حمله نظامی ایالات متحده به ونزوئلا و ربودن رئیسجمهور نیکولاس مادورو و بانوی اول سیلیا فلورس در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۲۶، موجی از محکومیتهای شدید را در سراسر آفریقا به دنبال داشته است. دولتها، احزاب سیاسی، اتحادیههای کارگری، جنبشهای انقلابی و شبکههای همبستگی، این اقدام را نقض صریح حقوق بینالملل، بازگشت به منطق امپریالیستی «زور حق است» و تشدید خطرناکی تهدیدکننده صلح جهانی خواندهاند.
از کانالهای دیپلماتیک رسمی در آفریقای جنوبی تا احزاب سوسیالیست در زامبیا و تونس، و از اتحادیههای کارگری مبارز تا پلتفرمهای ضد امپریالیستی در سراسر قاره، واکنشهای آفریقایی با وضوح و یکپارچگی قابل توجهی همراه بوده است.
آفریقای جنوبی در بیانیهای رسمی از سوی وزارت روابط بینالملل و همکاری، خواستار تشکیل جلسه فوری شورای امنیت سازمان ملل متحد شد و تأکید کرد که این حمله «نقض آشکار» منشور ملل متحد است.
«کلیسون مونیلا»، رئیس دیپلماسی این کشور با ابراز هشدار بهصورت علنی پرسید: «آن «نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد» کجاست؟ آیا حالا به قانون جنگل بازگشتهایم؟»
«کارلوس فئو آسهودو»، سفیر ونزوئلا در آفریقای جنوبی، این حمله را «اقدامات واضح جنایی و تروریستی» از سوی دولت آمریکا توصیف کرد.
وزارت امور خارجه غنا نیز با انتشار بیانیهای مطبوعاتی اعلام کرد از حمله یکجانبه و غیرمجاز ایالات متحده آمریکا به جمهوری بولیواری ونزوئلا و ربودن متعاقب رئیسجمهور نیکولاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس، به شدت نگران است. این وزارتخانه با ابراز مخالفت قوی با استفاده یکجانبه از زور، چنین اقداماتی را که نقض منشور ملل متحد، حقوق بینالملل و همچنین حاکمیت، تمامیت ارضی و استقلال سیاسی کشورهاست، به شدت محکوم کرد. این بیانیه خاطرنشان میکند که تلاش برای اشغال سرزمینهای خارجی و کنترل آشکار منابع نفتی از خارج، پیامدهای بسیار نامساعدی برای ثبات بینالمللی و نظم جهانی دارد. همچنین اظهارات «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا مبنی بر اینکه ایالات متحده ونزوئلا را «اداره خواهد کرد تا زمانی که بتوانیم انتقالی امن، مناسب و عادلانه انجام دهیم» و اینکه از شرکتهای بزرگ نفتی آمریکا خواسته خواهد شد تا «وارد شوند»، برای غنا نگرانکننده و یادآور دوران استعمار و امپریالیسم است.
اتحادیههای کارگری و جنبشهای طبقه کارگر
اتحادیه ملی کارگران فلزکار آفریقای جنوبی (NUMSA) در بیانیهای مطبوعاتی، این حمله را عملیاتی غیرقانونی برای تغییر رژیم به منظور خفه کردن انقلاب بولیواری و تصاحب ثروت نفتی و معدنی ونزوئلا محکوم کرد.
NUMSA این تهاجم به ونزوئلا را در چارچوب الگوی وسیعتر رفتار امپریالیستی آمریکا قرار داد و آن را به تحریمها، جنگهای تجاری و تجاوز اقتصادی علیه خود آفریقا پیوند زد. این اتحادیه، تعرفههای آمریکا بر کالاهای آفریقای جنوبی، لغو مزایای «آگوا» و اقدامات تجاری تنبیهی علیه کشورهایی مانند لسوتو را شاهدی بر این دانست که آفریقا نیز قربانی قدرت اجبارگر واشنگتن بوده است.
NUMSA با عنوان کردن ربودن رئیسجمهور مادورو به عنوان یک جنایت بینالمللی، خواستار اقدام فوری گروه بریکس، فراخوان به مقاومت تودهای علیه امپریالیسم شد و هشدار داد که تجاوز بیمانع آمریکا، جهان را به سوی بربریت سوق خواهد داد. این بیانیه با این جمله به پایان رسید: «جهان امروز با انتخابی سخت روبروست: بربریت سرمایهداری یا سوسیالیسم.»
