند.