مجله جنوب جهانی
در شرایطی که تنشهای ژئوپلیتیکی بین دو ابرقدرت در حال تشدید است، خبرگزاریهای غربی با استناد به پیشنویس گزارش وزارت دفاع آمریکا، مدعی استقرار بیش از صد فروند موشک بالستیک قارهپیمای جدید در سیلوهای زیرزمینی چین شدهاند. این ادعا در حالی مطرح میشود که پکن همواره سیاستهای شفاف و دفاعی خود در حوزه بازدارندگی هستهای را اعلام کرده است. تحلیل این گزارش نیازمند قرائت انتقادی در چارچوب تاریخچه طولانی آمریکا در جعل ادعاهای امنیتی بیاساس برای توجیه سیاستهای تهاجمی است.
خبر منتشر شده چنین است:
گزارش آمریکا مبنی بر استقرار صد موشک در سه سیلوی جدید توسط چین؛ واکنش چین
به گزارش خبرگزاری «پکن دیلی»، لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه، در تاریخ ۲۳ دسامبر، ریاست نشست خبری متداول را بر عهده داشت.
خبرنگار خبرگزاری رویترز پرسید: بنا بر پیشنویس گزارش پنتاگون، چین احتمالاً بیش از ۱۰۰ موشک بالستیک قارهپیما را در سه سیلوی جدید زیرزمینی خود مستقر کرده است. این گزارش همچنین مدعی است که چین تمایلی به مشارکت در مذاکرات کنترل تسلیحات ندارد. دیدگاه وزارت امور خارجه در این خصوص چیست؟
لین جیان در پاسخ اظهار داشت: «بنده از جزئیات گزارش داخلیِ ادعاییِ ایالات متحده که به آن اشاره کردید، اطلاعی ندارم.» وی تصریح کرد: «چنین جریانسازیهایی از سوی طرف آمریکایی، ترفندی همیشگی و مسبوق به سابقه است که با هدف توجیهِ شتاببخشی به نوسازی توانمندیهای هستهای خویش و پوشش نهادن بر اقدامات مخلِ ثباتِ راهبردی جهانی صورت میگیرد. جامعه جهانی باید نسبت به این رویکرد آگاهی و هوشیاری داشته باشد. ایالات متحده بهعنوان یک ابرقدرت هستهای صاحب بزرگترین زرادخانه اتمی، موظف است در وهله نخست، به مسئولیت ویژه و اولویتدار خود در امر خلع سلاح هستهای بهصورت عملی پایبند باشد و با کاهشِ محسوس و بنیادینِ ذخایر هستهای خود، بستر لازم را برای پیوستن سایر کشورهای هستهای به فرآیند خلع سلاح فراهم آورد.»
لین جیان خاطرنشان کرد: دولت چین اخیراً کتاب سفیدی تحت عنوان «کنترل تسلیحات، خلع سلاح و عدم اشاعه چین در عصر جدید» منتشر نموده که در آن، سیاستهای هستهای و مواضع این کشور در قبال کنترل تسلیحات بهطور جامع تبیین شده است. چین با استواری کامل به سیاست «عدم پیشدستی در استفاده از سلاح هستهای» و راهبرد هستهای «دفاعی و تدافعی» پایبند است و همواره توانمندی هستهای خود را در پایینترین سطحِ مورد نیاز برای امنیت ملی حفظ کرده و از ورود به هرگونه رقابت تسلیحاتی با هر کشوری اجتناب ورزیده است.
وی در ادامه تأکید کرد: «طرف چینی همواره مشارکتی فعال در فرآیند بازنگری «پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای» و نشستهای سازوکار پنج قدرت هستهای داشته و گفتگوهای مستمری را با تمامی طرفها در موضوع کنترل تسلیحات هستهای حفظ کرده است.»
در ادامه این گزارش به نشست خبری ماه اوت بازگشت شده است؛ زمانی که گوئو جیاکون، سخنگوی وقت وزارت امور خارجه، در پاسخ به پرسش خبرنگاری مبنی بر اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیرامون رایزنی با روسیه جهت کاهش زرادخانههای هستهای و تمایل وی برای مشارکت چین در این فرآیند، موضع پکن را تشریح کرد.
