میرشایمر، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو و نویسنده کتاب «تراژدی سیاست بزرگ»

سرمقاله: درست هنگامی که زنگ سال 2026 در حال به صدا درآمدن بود، حمله پهپادی به رهبر روسیه توجه جهانیان را به خود جلب کرد. لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در تاریخ 29 دسامبر 2025 (مقابل با 8 دی 1404) اعلام کرد که اوکراین در شب 28 دسامبر تا صبح 29 دسامبر با 91 فروند پهپاد حمله به کاخ ریاست‌جمهوری پوتین در ایالت نووگورود در شمال غربی روسیه انجام داده است و روسیه حتماً پاسخی خواهد داد.

زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، شامگاه 29 دسامبر پاسخ داد که ادعای روسیه «کاملاً ساختگی» است. ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در تاریخ 29 دسامبر «شوک و خشم» خود را از حمله به کاخ ریاست‌جمهوری روسیه ابراز کرد. این حمله ناگهانی پهپادی بدون شک مذاکرات آتش‌بس روسیه و اوکراین که امید کمی به آن بود را بیش از پیش از بین برد و ادامه درگیری روسیه و اوکراین اجتناب‌ناپذیر شد.

با نزدیک شدن درگیری کنونی روسیه و اوکراین به سال چهارم، میرشایمر، کارشناس مشهور مسائل بین‌الملل و مخترع رئالیسم تهاجمی، بار دیگر با نوشتن مقاله‌ای به طور سیستماتیک روایت غالب غرب در مورد «گسترش‌طلبی روسیه» را رد کرد و ریشه درگیری روسیه و اوکراین را به گسترش ناتو و استراتژی کلی جذب اوکراین به اردوگاه غرب نسبت داد. او تأکید کرد که این نه برای «پاک‌کردن» طرف خاصی است، بلکه برای توضیح اینکه چرا درگیری رخ داده و چرا پایان دادن به آن از طریق مذاکره دشوار است و تنها می‌توان نتیجه آن را در میدان نبرد مشخص کرد.

او معتقد است که روسیه پیروزی پرهزینه و تلخی خواهد داشت و نتیجه نهایی منجر به یخ‌زدگی درگیری و ایجاد یک مقابله بین روسیه با دست بالا و اوکراین باقی‌مانده تحت حمایت اروپا می‌شود که منجر به ایجاد یک قاره اروپا که برای مدت طولانی در وضعیت دشمنی، انتقام‌جویی و نظامی‌سازی بالا قرار دارد، می‌شود.

این مقاله توسط انجمن مطالعات سیستمی اوراسیا ترجمه و توسط وب‌سایت گوانچا بازنشر شده است تا برای خوانندگان مورد استفاده قرار گیرد.

ترجمه مجله جنوب جهانی

اروپا با بحران عظیمی که حل‌نشدنی است مواجه است

اروپا امروز در وضعیت بسیار دشواری قرار دارد که ریشه آن در بحران اوکراین نهفته است – این درگیری اساساً پایه‌های صلح این منطقه که برای مدت طولانی حفظ شده بود را به لرزه درآورده و بهبود وضعیت در کوتاه مدت دور از دسترس است. بدتر از آن، ثبات آینده اروپا احتمالاً از وضعیت کنونی نیز شکننده‌تر خواهد بود.

وضعیت کنونی اروپا در مقایسه با ثبات بی‌سابقه دوران تک‌قطبی که تقریباً پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1992 آغاز شد و تا سال 2017 ادامه یافت، کاملاً متفاوت است. در آن زمان، ظهور چین و روسیه به عنوان قدرت‌های جهانی، جهان را از هژمونی تک‌قطبی به چندقطبی تبدیل کرد. فرانسیس فوکویاما در کتاب «پایان تاریخ و آخرین انسان» اشاره کرد که لیبرال دموکراسی در نهایت تمام جهان را فرا خواهد گرفت و صلح و رفاه نیز همراه آن خواهد بود. این دیدگاه به اشتباه بزرگی بود که بیش از دو دهه در غرب رایج بود. در اوج دوران تک‌قطبی، کمتر اروپایی پیش‌بینی می‌کرد که اروپا امروز در چنین وضعیت دشواری قرار گیرد.

پس، مشکل کجاست؟

درگیری روسیه و اوکراین، این درگیری که توسط غرب و به ویژه آمریکا به وجود آمده، اولین و اصلی‌ترین منبع ناامنی کنونی اروپا است. عامل دیگری نیز وجود دارد: تغییر تعادل قدرت جهانی از تک‌قطبی به چندقطبی در سال 2017 که لزوماً امنیت معمار امنیتی موجود اروپا را تهدید می‌کند. با این حال، ما هنوز دلایل کافی داریم که این تغییر قدرت قابل کنترل باشد. اما شروع درگیری روسیه و اوکراین و همزمانی آن با روند چندقطبی‌شدن، بحران عظیمی را ایجاد خواهد کرد که حل آن در آینده دشوار خواهد بود.

ابتدا توضیح خواهم داد که چگونه پایان دوران تک‌قطبی پایه‌های ثبات اروپا را متزلزل کرده است. سپس، تأثیر درگیری روسیه و اوکراین بر اروپا و چگونگی شکل‌گیری دوباره ژئوپلیتیک اروپا از طریق هم‌پوشانی این درگیری با تحول چندقطبی‌شدن را مورد بحث قرار خواهم داد.

خروج آمریکا از اروپا سرنوشت‌ساز است

کلید ثبات اروپای غربی در دوران جنگ سرد و ثبات کل اروپا در دوران تک‌قطبی، وجود نیروی نظامی آمریکا در ناتو بود. آمریکا از ابتدا رهبری این اتحاد را بر عهده داشت، بنابراین احتمال جنگ بین کشورهای تحت حمایت امنیتی آن بسیار کم بود. در واقع، آمریکا همواره نقش نیروی قدرتمند ثبات‌بخش در اروپا را ایفا می‌کرد.精英 اروپایی امروز به خوبی این واقعیت را درک می‌کنند و این دلیل اصلی تلاش آنها برای حفظ حضور نظامی آمریکا و حفظ ناتو تحت رهبری آمریکا است.

