مجله جنوب جهانی

بر اساس گزارش‌های هنوز قطعی‌نشده اما با احتمال بالا، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در اوایل ماه جاری میلادی، برای نخستین بار در تاریخ روابط دو کشور، اقدام به حمله هوایی با استفاده از پرنده هدایت‌پذیر از راه دور (پهپاد) به یک تأسیسات بندری در سواحل ونزوئلا نموده است. این عملیات که هدف آن یک اسکله دورافتاده در سواحل این کشور بوده و به ادعای منابع مطلع آمریکایی، از سوی باندهای قاچاق مواد مخدر مورد استفاده قرار می‌گرفته، بدون تلفات انسانی اجرا شده ولی پیامدهای سیاسی و حقوقی گسترده‌ای به دنبال داشته است. این گزارش به تحلیل ابعاد مختلف این اقدام نظامی-اطلاعاتی می‌پردازد.
حمله مذکور با به‌کارگیری پرنده هدایت‌پذیر از راه دور انجام شده که نشان‌دهنده استفاده از فناوری نظامی پیشرفته در عملیات‌های مخفی است. بر اساس تصاویر منتشر شده از نیروی هوایی آمریکا، احتمالاً از مدل «شکارچی» (Predator) استفاده شده که قابلیت شناسایی و حمله دقیق را دارد. نکته قابل تأمل آن است که این حمله در زمانی انجام شده که تأسیسات مورد نظر بدون نیروی انسانی حضور داشته است که می‌تواند نشان‌دهنده اطلاعات دقیق اطلاعاتی و نیز عمدی بودن اجتناب از تلفات باشد.
منابع اطلاعاتی میگویند که نیروهای ویژه عملیات‌های این کشور در تهیه اطلاعات مورد نیاز این عملیات همکاری داشته‌اند. اما سخنگوی فرماندهی این نیروها این ادعا را به شدت رد کرده است. این تناقض نشان‌دهنده حساسیت بالای این عملیات و تلاش برای کنترل پیامدهاست. سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا نیز از هرگونه اظهارنظر خودداری کرده که روال معمول در عملیات‌های طبقه‌بندی شده است
دولت کنونی آمریکا به سرپرستی دونالد ترامپ، پیش از این سطح اختیارات سازمان اطلاعات مرکزی را در منطقه آمریکای لاتین به‌ویژه در ونزوئلا گسترش داده بود. این گسترش اختیارات در چارچوب «مبارزه با تروریسم مواد مخدر» صورت گرفته است. ترامپ در مصاحبه اخیر خود به «انهدام یک تأسیسات بزرگ» اشاره کرد که احتمالاً همین عملیات بوده است. این سخنان نشان می‌دهد که چنین اقداماتی به عنوان ابزاری برای فشار سیاسی و رسانه‌ای نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.
از منظر حقوق بین‌الملل، این حمله تجاوز آشکار به حاکمیت ملی ونزوئلا و نقض اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورهاست. قانون اساسی آمریکا نیز محدودیت‌هایی برای اقدامات نظامی خارجی قائل است و معمولاً نیاز به تأیید کنگره دارد. اما دولت ترامپ با استناد به اختیارات ریاست‌جمهوری در زمینه امنیت ملی، این محدودیت‌ها را دور زده است. مقایسه قاچاقچیان مواد مخدر با سازمان القاعده توسط وزیر دفاع این کشور، نشان‌دهنده تلاش برای ایجاد پایه حقوقی جدید و مشابه با «جنگ علیه ترور» است.
این حمله می‌تواند روابط واشنگتن-کاراکاس را به سطح جدیدی از تنش بکشاند. دولت ترامپ از ابتدای ورود به کاخ سفید، سیاست فشار حداکثری علیه نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهوری ونزوئلا را دنبال کرده است. حتی رئیس دفتر ترامپ صراحتاً اذعان کرده که هدف از این حملات، وادار ساختن مادورو به «تسلیم» است. این امر نشان می‌دهد که مبارزه با قاچاق مواد مخدر صرفاً یک بهانه سیاسی برای تغییر رژیم است.
واکنش‌های بین‌المللی به این اقدام آمریکا عمدتاً انتقادی بوده است. وزیر امور خارجه ایران این اقدام را نقض آشکار قوانین بین‌الملل و منشور سازمان ملل متحد خوانده و از ونزوئلا حمایت کرده است. دولت آلمان نیز نسبت به پیامدهای این اقدام بر ثبات منطقه ابراز نگرانی کرده است. رئیس‌جمهوری کuba نیز با زبان تندی آمریکا را به دزدی دریایی و زیر پا گذاشتن هنجارهای بین‌المللی متهم کرده است.
تحلیلگران حقوقی و امنیتی هشدار می‌دهند که این گونه اقدامات بدون مجوز کنگره و به دور از چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی، می‌تواند به درگیری مسلحانه گسترده‌تری منجر شود. ونزوئلا ممکن است برای دفاع از حاکمیت خود به اقدامات تلافی‌جویانه روی آورد که این می‌تواند بحران را به سطحی خطرناک برساند.
آمریکا مدعی است که هدف اصلی مبارزه با «تروریسم مواد مخدر» است. اما واقعیت آن است که این سیاست ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و اقتصادی بر دولت قانونی ونزوئلاست. با توجه به اینکه باندهای قاچاق از ده‌ها اسکله دیگر استفاده می‌کنند، حمله به یک تأسیسات کوچک و دورافتاده بیشتر یک پیام سیاسی است تا یک ضربه عملیاتی جدی.
مقایسه قاچاقچیان با القاعده توسط مقامات آمریکایی، نشان‌دهنده تلاش برای تکرار مدل «جنگ علیه ترور» در نیمکره غربی است. این مدل به آمریکا اجازه می‌دهد بدون محدودیت‌های حقوقی معمول، اقدامات نظامی پیش‌دستانه و نامحدود انجام دهد. این راهبرد خطرناک می‌تواند الگویی برای دخالت در کشورهای دیگر منطقه باشد.
کارشناسان حقوق بین‌الملل و امنیت ملی هشدار می‌دهند که دولت ترامپ با این اقدامات، مرزهای حقوقی بین‌الملل را در هم شکسته و به سمت درگیری مسلحانه گام برمی‌دارد. نگرانی اصلی آن است که این عملیات‌های محدود می‌تواند بهانه‌ای برای واکنش‌های تلافی‌جویانه و در نهایت جنگ تمام‌عیار شود. همچنین، این اقدام می‌تواند چرخه خشونت را در منطقه تشدید کرده و دستاوردهای احتمالی دیپلماتیک را نابود سازد.
حمله پهپادی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا به خاک ونزوئلا، نقطه عطف خطرناکی در روابط دو کشور و سیاست منطقه‌ای واشنگتن است. این اقدام نه تنکه حاکمیت ملی ونزوئلا را نقض کرده، بلکه نرم‌های بین‌المللی را نیز زیر سؤال می‌برد. بهانه مبارزه با قاچاق مواد مخدر، پوششی برای اهداف سیاسی تغییر رژیم است. پیامدهای این اقدام می‌تواند منطقه کارائیب و آمریکای لاتین را به سوی بی‌ثباتی بیشتر پیش برد و چرخه شکست‌خورده دخالت‌های نظامی آمریکا را تکرار کند. جامعه بین‌الملل باید با اتخاذ موضعی واحد، از تشدید این بحران جلوگیری کرده و راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز و مبتنی بر احترام به حاکمیت ملی را ترویج دهد.