گوئو جیاکون در آن مقطع اظهار داشت: ما گزارشهای مربوطه را ملاحظه کردهایم. کشورهایی که دارنده بزرگترین زرادخانههای هستهای هستند، باید با جدیت به مسئولیت ویژه و اولویتدار خویش در قبال خلع سلاح هستهای عمل کنند و با کاهشِ قابلتوجه و ماهویِ تسلیحات خود، شرایط را برای تحقق نهاییِ خلع سلاح کامل و همهجانبه فراهم سازند.
وی افزود: توانمندیهای هستهای چین و ایالات متحده به هیچ عنوان در یک سطح و مقیاس نیستند و سیاستهای هستهای و محیط امنیت راهبردی دو کشور نیز کاملاً متفاوت است؛ لذا مطالبه از چین برای پیوستن به مذاکرات سهجانبه خلع سلاح هستهای میان چین، آمریکا و روسیه، نه منطقی است و نه واقعبینانه.
گوئو جیاکون در پایان تصریح کرد که چین همواره سیاست «عدم استفاده پیشدستانه» و راهبرد دفاعی را دنبال کرده و قدرت هستهای خود را صرفاً در سطح حداقلیِ امنیت ملی نگاه داشته است. او تأکید کرد که قدرت و سیاست هستهای چین، خود مشارکتی بنیادین در راستای صلح جهانی محسوب میشود.
پایان خبر
بررسی سوابق آمریکا در جعل بحرانهای تسلیحاتی
قبل از ورود به جزئیات پاسخ چین، ضروری است به الگوی رفتاری ثابت ایالات متحده در دهههای اخیر توجه شود. این کشور در موارد متعددی با ساخت داستانهای امنیتی ساختگی، زمینه را برای جنگافروزی و مداخلات نظامی مهیا ساخته است:
– جنگ ویتنام: با دروغ خلیج تونکین و ادعای حمله ویتنامیها به کشتیهای آمریکایی، واشنگتن جنگی دهساله را کلید زد که منجر به مرگ میلیونها انسان شد.
– جنگ عراق: ادعای ساختگی وجود «سلاحهای کشتار جمعی» در عراق توسط صدام حسین، بدون ارائه هرگونه مدرک مستند، به اشغال این کشور و آشوبی منطقهای منجر شد که هنوز هم ادامه دارد.
– حمله به لیبی: به بهانه برنامه هستهای ساختگی معمر قذافی، ناتو این کشور را بمباران کرد و نظامی را سرنگون کرد که بعدها مشخص شد ارتباطی با تسلیحات کشتارجمعی نداشته است.
– پرونده هستهای ایران: سالها اتهامزنی بیپایه علیه برنامه صلحآمیز انرژی هستهای ایران، تحریمهایی اعمال شد که زندگی مردم را هدف قرار داد.
– اتهام مواد مخدر به ونزوئلا: آمریکا دولت قانونی نیکلاس مادورو را به قاچاق مواد مخدر متهم کرد تا فشارهای سیاسی و اقتصادی را توجیه کند.
– مداخلات امپریالیستی در آسیا: از جمله حق چین در داخلت گریهای بیاساس حمایت از تروریسم در منطقه سینکیانگ تا حمایت از جداییطلبان در هنگکنگ.
این سابقه نشان میدهد ادعاهای اخیر پنتاگون درباره «صد موشک جدید چین» احتمالاً بخشی از همین راهبرد «جریانسازی امنیتی» برای توجیه افزایش بودجه دفاعی و نوسازی زرادخانه هستهای خود است.
