واکاوی پیامدهای محاصرهٔ ونزوئلا توسط ترامپ بر بنبست راهبردی در تایوان: فرسایش اقتدار اخلاقی و حقوقی آمریکا
به قلم: لیو بای (گوانچای چین)
ترجمه مجله جنوب جهانی
عزم جزم دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، برای اعمال محاصره علیه ونزوئلا، نشانگر تشدید بیسابقهٔ فشارها بر دولت نیکلاس مادورو است. با این حال، آنچه مایهٔ شگفتی شده، تلاشی است که برخی محافل برای پیوند زدن این اقدام به وضعیت تنگهٔ تایوان — در هزاران مایل دورتر — به کار بستهاند.
خبرگزاری رویترز در ۱۹ دسامبر به نقل از تحلیلگران نظامی گزارش داد که اگرچه هدف ترامپ تشدید فشار بر کاراکاس است، اما این رویکرد میتواند موضع واشینگتن را در یکی دیگر از اهداف راهبردی کلیدیاش، یعنی بازدارندگی در برابر «محاصره دریایی» احتمالی تایوان توسط چین، تضعیف کند. از منظر برخی ناظران، این اقدام آمریکا «بدعتی» در حقوق بینالملل ایجاد میکند که توانایی واشینگتن را برای جلب حمایت جهانی در مخالفت با محاصرهٔ احتمالی تایوان به چالش میکشد.
در ۱۶ دسامبر، ترامپ با انتشار پیامی در پلتفرم «تروث سوشال»، دولت کنونی ونزوئلا را یک «سازمان تروریستی خارجی» قلمداد کرد و دستور محاصرهٔ کامل تمامی نفتکشهای تحت تحریم که به ونزوئلا تردد میکنند را صادر نمود تا بدینوسیله شریانهای درآمدی دولت مادورو را قطع کند. در همین راستا، هفتهٔ گذشته ارتش آمریکا یک نفتکش غولپیکر با ظرفیت ۳۰۰ هزار تن را در آبهای نزدیک ونزوئلا توقیف کرد.
این اقدامات بلافاصله موجی از مناقشات حقوقی را برانگیخت و این پرسش را مطرح کرد که آیا چنین رفتاری مصداق «عمل جنگی» محسوب میشود یا خیر.
فرسایش اجماع بینالمللی و مشروعیت حقوقی
بر اساس گزارشها، برنامهریزان نظامی در منطقهٔ ایندو-پاسفیک دیرزمانی است که نگران محاصرهٔ دریایی تایوان توسط چین هستند. اکنون این هراس وجود دارد که پکن با استناد به الگوی رفتاری آمریکا در قبال ونزوئلا، تلاشهای دیپلماتیک واشینگتن برای بسیج جهانی علیه محاصرهٔ تایوان را خنثی کند.
کریگ سینگلتون، کارشناس مسائل چین در اندیشکدهٔ «بنیاد دفاع از دموکراسیها» در واشینگتن، معتقد است: «چنانچه ایالات متحده از ابزار محاصره برای تغییر آرایش سیاسی ونزوئلا بهره جوید، چین نیز میتواند با تمسک به بهانههای امنیتی مشابه، اقدامات فشارافزای خود علیه تایوان را توجیه نماید.»
این پژوهشگر در ادامه میافزاید: «اگرچه بستر حقوقی این دو پرونده متفاوت است، اما گسست در روایتپردازی و افکار عمومی واقعی است. بدعتها در روابط بینالملل تنها توسط متون قانونی تعریف نمیشوند، بلکه برساختهٔ روایتهای قدرت هستند. زمانی که واشینگتن مفاهیم حقوقی را مخدوش میکند، اقتدارش برای محکوم کردن «رفتارهای قهرآمیز» در دیگر نقاط جهان زایل میشود.»
ضربه به نظم قاعدهمند و آمادگی رزمی
آیزاک کاردون، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی که در حوزهٔ قدرت دریایی چین فعالیت میکند، بر این باور است که هدف پکن ممانعت از شکلگیری ائتلافهای جهانی تحت رهبری آمریکا علیه اقداماتش در قبال تایوان است. نگرانیهای بینالمللی از محاصرهٔ ونزوئلا، فرصتی طلایی را در اختیار چین قرار میدهد.
کاردون خاطرنشان میکند: «در نهایت، رویکرد فعلی ایالات متحده آسیب جدی به هنجارها و قواعد بینالمللی وارد میکند. این ضربهای مهلک به اعتبار حقوق بینالملل در مهار دیگر بازیگران است.» وی هشدار میدهد که اقدامات آمریکا علیه نفتکشهای ونزوئلایی میتواند راه را برای اقدامات مشابه چین، نظیر رهگیری کشتیهای حامل گاز طبیعی به تایوان، هموار سازد.