از زمان جنگ جهانی دوم، آمریکا نیروهای زیادی را در اروپا مستقر کرده است تا به تعهدات امنیتی خود در این قاره عمل کند.

قابل توجه است که در پایان جنگ سرد، هنگامی که اتحاد جماهیر شوروی شروع به خروج نیروهای خود از اروپای شرقی و انحلال پیمان ورشو کرد، مخالفتی با ادامه وجود ناتو تحت رهبری آمریکا نکرد. آنها مانند کشورهای اروپای غربی، این «منطق ثبات» را درک و تأیید کردند. با این حال، آنها به شدت مخالف گسترش ناتو به سمت شرق بودند – در این مورد بعداً بیشتر صحبت خواهیم کرد.

برخی ممکن است بگویند که در دوران تک‌قطبی، ثبات اروپا به دلیل اتحادیه اروپا بوده نه ناتو – و این دلیل اصلی اعطای جایزه صلح نوبل به اتحادیه اروپا در سال 2012 بود. اما این دیدگاه اشتباه است. اتحادیه اروپا یک نهاد بین‌المللی بسیار موفق است، اما موفقیت آن وابسته به حفظ صلح اروپا توسط ناتو است. این دقیقاً معکوس استاد مارکس است: نهاد سیاسی-نظامی پایه است و سازمان اقتصادی ساختار فوقانی را تشکیل می‌دهد. به عبارت دیگر، اگر نیروی ثبات‌بخش آمریکا از بین برود، نه تنها ناتو موجود فرو خواهد پاشید، بلکه اتحادیه اروپا نیز آسیب جدی خواهد دید.

در دوران تک‌قطبی از 1992 تا 2017، آمریکا قدرتمندترین کشور در نظام بین‌المللی بود و کاملاً توانایی حفظ حضور نظامی گسترده در اروپا را داشت. در واقع،نخبگان سیاست خارجی آمریکا نه تنها می‌خواستند ناتو را حفظ کنند، بلکه می‌خواستند آن را از طریق گسترش به شرق تقویت کنند.

با این حال، با رسیدن به دوران چندقطبی، دوران تک‌قطبی به پایان رسیده است. آمریکا دیگر تنها قدرت بزرگ نیست و ظهور چین و روسیه سیاستگذاران آمریکایی را وادار کرده است تا وضعیت جهانی را از منظر کاملاً جدیدی نگاه کنند.

برای درک معنای واقعی چندقطبی‌شدن برای اروپا، باید ساختار قدرت سه قدرت بزرگ جهانی را بررسی کنیم. آمریکا هنوز قدرتمندترین کشور است، اما چین به سرعت در حال رسیدن به آن است و اکنون به عنوان یک قدرت برابر با آن در نظر گرفته می‌شود. از اوایل دهه 1990، چین با جمعیت عظیم و رشد اقتصادی فوق‌العاده خود به یک قدرت قوی در شرق آسیا تبدیل شده است. برای آمریکا که قبلاً قدرت منطقه‌ای نیمکره غربی بود، ظهور قدرت منطقه‌ای جدیدی در شرق آسیا یا اروپا بزرگترین کابوس استراتژیک او است. تجربه تاریخی نشان می‌دهد: آمریکا در دو جنگ جهانی اول و دوم دخالت کرد تا جلوی ظهور قدرت منطقه‌ای آلمان و ژاپن در اروپا و شرق آسیا را بگیرد. امروز نیز همین منطق حکمفرما است.

روسیه ضعیف‌ترین عضو این سه قدرت بزرگ است. برخلاف آنچه بسیاری از اروپایی‌ها فکر می‌کنند، روسیه نه توانایی تصرف کل اوکراین را دارد و نه می‌تواند شرق اروپا را تهدید کند. در طول سه سال و نیم گذشته، نیروهای روسیه تنها توانسته‌اند کنترل حدود یک پنجم خاک شرق اوکراین را در دست بگیرند. ارتش روسیه به هیچ وجه مانند ارتش آلمان نازی نیست و روسیه نیز مانند اتحاد جماهیر شوروی در دوران جنگ سرد نیست و پتانسیل تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‌ای را ندارد.

در چنین ساختار قدرت جهانی، اولویت استراتژیک آمریکا حتماً تمرکز بر مقابله با چین خواهد بود. از آنجایی که روسیه نمی‌تواند به قدرت منطقه‌ای در اروپا تبدیل شود، آمریکا دلیل استراتژیک فوری برای حفظ حضور نظامی گسترده در اروپا نخواهد داشت.

در واقع، سرمایه‌گذاری دفاعی ارزشمند در اروپا، قدرت استراتژیک آمریکا در شرق آسیا را تضعیف خواهد کرد. این منطق اساسی دلیل اصلی جابجایی استراتژیک آمریکا به سمت شرق است، اما تمرکز بر یک منطقه به معنای نادیده گرفتن نسبی منطقه دیگر است و این منطقه نادیده گرفته شده، اروپا است.

یکی دیگر از ابعاد کلیدی که کمتر با ساختار قدرت جهانی مرتبط است، اما احتمال کاهش بیشتر احتمال حفظ حضور نظامی گسترده آمریکا در اروپا را افزایش می‌دهد، وجود دارد.

به طور خاص، رابطه بی‌سابقه آمریکا و اسرائیل ناشی از نفوذ زیاد لابی اسرائیل در آمریکا است. این نه تنها به معنای حمایت بی‌قید و شرط سیاستگذاران آمریکایی از اسرائیل است، بلکه به معنای دخالت مستقیم یا غیرمستقیم آمریکا در جنگ‌های اسرائیل نیز هست.

آمریکا به طور مداوم منابع نظامی زیادی را در اختیار اسرائیل قرار می‌دهد و نیروهای نظامی زیادی را در خاورمیانه مستقر می‌کند. این تعهد استراتژیک آمریکا به اسرائیل، آمریکا را وادار به کاهش حضور نظامی خود در اروپا و ترغیب کشورهای اروپایی به خودکفایی دفاعی خواهد کرد.