احزاب سوسیالیست و کمونیست در سراسر آفریقا سخن میگویند
در سراسر قاره، احزاب سوسیالیست و کمونیست با انسجام ایدئولوژیک قابل توجهی واکنش نشان دادند.
در زامبیا، دکتر «فرید ممبه»، رئیس حزب سوسیالیست، حملات را جنایت جنگی محکوم کرد و ناپدید شدن رئیسجمهور مادورو را تشدید خطرناکی توصیف کرد. وی گفت این عملیات از ناتوانی واشنگتن در تحمل دولتی انگیزه گرفته که رفاه اجتماعی را بر منافع شرکتهای چندملیتی اولویت میدهد.
در تونس، حزب کارگران این حمله را عملی «یاغیگری و تروریسم دولتی» محکوم کرد و هشدار داد که تهاجم به ونزوئلا، دروازهای به سوی خودسری بینالمللی میگشاید و آیینهای از جنگهای جاری در فلسطین و خاورمیانه است. این حزب، حمله را بخشی از استراتژی گستردهتر امپریالیستی برای احیای سلطه آمریکا بر آمریکای لاتین دانست که همواره به عنوان «حیاط خلوت» واشنگتن با آن برخورد شده است.
حزب کمونیست سوازیلند، بمباران ونزوئلا را بربریت خواند و همبستگی خود با طبقه کارگر و دهقانان ونزوئلا را مجدداً تأیید کرد و اعلام کرد که مبارزه با امپریالیسم از مبارزه برای رهایی جهانی جدا نیست.
همبستگی ضد امپریالیستی و پانآفریقایی
پلتفرمهای انقلابی و ضد امپریالیستی نیز به سرعت بسیج شدند. «پلتفرم جهانی ضد امپریالیستی» از اعضای خود در سراسر جهان خواست تا در برابر سفارتخانههای آمریکا دست به تظاهرات بزنند، بیانیه محکومیت صادر کنند و تیپهای دفاع بینالمللی در حمایت از ونزوئلا را تقویت کنند. این پلتفرم با یادآوری میراث تیپهای بینالمللی در جنگ داخلی اسپانیا، شعار «نو پاساران!» (آنان نخواهند گذشت) را برافراشت و اعلام کرد که از مقاومت ونزوئلا حمایت بیچون و چرایی خواهد داشت.
در مراکش، «شبکه دموکراتیک همبستگی با ملتها» تظاهرات گستردهای در برابر پارلمان این کشور اعلام کرد و آنچه «تکبر امپریالیستی آمریکا و صهیونیسم» خواند را محکوم کرد و هشدار داد که ربودن یک رئیسجمهور حاکم، چالشی مستقیم علیه کل نظام بینالمللی محسوب میشود.
در جمهوری دموکراتیک کنگو، «بینالملل ضد فاشیست» این حمله را تلاش امپریالیستی برای نابودی میراث انقلابی «سیمون بولیوار» و «هوگو چاوز» محکوم کرد و خواستار اتحاد جهانی علیه سرمایهداری و سلطه امپریالیستی شد.
«اویه بیاووگی»، کنشگر گینهای و از اعضای «انقلاب دموکراتیک آفریقا»، ربودن رئیسجمهور مادورو را «ربایش دولتی» و توهینی تاریخی به کرامت و حاکمیت ملتهای آمریکای لاتین خواند.
«پانآفریکانیسم امروز» در بیانیهای، همبستگی بیقید و شرط خود با مردم ونزوئلا را اعلام و بر حمایت از دولت بولیواری و رئیسجمهور مادورو تأکید کرد. این سازمان تصریح کرد که انقلاب بولیواری جنبشی تودهای مردمی متشکل از میلیونها نفر است، نه پروژهای متمرکز بر یک فرد. این بیانیه انگیزه حمله را منابع ونزوئلا دانست. «پانآفریکانیسم امروز» با ترسیم مشابهت تاریخی، وضعیت ونزوئلا را با مداخله ناتو در لیبی در سال ۲۰۱۱ مقایسه کرد و استدلال کرد که تاکتیکهای مشابهی شامل تحریمهای اقتصادی، تبلیغات بینالمللی و نیروی نظامی برای از هم پاشاندن حاکمیت لیبی به کار گرفته شد که به بیثباتی درازمدت در سراسر شمال آفریقا و ساحل انجامید.