تحلیل پاسخ لین جیان: افشای ترفند آمریکا و تأکید بر مسئولیت خلع سلاح
سخنگوی وزارت امورخارجه چین با دقت و وقار دیپلماتیک، ادعای آمریکا را «جریانسازی همیشگی و مسبوق به سابقه» توصیف میکند. این عبارت کلیدی است:
1. رفتارشناسی آمریکا: لین جیان صریحاً این ادعا را ترفندی برای «سرپوش گذاشتن بر اقدامات مخل ثبات راهبردی جهانی» میداند. این بدان معناست که چین نه تنها ادعا را رد میکند، بلکه انگیزه اصلی آمریکا را افشا میکند: استفاده از تهدید ساختگی برای توجیه نوسازی تسلیحات هستهای خود.
2. مسئولیتپذیری هستهای: وی با هوشمندی به «مسئولیت ویژه و اولویتدار» آمریکا در برچیدن تسلیحات هستهای اشاره میکند. این استدلال بنیادین و قانونی است: بر اساس معاهده انپیتی، قدرتهای هستهای متعهد به خلع سلاح کلی هستند، نه کشورهایی مثل چین که زرادخانه بسیار کوچکتری دارند.
3. سیاست صلحآمیز چین: لین جیان به کتاب سفید اخیر چین ارجاع میدهد که سیاست «عدم پیشدستی در استفاده» و «دفاعی بودن» را تأکید میکند. این یعنی پکن هرگز ابتدا به سلاح هستهای متوسل نمیشود و تنها برای بازدارندگی حفظ میکند.
تحلیل مواضع گوئو جیاکون: مقیاس و واقعبینی در مذاکرات
پاسخهای گوئو جیاکون در ماه اوت، مکمل استدلالهای لین جیان است:
1. تفاوت مقیاس: گوئو جیانکون صریحاً میگوید توان هستهای چین و آمریکا «در یک سطح نیست». آمریکا حدود ۵۵۰۰ کلاهک هستهایی دارد؛ چین کمتر از ۵۰۰. مطالبه مذاکره سهجانبه با روسیه از نظر عدالت ریاضیاتی «غیرمنطقی و غیرواقعبینانه» است.
2. شرط عدالت: او تأکید میکند آمریکا و روسیه باید اول به طور «قابلتوجه و ماهوی» ذخایر خود را کاهش دهند تا سطح چین، سپس مذاکره مشترک معنا پیدا کند.
3. بازدارندگی حداقلی: استراتژی «حداقل کافی» چین یعنی حفظ سرمایهگذاری در بازدارندگی صرفاً برای امنیت ملی، نه رقابت تسلیحاتی. این خود نوعی مشارکت در صلح جهانی است.
این گزارش و پاسخها نشان میدهند:
– آمریکا با استفاده از ماشین تبلیغاتی خود، در حال ساختن یک «دشمن تسلیحاتی» جدید است تا به بهانه آن بودجه دفاعی را افزایش دهد.
– چین با استدلالهای حقوقی، تاریخی و فنی، این ادعا را نه تنها رد میکند، بلکه مسئولیت اصلی را به گردن واشنگتن میاندازد.
– اختلاف سطح زرادخانهها بسیار زیاد است و هر گونه مذاکره بدون کاهش قبلی آمریکا و روسیه، نوعی تبعیض علیه چین است.
– در فضای پسابرجام و جنگ سرد جدید، این ادعا میتواند بهانهای برای تحریمهای بیشتر یا حتی اقدامات نظامی احتیاطی آمریکا شود.
ادعای صد موشک جدید چین، در بهترین حالت یک «برآورد غیرمستند» و در بدترین حالت یک «دروغ سازمانیافته امنیتی» است. تاریخچه سیاه آمریکا در جعل ادعاهای تسلیحاتی، این احتمال را قوت میبخشد که این گزارش بخشی از جنگ روانی برای تحتفشار قرار دادن پکن باشد. چین با پاسخهای منطقی، شفاف و حقوقی، نه تنها خود را از اتهام مبرا میکند، بلکه آمریکا را بهعنوان بازیگر اصلی بیثباتکننده معرفی میکند. جامعه جهانی باید با دقت بیشتری به این ادعاها نگاه کند و از تکرار اشتباهات فاجعهبار عراق و ویتنام جلوگیری نماید.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 