در نهایت، نیروی ساختاری تغییر از تک‌قطبی به چندقطبی، همراه با رابطه خاص آمریکا و اسرائیل، احتمالاً اروپا را از چتر حمایتی آمریکا خارج کرده و ضربه سنگینی به ناتو خواهد زد. این تأثیر جدی بر امنیت اروپا خواهد گذاشت. البته، خروج آمریکا اجتناب‌ناپذیر نیست و جلوگیری از آن احتمالاً هدف تقریباً تمام رهبران اروپایی است. برای رسیدن به این هدف، طرفین اقیانوس اطلس باید از استراتژی محتاطانه و دیپلماسی ماهرانه استفاده کنند. اما واقعیت متفاوت است. اروپا و آمریکا اصرار دارند اوکراین را به ناتو بپذیرند و این امر منجر به درگیری با روسیه شده است. این درگیری در حال شکست خوردن است و خطر خروج آمریکا از اروپا و تخلیه ناتو به شدت افزایش یافته است.

سوءتفاهم غرب نسبت به پوتین

برای درک عواقب درگیری روسیه و اوکراین، باید به ریشه‌های آن – انگیزه ورود روسیه به اوکراین در فوریه 2022، اهداف او و تأثیر بلندمدت این درگیری – بپردازیم.

دیدگاه غالب در غرب این است که پوتین مقصر اصلی درگیری است. طبق این دیدگاه، هدف او تصرف کل اوکراین و الحاق آن به خاک روسیه است. اگر این هدف محقق شود، روسیه مانند اتحاد جماهیر شوروی پس از جنگ جهانی دوم، امپراتوری شرق اروپا را بازسازی خواهد کرد. در این روایت، پوتین به عنوان تهدیدی بزرگ برای غرب توصیف می‌شود که باید با قدرت مقابله شود. غرب معتقد است پوتین یک امپراتوری‌گرا با اهداف بزرگ است که با سنت عمیق امپراتوری‌گرایی روسیه همخوانی دارد. اما این استدلال پر از شکاف است و من پنج شکاف کلیدی را ذکر خواهم کرد.

اولاً، قبل از 24 فوریه 2022، هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد پوتین قصد داشت کل اوکراین را تصرف و آن را به خاک روسیه ملحق کند. حامیان دیدگاه غالب نمی‌توانند هیچ سندی، چه مکتوب و چه گفتاری از پوتین ارائه دهند که نشان دهد او تصرف اوکراین را هدفی ارزشمند، عملی و قابل اجرا می‌داند. هنگامی که از آنها در این باره سؤال می‌شود، به سخنان پوتین مبنی بر اینکه اوکراین «کشور مصنوعی» است و اوکراینی‌ها و روس‌ها «یک ملت» هستند – نکته اصلی مقاله معروف او در 12 ژوئیه 2021 (توضیح: در 12 ژوئیه 2021، رئیس‌جمهور روسیه در وب‌سایت رسمی کرملین مقاله‌ای با عنوان «در مورد وحدت تاریخی روس‌ها و اوکراینی‌ها» منتشر کرد که در آن از نظر تاریخی به روابط نزدیک روس‌ها و اوکراینی‌ها پرداخته بود) – اشاره می‌کنند. اما این اظهارات هیچ ارتباطی به انگیزه حمله او ندارند.

در واقع، این مقاله شواهد کافی برای اثبات این ادعا که پوتین اوکراین را کشور مستقلی می‌داند، ارائه می‌دهد. برای مثال، او به مردم اوکراین گفت: «شما می‌خواهید کشور خودتان را بسازید – ما از شما استقبال می‌کنیم!» در مورد نحوه برخورد روسیه با اوکراین، او نوشت: «پاسخ تنها یک است: احترام.» در پایان این مقاله طولانی، او صریحاً اعلام کرد: «آینده اوکراین – باید توسط شهروندان خودش تعیین شود.»

در همین مقاله و سخنرانی مهم او در 21 فوریه 2022 (توضیح: سخنرانی مهم رئیس‌جمهور پوتین در 21 فوریه 2022 در پاسخ به تشدید اوضاع اوکراین بود. در این سخنرانی، پوتین موضع روسیه در مورد اوضاع اوکراین و زمینه تاریخی آن را به تفصیل شرح داد)، پوتین تأکید کرد که روسیه «پذیرش واقعیت‌های ژئوپلیتیکی جدیدی که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفته است» را می‌پذیرد. در 24 فوریه 2022، هنگام اعلام اقدام نظامی علیه اوکراین، پوتین برای سومین بار این موضع را تأکید کرد. تمام این اظهارات کاملاً مخالف ادعای «پوتین قصد دارد اوکراین را تصرف و آن را به خاک روسیه ملحق کند» است.

ثانیاً، پوتین نیروی نظامی کافی برای تصرف اوکراین را نداشت. به تخمین من، تعداد نیروهای روسیه در مرحله اول حداکثر 190 هزار نفر بود. ژنرال الکساندر سیرسکی، فرمانده کل نیروهای مسلح اوکراین، تأکید کرد که نیروی حمله روسیه تنها 100 هزار نفر بوده است. هر یک از این اعداد به هیچ وجه برای تصرف، اشغال و الحاق کل اوکراین به خاک روسیه کافی نیست.

به لحاظ تاریخی، هنگامی که آلمان در 1 سپتامبر 1939 به غرب لهستان حمله کرد، حدود 1.5 میلیون نظامی داشت. مساحت اوکراین بیش از سه برابر مساحت غرب لهستان در آن زمان است و جمعیت اوکراین در سال 2022 تقریباً دو برابر جمعیت کل لهستان در زمان حمله آلمان است.

اگر بر اساس تخمین ژنرال سیرسکی – یعنی نیروی حمله روسیه 100 هزار نفر – نیروی نظامی روسیه تنها یک پانزدهم نیروی نظامی آلمان در زمان حمله به لهستان بود و این نیروی محدود باید به کشوری با مساحت و جمعیت بسیار بیشتر از غرب لهستان حمله می‌کرد.