«سازمان مردمان غرب آفریقا» (WAPO/OPAO) نیز آنچه «اقدام تجاوزکارانه غیرقابل قبول ایالات متحده علیه ونزوئلا» خواند را محکوم کرد. این سازمان گفت: «این عمل تجاوزکارانه را که مغایر با تمام هنجارها و اصول بینالمللی، به ویژه احترام به حاکمیت کشورهای مستقل است، به شدت محکوم میکند.»
«جنبش سوسیالیست غنا» نیز بیانیه همبستگی با مردم ونزوئلا در برابر این تجاوز منتشر کرد و گفت این لحظهای تعیینکننده است که وضوح، شجاعت و عمل میطلبد. دفاع از ونزوئلا امروز، دفاع از تمام مردمی است که در برابر بهرهکشی، سلطه و کنترل امپریالیستی مقاومت میکنند. «تاریخ به ما میآموزد که سکوت در برابر تجاوز امپریالیستی تنها آن را جسورتر میکند. ما پیامدهای مداخلات در لیبی، عراق و سوریه را دیدهایم: دولتهای از هم پاشیده، صدها هزار کشته، بحرانهای پناهجویی و رشد تروریسم. اعتراض جمعی امروز ما میتواند بازدارندهای باشد که از جنگی تمامعیار جلوگیری کند.»
در شرق آفریقا نیز این اقدام بهطور گسترده توسط جنبشها و احزاب اجتماعی از جمله «مجمع سوسیالیستی تانزانیا» محکوم شد. این مجمع گفت این تجاوز نقض واضح حقوق بینملل است و به ماده ۲ (۴) منشور ملل متحد که استفاده از زور علیه تمامیت ارضی و استقلال سیاسی هر کشوری را ممنوع میکند، و همچنین ماده ۵۱ استناد کرد و استدلال نمود که ونزوئرا هیچ تهدیدی ایجاد نکرده بود که ادعای دفاع از خود توسط آمریکا را توجیه کند.
«حزب کمونیست مارکسیست کنیا» (CPM-K) بیانیه همبستگی با جمهوری بولیواری ونزوئلا صادر کرد. این حزب «همبستگی مبارزانه و استوار» خود را با مردم ونزوئلا، نیروهای مسلح این کشور و دولت بولیواری تحت رهبری رئیسجمهور نیکولاس مادورو اعلام کرد. این بیانیه گفت ونزوئلا با تهاجمی امپریالیستی روبروست که هدف آن تضعیف حاکمیت و استقلال سیاسی آن است.
پیام مشترک آفریقا
واکنشهای آفریقایی حول چند خواسته کلیدی همگرا هستند:
· حمله آمریکا به ونزوئلا بهطور گستردهای نقض فاحش حقوق بینالملل و حاکمیت ملی تلقی میشود.
· ربودن رئیسجمهور مادورو به عنوان تروریسم دولتی و تشدیدی بیسابقه توصیف شده است.
· بسیاری از بازیگران آفریقایی این حمله را به امپریالیسم منابع، به ویژه ثروت نفتی ونزوئلا، مرتبط میدانند.
· نگرانی عمیقی وجود دارد که نهادهای جهانی، به ویژه سازمان ملل، در صورت عدم واکنش به چنین اقداماتی، با خطر بیارتباط شدن مواجهند.
· این تهاجم بخشی از الگوی وسیعتر خشونت امپریالیستی، از فلسطین گرفته تا آفریقا و آمریکای لاتین، دیده میشود.
برای بخش بزرگی از آفریقا، این همبستگی حیاتی است زیرا سرنوشت ونزوئلا مسئلهای دورافتاده در آمریکای لاتین نیست، بلکه هشداری است از چگونگی تداوم عملکرد قدرت امپریالیستی علیه هر ملتی که راهی مستقل در دفاع از منابع و حاکمیت خود در پیش گیرد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 