علاوه بر ابعاد حقوقی، کارشناسان به رویترز گفتهاند که استقرار طولانیمدت ناوگان دریایی آمریکا در دریای کارائیب میتواند آمادگی رزمی و توان واکنش این کشور به بحرانهای احتمالی در تنگهٔ تایوان را تحتالشعاع قرار دهد.
تناقض در رفتار و دیدگاههای متفاوت
از منظر حقوق بینالملل، محاصره در زمان جنگ تحت شرایطی سختگیرانه مجاز است. با این حال، میلنا استریو، متخصص حقوق دریایی در دانشکده حقوق دانشگاه ایالتی کلیولند، تأکید میکند که بدون وجود ادلهٔ متقن مبنی بر وقوع درگیری مسلحانه میان آمریکا و ونزوئلا، محاصرهٔ همهجانبهٔ این کشور به احتمال زیاد غیرقانونی است.
وی تصریح کرد: «رفتار آمریکا در قبال ونزوئلا، وجاهت این کشور را در نقد محاصره احتمالی تایوان توسط چین از بین میبرد. قواعد بینالمللی برای همه کشورها یکسان است و این وضعیت واشینگتن را در موضع تناقضآمیزی قرار میدهد.»
در مقابل، مایکل هانزکر، کارشناس بازدارندگی نظامی در دانشگاه جورج میسون، نگاه متفاوتی دارد. او بر این باور است که استناد متحدان آمریکا به پرونده ونزوئلا صرفاً دستاویزی دیپلماتیک برای حفظ بیطرفی در حوزهٔ «رئالپولیتیک» است و بعید به نظر میرسد که این واقعه محاسبات بنیادین متحدان درباره منافع ملیشان را تغییر دهد.
واکنشها و موضعگیریهای رسمی
تنشها میان واشینگتن و کاراکاس در ماههای اخیر به اوج خود رسیده است. محاصرهٔ اخیر، تازهترین حلقه از زنجیرهٔ تقویت قوای نظامی آمریکا در منطقه است که پیشتر شامل بیش از ۲۰ عملیات علیه شناورهای مشکوک به قاچاق مواد مخدر برای فشار بر مادورو و مقامات عالیرتبه بود؛ مقاماتی که ترامپ آنها را به ارتباط با کارتلهای مواد مخدر متهم میکند.
دولت ونزوئلا این اتهامات را قویاً رد کرده است. مادورو تأکید دارد که هدف ایالات متحده سرنگونی دولت وی و سلطه بر ذخایر عظیم نفت این کشور است؛ کشوری که دارندهٔ بزرگترین ذخایر نفت خام در جهان محسوب میشود.
یک مقام کاخ سفید در پاسخ به پرسش رویترز، بدون اظهارنظر درباره مسئلهٔ تایوان، اعلام کرد: «رئیسجمهور ترامپ آماده است تا از تمامی ابزارهای قدرت ایالات متحده برای جلوگیری از ورود مواد مخدر به کشور و سپردن مسئولان آن به عدالت استفاده کند.»
در همین حال، رسانههای آمریکایی نظیر «والاستریت ژورنال» نیز با دامن زدن به فضای تقابل، ادعاهایی را درباره مراحل سهگانهٔ حملهٔ احتمالی ارتش آزادیبخش خلق به تایوان و زمانبندی و مکانهای ایدهآل برای فرود نیروها منتشر کردهاند.
در واکنش به این فضا، ژو فنگلیان، سخنگوی دفتر امور تایوان در دولت چین، در ۱۷ دسامبر تأکید کرد که تایوان بخشی جداییناپذیر از چین است. وی تصریح کرد: «حل مسئلهٔ تایوان و تحقق اتحاد کامل میهن، آرمان مشترک تمامی فرزندان ملت چین و رسالتی مقدس و عادلانه است. این یک موضوع داخلی است و هیچ مداخلهٔ خارجی را برنمیتابد.»
وی ریشهٔ شرایط پیچیده و بحرانی فعلی را در پافشاری لای چینگته بر مواضع تجزیهطلبانه و تبانی با نیروهای خارجی دانست و از هموطنان تایوانی خواست تا با شناخت ماهیت خطرناک این رویکردهای جنگافروزانه، در مسیر صلح، ثبات و اتحاد بزرگ میهن گام بردارند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 