در اوایل سال 2022، نیروهای روسیه حتی در حال توقف برای عبور از چراغ‌های راهنمایی اوکراین بودند

برخی ممکن است بگویند که رهبران روسیه ممکن است قدرت نظامی اوکراین را دست‌کم گرفته و فکر می‌کردند که نیروی نظامی ضعیف و تجهیزات قدیمی دارد و روسیه می‌تواند به راحتی کل کشور را اشغال کند. اما واقعیت این است که پوتین و مشاورانش به خوبی می‌دانستند که از فوریه 2014 که بحران اوکراین آغاز شد، آمریکا و متحدان اروپایی او همواره در حال تجهیز نیروهای نظامی اوکراین و آموزش آنها بوده‌اند.

نگرانی واقعی روسیه این بود که اوکراین به طور فعلی به عضو ناتو تبدیل شود. علاوه بر این، رهبران روسیه همچنین آگاه بودند که اندازه ارتش اوکراین از نیروی حمله روسیه بیشتر است و از سال 2014 در منطقه دونباس مبارزه موثری انجام داده است.

آنها قطعاً می‌دانستند که ارتش اوکراین به هیچ وجه مقوایی نبوده و نمی‌توان آن را به سرعت شکست داد – به ویژه با حمایت قوی غرب. هدف واقعی پوتین دستیابی سریع به منافع محدود قلمرویی و وادار کردن اوکراین به بازگشت به میز مذاکره بود و واقعیت هم این است. این منجر به سومین استدلال من می‌شود.

ثالثاً، روسیه از همان ابتدای درگیری پیشنهاد مذاکره برای پایان دادن به درگیری و بحث در مورد راه حل همزیستی بین دو کشور را داده بود. این امر با ادعای «پوتین قصد دارد اوکراین را تصرف و آن را به خاک روسیه ملحق کند» در تناقض است. تنها چهار روز پس از ورود نیروهای روسیه به اوکراین، مذاکرات دوجانبه روسیه و اوکراین در بلاروس آغاز شد. پس از آن، کانال مذاکرات بلاروس به تدریج جای خود را به کانال مذاکرات اسرائیل و استانبول داد.

شواهد موجود نشان می‌دهد که روسیه جدیت مذاکره دارد و ادعاهای قلمرویی آن عمدتاً محدود به کریمه که در سال 2014 الحاق شده بود و احتمالاً به دنبال موقعیت ویژه برای منطقه دونباس بوده و قصد الحاق سایر مناطق اوکراین را نداشته است. هنگامی که مذاکرات به خوبی پیش می‌رفت، اوکراین تحت فشار انگلیس و آمریکا از مذاکرات خارج شد و مذاکرات متوقف شد.

علاوه بر این، پوتین فاش کرد که در جریان پیشرفت مذاکرات و در پاسخ به درخواست‌ها، نیروهای روسیه را از حومه کی‌یف خارج کرد تا نشان دهد حسن نیت خود را و این کار را در 29 مارس 2022 تکمیل کرد. هیچ یک از دولت‌ها و سیاستگذاران سابق غرب سؤالی جدی در مورد این ادعای پوتین مطرح نکرده‌اند که با ادعای «پوتین قصد دارد کل اوکراین را تصرف کند» در تناقض است.

رابعاً، پوتین در ماه‌های قبل از درگیری تلاش کرد تا راه حل دیپلماتیک برای بحران در حال شکل‌گیری پیدا کند. در 17 دسامبر 2021، پوتین نامه‌هایی جداگانه به جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا و ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو نوشت و پیشنهاد داد که بحران را از طریق تضمین‌های کتبی حل کنند که شامل موارد زیر می‌شود:

اول، اوکراین نباید عضو ناتو شود؛ دوم، سلاح‌های تهاجمی نباید در نزدیکی مرزهای روسیه مستقر شوند؛ سوم، نیروها و تجهیزات ناتو که در سال 1997 در اروپای شرقی مستقر شده‌اند، باید به اروپای غربی بازگردند. صرف نظر از اینکه چگونه می‌توان در مورد امکان‌پذیر بودن دستیابی به توافق بر اساس خواسته‌های اولیه پوتین بحث کرد، این اقدام نشان می‌دهد که او در تلاش برای جلوگیری از جنگ بود. از سوی دیگر، آمریکا از مذاکره با پوتین خودداری کرد و به وضوح نشان داد که علاقه‌ای به جلوگیری از جنگ ندارد.

پنجم،فعلاً، بیایید اوکراین کنار بگذاریم، در حال حاضر هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد پوتین قصد تصرف سایر کشورهای اروپای شرقی را داشته باشد. این امر تعجب‌آور نیست – ارتش روسیه حتی قادر به اشغال کامل اوکراین نیست، چه برسد به حمله به کشورهای بالتیک، لهستان و رومانی. علاوه بر این، این کشورها عضو ناتو هستند و حمله روسیه به آنها به معنای جنگ با آمریکا و متحدانش است.

کدام یک از طرف‌ها مقصر اصلی درگیری روسیه و اوکراین است؟

در واقع، این درگیری توسط آمریکا و متحدان اروپایی او به وجود آمده است. البته، روسیه اولین کسی بود که دست به اقدام نظامی زد و در این مسئله حرفی نیست. اما ریشه اصلی این درگیری در تصمیم ناتو برای پذیرش اوکراین نهفته است که تقریباً تمام رهبران روسیه آن را تهدیدی ملی می‌دانستند که باید از بین برود.

با این حال، گسترش ناتو به سمت شرق تنها بخشی از یک استراتژی بزرگتر است که هدف آن تبدیل اوکراین به قلعه غرب در مرز روسیه است. دو رکن دیگر این استراتژی عبارتند از: تلاش برای عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا و ایجاد «انقلاب رنگی» در اوکراین – به عبارت دیگر، تبدیل اوکراین به یک کشور لیبرال دموکراتیک و وابسته به غرب.

رهبران روسیه از این سه رکن به شدت هراس دارند، به ویژه از گسترش ناتو به سمت شرق. همانطور که پوتین گفت: «روسیه نمی‌تواند در برابر تهدید دائمی از خاک کنونی اوکراین امنیت، توسعه و حتی بقای خود را تضمین کند.» در واقع، او قصد الحاق اوکراین به خاک روسیه را ندارد؛ او نگران جلوگیری از تبدیل اوکراین به پلتفرمی برای حمله غرب به روسیه است. برای از بین بردن این تهدید، پوتین در 24 فوریه 2022 اقدام نظامی پیشگیرانه را آغاز کرد.

چه مدرکی وجود دارد که گسترش ناتو به سمت شرق را عامل اصلی بحران اوکراین می‌داند؟

اولاً، قبل از درگیری، رهبران روسیه در تمام سطوح بارها تأکید کردند که گسترش ناتو به سمت اوکراین را تهدیدی وجودی می‌دانند که باید از بین برود. قبل از 24 فوریه 2022، پوتین بارها این موضع را به صورت علنی بیان کرده بود. سایر رهبران روسیه، از جمله وزیر دفاع، وزیر امور خارجه، معاون وزیر امور خارجه و سفیر روسیه در آمریکا، نیز تأکید کردند که گسترش ناتو به سمت شرق هسته اصلی بحران اوکراین است. در 14 ژانویه 2022، وزیر امور خارجه لاوروف در یک کنفرانس مطبوعاتی خلاصه کرد: «کلید همه مسائل تضمین عدم گسترش ناتو به سمت شرق است.»

ثانیاً، ترس عمیق روسیه از عضویت اوکراین در ناتو در جریان درگیری نیز کاملاً آشکار است. برای مثال، در مذاکرات استانبول که بلافاصله پس از آغاز اقدام نظامی برگزار شد، رهبران روسیه صریحاً اعلام کردند که اوکراین باید «بی‌طرفی دائمی» خود را بپذیرد و نباید عضو ناتو شود. اوکراین بدون مقاومت شدید این خواسته را پذیرفت – این امر بدون شک به این دلیل بود که آنها می‌دانستند در غیر این صورت درگیری پایان نخواهد یافت.

اخیراً، در 14 ژوئن 2024، پوتین خواسته‌های روسیه برای آتش‌بس را مطرح کرد که یکی از خواسته‌های اصلی آن «اعلام رسمی اوکراین مبنی بر کناره‌گیری از برنامه عضویت در ناتو» بود. این امر تعجب‌آور نیست، زیرا روسیه همواره عضویت اوکراین در ناتو را تهدیدی وجودی می‌دانست و باید با هر قیمتی از بین برود.

ثالثاً، قبل از جنگ، بسیاری از مقامات ارشد غرب نیز درک می‌کردند که گسترش ناتو – به ویژه به سمت اوکراین – تهدیدی مرگبار برای رهبران روسیه تلقی می‌شود و در نهایت منجر به فاجعه خواهد شد.

در آوریل 2008، ویلیام برنز (سفیر وقت آمریکا در مسکو و سپس رئیس سازمان اطلاعات مرکزی) در آستانه اجلاس سران ناتو در بخارست، یادداشتی به کندولیزا رایس، وزیر امور خارجه وقت آمریکا ارسال کرد که در آن موضع روسیه در مورد عضویت اوکراین در ناتو را خلاصه کرده بود. او نوشت: «عضویت اوکراین در ناتو خط قرمز غیرقابل عبوری برای امنیت روسیه (نه فقط پوتین) است. در دو سال و نیم گذشته، من با شخصیت‌های کلیدی روسیه در تمام طیف‌ها – از «عقاب‌های» سرسخت کرملین گرفته تا منتقدان لیبرال تیزترین پوتین – ارتباط برقرار کرده‌ام و همه آنها کاملاً موافق هستند: همه آنها این اقدام را به عنوان چالش مستقیمی برای منافع روسیه می‌دانند.»

او گفت که چنین اقدامی از سوی ناتو «به عنوان یک تهاجم استراتژیک آشکار تلقی خواهد شد. روسیه امروز واکنش نشان خواهد داد و روابط روسیه و اوکراین به پایین‌ترین سطح خود خواهد رسید… این امر همچنین فرصتی برای دخالت روسیه در کریمه و شرق اوکراین فراهم می‌کند.»

برنز تنها مقام سیاست‌گذار غربی در سال 2008 نبود که از خطر بالقوه عضویت اوکراین در ناتو آگاه بود. برای مثال، در اجلاس سران ناتو در بخارست، آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان و نیکولا سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه، هر دو مخالف پیشرفت روند عضویت اوکراین در ناتو بودند، زیرا می‌دانستند که این امر روسیه را خشمگین خواهد کرد. مرکل بعداً توضیح داد: «من کاملاً مطمئن بودم… پوتین هرگز این را تحمل نخواهد کرد. از نظر او، این معادل اعلام جنگ بود.»

همچنین قابل توجه است که ینس استولتنبرگ، دبیرکل سابق ناتو، دو بار قبل از خروج از سمتش گفت: «هدف رئیس‌جمهور پوتین از آغاز این درگیری، بستن درهای ناتو و محروم کردن اوکراین از حق انتخاب مسیر توسعه خود بود.» این اظهار نظر صریح تقریباً بدون سؤال در غرب پذیرفته شد و او هرگز از این اظهار نظر عقب‌نشینی نکرد.

علاوه بر این، در دهه 1990، زمانی که تصمیم بیل کلینتون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در مورد گسترش ناتو به سمت شرق در حال بحث بود، بسیاری از سیاستگذاران و استراتژیست‌های آمریکایی مخالف بودند. آنها از ابتدا می‌دانستند که رهبران روسیه گسترش ناتو را تهدیدی جدی برای منافع اصلی خود می‌دانند و این سیاست در نهایت منجر به فاجعه خواهد شد.

در فهرست مخالفان نام‌های شناخته‌شده و معتبری مانند جورج کنان، ویلیام پری، وزیر دفاع وقت کلینتون، ژنرال جان شالیکاشویلی، رئیس ستاد مشترک ارتش، و پل زنیت،رابرت مک‌نامارا، ریچارد پایپس، جک ماتلوک و دیگران دیده می‌شود.

آمریکایی‌ها باید منطق پوتین را کاملاً درک کنند، زیرا آمریکا خود مدت‌هاست سیاست «مونرو» (توضیح: اصل سیاست خارجی ارائه شده در سال 1823 توسط جیمز مونرو، رئیس‌جمهور آمریکا، که هسته اصلی آن عدم دخالت قدرت‌های اروپایی در امور آمریکا و قاره آمریکا و عدم دخالت آمریکا در امور اروپا بود. آمریکا چنین اقداماتی را تهدیدی وجودی تلقی می‌کند و با هر قیمتی از بین می‌برد. بحران موشکی کوبا در سال 1962 نمونه بارزی از این امر است:

جان اف. کندی، رئیس‌جمهور آمریکا، به رهبر اتحاد جماهیر شوروی تأکید کرد که موشک‌های هسته‌ای خود را از کوبا خارج کند. پوتین از همین منطق پیروی می‌کند، زیرا هیچ قدرت بزرگی اجازه نمی‌دهد قدرت نظامی دور دست به خاک نزدیک خود نزدیک شود.

علل واقعی تراژدی اوکراین

طرفداران عضویت اوکراین در ناتو استدلال می‌کنند که روسیه نباید از گسترش ناتو به سمت شرق نگران باشد، زیرا «ناتو یک اتحاد دفاعی است و تهدیدی برای روسیه محسوب نمی‌شود.» اما این دیدگاه واقعاً آنچه رهبران روسیه در مورد عضویت اوکراین در ناتو فکر می‌کنند، نیست، آنها واقعاً آن را تهدیدی وجودی می‌دانند و این نکته کلیدی است.

به طور خلاصه، بدون شک، پوتین عضویت اوکراین در ناتو را تهدیدی وجودی غیرقابل تحمل می‌داند و حاضر است برای جلوگیری از آن به جنگ برود و او در 24 فوریه 2022 این کار را کرد.

حالا در مورد مسیر درگیری صحبت می‌کنیم. پس از شکست مذاکرات استانبول در آوریل 2022، درگیری اوکراین به جنگ خستگی‌ناپذیری تبدیل شد که شبیه جنگ خط مقدم جنگ جهانی اول در غرب بود. این جنگ خستگی‌ناپذیر بیش از سه سال و نیم ادامه یافته است و در این مدت، روسیه علاوه بر کریمه که در سال 2014 الحاق کرده بود، چهار ایالت دیگر اوکراین را نیز به طور رسمی الحاق کرده است. در واقع، روسیه تا کنون حدود 22 درصد خاک اوکراین را که در شرق این کشور قرار دارد، الحاق کرده است.

از زمان آغاز درگیری در سال 2022، غرب از هر راهی برای حمایت از اوکراین استفاده کرده است، به جز ارسال نیروهای نظامی. جای تعجب نیست که رهبران روسیه احساس می‌کنند که در حال جنگ با کل غرب هستند. با این حال، ترامپ تصمیم گرفته است نقش آمریکا در این درگیری را کاهش دهد و بار حمایت از اوکراین را به دوش اروپا بیندازد.

واضح است، روسیه در این درگیری برتر است و احتمالاً پیروز خواهد شد، دلیل ساده‌اش این است که در جنگ خستگی‌ناپذیر، هر دو طرف تلاش می‌کنند طرف مقابل را خسته کنند، این بدان معناست که طرفی که نیروی بیشتری دارد و آتش بیشتری شلیک می‌کند، معمولاً پیروز می‌شود و روسیه از هر دو جنبه برتری دارد. برای مثال، سیرسکی اشاره کرد که در حال حاضر تعداد نیروهای روسیه در میدان نبرد سه برابر نیروهای اوکراین است و در برخی از جبهه‌ها، نسبت نیروهای روسیه به اوکراین به 6 به 1 می‌رسد. در واقع، گزارش‌های زیادی وجود دارد که نیروهای اوکراین به شدت کمبود نیرو دارند و نمی‌توانند از تمام خطوط جبهه دفاع کنند و این امر به نیروهای روسیه اجازه می‌دهد تا به راحتی از خطوط دفاعی آنها عبور کنند.

در زمینه آتش، گزارش‌های زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد در بیشتر اوقات، نسبت توپخانه روسیه به اوکراین (سلاح کلیدی در جنگ خستگی‌ناپذیر) 3 به 1، 7 به 1 یا حتی 10 به 1 بوده است. علاوه بر این، روسیه بمب‌های پروازی دقیق زیادی دارد که تأثیر مهلکی بر خطوط دفاعی اوکراین دارد؛ در مقابل، اوکراین تقریباً هیچ بمب پروازی مشابهی ندارد. البته، نیروی پهپادی اوکراین زمانی قدرتمند بود و در ابتدا عملکرد بهتری نسبت به نیروی پهپادی روسیه داشت، اما در طول سال گذشته، روسیه وضعیت را تغییر داده و اکنون در پهپاد، توپخانه و بمب‌های پروازی بر اوکراین برتری دارد.

نکته بسیار مهم این است که دولت اوکراین با کمبود نیروی انسانی مواجه است و راه حلی برای آن پیدا نکرده است. جمعیت اوکراین بسیار کمتر از روسیه است و فرار از خدمت سربازی و ترک صف در میدان نبرد شایع است و نیروی انسانی کافی وجود ندارد. در عین حال، اوکراین نمی‌تواند شکاف بزرگ سلاح‌ها را پر کند. دلیل اصلی این امر این است که روسیه پایگاه صنعتی قوی دارد و می‌تواند مهمات زیادی تولید کند. در مقابل، پایگاه صنعتی اوکراین بسیار ضعیف است.

برای پر کردن این شکاف، اوکراین به شدت به تأمین سلاح از غرب وابسته است. با این حال، توانایی تولید کنونی کشورهای غربی به هیچ وجه به اندازه روسیه نیست. علاوه بر این، ترامپ در حال کاهش تحویل سلاح به اوکراین است.

به طور خلاصه، اوکراین در هر دو عامل تعیین‌کننده پیروزی در جنگ خستگی‌ناپذیر – نیروی انسانی و آتش – در وضعیت بسیار بدتری قرار دارد. و بدتر از آن، روسیه ذخایر زیادی از موشک‌ها و پهپادها دارد که می‌تواند تاسیسات زیربنایی کلیدی و انبارهای سلاح اوکراین در اعماق خاک این کشور را هدف قرار دهد.

البته، اوکراین نیز توانایی هدف قرار دادن اهداف در اعماق خاک روسیه را دارد، اما شدت آتش آن به هیچ وجه قابل مقایسه با آتش روسیه نیست. علاوه بر این، هدف قرار دادن اهداف در اعماق خاک روسیه تأثیر کمی بر نتیجه درگیری دارد. نتیجه این درگیری در نهایت در میدان نبرد مشخص خواهد شد.

آیا مصالحه ممکن است؟

پس، آیا این درگیری می‌تواند از طریق دیپلماسی پایان یابد؟ در سال 2025، بحث در مورد تلاش برای یافتن راهی برای پایان دادن به درگیری از طریق دیپلماسی زیاد شده است. این بحث عمدتاً ناشی از وعده ترامپ بود که ادعا کرد قبل یا پس از ورود به کاخ سفید این مسئله را حل خواهد کرد. او به وضوح نتوانسته وعده خود را عملی کند، حتی نزدیک به آن هم نبوده است. متأسفانه، امید به دستیابی به توافق صلح موثر از طریق مذاکره از بین رفته است. نتیجه درگیری از طریق میدان نبرد مشخص خواهد شد و روسیه احتمالاً پیروزی تلخی خواهد داشت که منجر به یخ‌زدگی درگیری و ایجاد مقابله بین روسیه تقویت‌یافته و اوکراین باقی‌مانده تحت حمایت اروپا خواهد شد. در ادامه توضیح می‌دهم.

دلیل عدم امکان حل این درگیری از طریق دیپلماسی این است که خواسته‌های طرفین کاملاً غیرقابل‌جمع هستند. روسیه اصرار دارد که اوکراین باید کشور بی‌طرفی شود، به این معنا که نباید عضو ناتو شود و نباید از غرب تضمین امنیتی دریافت کند. روسیه همچنین خواستار به رسمیت شناختن الحاق کریمه و چهار ایالت شرقی اوکراین از سوی اوکراین و غرب است.

سومین خواسته کلیدی روسیه این است که اوکراین باید نیروهای نظامی خود را تا حدی که دیگر تهدیدی برای روسیه نباشد، کاهش دهد. همانطور که انتظار می‌رفت، اروپا (به ویژه اوکراین) این خواسته‌ها را رد کرد. اوکراین از تسلیم خاک به روسیه خودداری می‌کند و رهبران اروپا و اوکراین اصرار دارند اوکراین عضو ناتو شود یا حداقل اجازه دهند غرب تضمین امنیتی قوی برای اوکراین ارائه دهد. همچنین غیرممکن است که اوکراین نیروهای نظامی خود را تا حدی که روسیه می‌خواهد، کاهش دهد. این مواضع متضاد کاملاً غیرقابل‌جمع هستند و امکان دستیابی به توافق صلح وجود ندارد.

بنابراین، این درگیری در میدان نبرد مشخص خواهد شد. گرچه من معتقدم روسیه پیروز خواهد شد، اما این پیروزی قاطع و کامل نخواهد بود و روسیه احتمالاً 20 تا 40 درصد خاک اوکراین را اشغال خواهد کرد و اوکراین به یک «کشور باقی‌مانده» پراکنده تبدیل خواهد شد که روسیه بقیه خاک اوکراین را اشغال نکرده است.

حمله اخیر اوکراین به کوپیانسک نشان داد که حمله نیروهای روسیه که پیش از این در تمام خطوط پیشرو موفق بودند، غافلگیر شده‌اند و این امر ثابت می‌کند که نیروهای روسیه نمی‌توانند در کوتاه‌مدت پیروزی کاملی کسب کنند

روسیه احتمالاً تلاش نخواهد کرد کل اوکراین را اشغال کند، زیرا 60 درصد از مناطق غربی اوکراین جمعیت اوکراینی‌زبان زیادی دارد که مقاومت شدیدی در برابر اشغال توسط روسیه خواهند کرد و اشغال این مناطق کابوسی برای نیروهای اشغالگر خواهد بود. به طور خلاصه، احتمالاً نتیجه بحران اوکراین یخ‌زدگی درگیری و ایجاد مقابله بین روسیه تقویت‌یافته و اوکراین باقی‌مانده تحت حمایت اروپا خواهد بود.

جهان پس از درگیری

در ادامه، من به بررسی پیامدهای زنجیره‌ای احتمالی درگیری اوکراین می‌پردازم: ابتدا تأثیر آن بر خود اوکراین، سپس بر روابط اروپا و روسیه، و در نهایت، به بررسی پیامدهای زنجیره‌ای احتمالی این درگیری در سطح داخلی اروپا و روابط فرا‌اقیانوس اطلس می‌پردازم.

اولین کشور در معرض خطر، اوکراین است – این کشور تا کنون بخش‌های زیادی از خاک خود را از دست داده، ویران و خرابه شده است، و پیش‌بینی می‌شود قبل از پایان جنگ، بخش‌های بیشتری از خاک خود را از دست دهد. اقتصاد آن در آستانه فروپاشی قرار دارد و هیچ امیدی برای بهبود در آینده وجود ندارد؛ بر اساس برآوردهای من، تعداد تلفات اوکراین تا کنون به یک میلیون نفر رسیده است، رقمی که برای هر کشوری وحشتناک است، و برای کشوری که گفته می‌شود در «مارپیچ مرگ» (توضیح مترجم: death spiral، اصطلاح اقتصادی که به وضعیتی اشاره دارد که یک عامل نامطلوب به طور مداوم عامل‌های نامطلوب دیگری را ایجاد و تقویت می‌کند و منجر به فروپاشی کل سیستم می‌شود) گرفتار شده است، وضعیت را وخیم‌تر می‌کند. البته روسیه نیز هزینه‌های سنگینی پرداخت کرده، اما زیان‌های آن به مراتب کمتر از اوکراین است.

برای مدت طولانی در آینده، اروپا قطعاً به اتحاد با اوکراین باقیمانده ادامه خواهد داد، این هم به دلیل هزینه‌های غیرقابل برگشت سرمایه‌گذاری شده و هم به دلیل ترس شدید از روسیه که در جامعه غرب وجود دارد. با این حال، چنین اتحادی مستمری برای اوکراین سودمند نیست، به دو دلیل:

اولاً، این امر روسیه را ترغیب می‌کند تا به طور مداوم در امور داخلی اوکراین دخالت کند و به طور عمدی ایجاد آشوب اقتصادی و سیاسی کند تا اوکراین نتواند تهدیدی برای روسیه باشد و واجد شرایط پیوستن به ناتو یا اتحادیه اروپا نباشد. ثانیاً، حمایت بی‌قید و شرط اروپا از اوکراین، روسیه را در زمان شدید جنگ ترغیب می‌کند تا بخش‌های بیشتری از خاک اوکراین را اشغال کند و به این ترتیب، پس از یخ زدن درگیری، قدرت دولت باقیمانده اوکراین را تا حد زیادی تضعیف کند.

پس روابط اروپا و روسیه به کدام سو خواهد رفت؟ پاسخ روشن است: روابط دو طرف به احتمال زیاد همچنان رو به وخامت گذاشته و پرتنش خواهد بود. کشورهای اروپایی (از جمله اوکراین) تمام تلاش خود را خواهند کرد تا از الحاق خاک اوکراین اشغال شده به خاک روسیه جلوگیری کنند، و همزمان منتظر فرصتی برای ایجاد مشکلات اقتصادی و سیاسی برای روسیه هستند. در مقابل، روسیه نیز پاسخ متقابل خواهد داد و در داخل اروپا و بین اروپا و آمریکا اختلاف و شکاف ایجاد خواهد کرد.

از آنجایی که غرب قطعاً انگشت اتهام را به سمت روسیه نشانه می‌گیرد، رهبری روسیه تمام تلاش خود را خواهد کرد تا اردوگاه غرب را متفرق کند. علاوه بر این، روسیه تمام تلاش خود را خواهد کرد تا اوکراین را در وضعیت آشوب نگه دارد، در حالی که اروپا تلاش خواهد کرد اوضاع را به حالت عادی برگرداند، بازی دو طرف برای مدت طولانی ادامه خواهد یافد و به راحتی پایان نخواهد یافت.

علاوه بر خطر احتمالی از سرگیری درگیری اوکراین و روسیه (زیرا اوکراین در نهایت خواهان بازپس‌گیری خاک خود خواهد بود)، شش نقطه درگیری بالقوه دیگر نیز وجود دارد که ممکن است منجر به درگیری نظامی بین روسیه و یک یا چند کشور اروپایی شود.

اولین نقطه درگیری بالقوه، منطقه قطب شمال است، ذوب شدن یخ‌ها آغازگر رقابت برای مسیرهای دریایی و منابع شده است. باید بدانید که از میان هشت کشور منطقه قطب شمال، هفت کشور عضو ناتو هستند و روسیه هشتمین کشور است، این به این معناست که در این منطقه استراتژیک قطب شمال، نسبت تعداد کشورهای عضو ناتو به روسیه 7 به 1 است و روسیه در وضعیت نسبتاً ضعیفی قرار دارد.

دومین نقطه درگیری بالقوه، دریای بالتیک است، زیرا تقریباً تمام سواحل آن توسط کشورهای عضو ناتو احاطه شده است، این منطقه آبی گاهی اوقات «دریاچه ناتو» (NATO lake) نامیده می‌شود. با این حال، دریای بالتیک برای روسیه ارزش استراتژیک حیاتی دارد.

گالینینگراد نیز همینطور است – این بخشی از خاک روسیه که در قلب اروپای شرقی قرار دارد و توسط کشورهای عضو ناتو احاطه شده است.

چهارمین نقطه درگیری، بلاروس است، با توجه به وسعت و موقعیت جغرافیایی آن، اهمیت استراتژیک آن برای روسیه کمتر از اوکراین نیست. اروپا و آمریکا قطعاً پس از کناره‌گیری الکساندر لوکاشنکو، رئیس‌جمهور، تلاش خواهند کرد تا دولتی وابسته به غرب در مینسک برقرار کنند و در نهایت آن را به قلعه‌ای وابسته به غرب در مرز روسیه تبدیل کنند.

پنجمین نقطه درگیری، مولداوی است. غرب به شدت در سیاست این کشور دخالت کرده است. مولداوی نه تنها با اوکراین هم‌مرز است، بلکه در خاک آن منطقه‌ای جدایی‌طلب تحت کنترل ارتش روسیه وجود دارد: منطقه چپ رود دنیستر.

آخرین نقطه درگیری، دریای سیاه است. این دریا برای هر دو کشور روسیه و اوکراین و همچنین چند کشور عضو ناتو مانند بلغارستان، یونان، رومانی و ترکیه اهمیت استراتژیک زیادی دارد. شبیه به دریای بالتیک، منطقه دریای سیاه نیز پر از بحران است.

به طور خلاصه، حتی اگر جنگ اوکراین متوقف شود، دو طرف اروپا و روسیه همچنان در محیط ژئوپلیتیکی پر از منابع انفجاری با یکدیگر دشمنی خواهند کرد. به عبارت دیگر، روزی که صدای شلیک در اوکراین متوقف شود، به معنای پایان یافتن تهدید جنگ در اروپا نیست، این خطر همچنان همراه ما خواهد بود.

در ادامه، من تأثیر درگیری اوکراین و روسیه بر داخل اروپا را تحلیل خواهم کرد و سپس به بررسی تأثیر بالقوه آن بر روابط فرا‌اقیانوس اطلس می‌پردازم.

ابتدا باید تأکید کنم: اگر روسیه در اوکراین پیروز شود، حتی اگر به گفته من پیروزی پر هزینه‌ای باشد. اروپا نیز شکست سنگینی خواهد خورد، ناتو نیز همینطور. از زمان آغاز درگیری اوکراین در فوریه 2014، ناتو به شدت در آن دخالت کرده است؛ و با اوج گرفتن جنگ در فوریه 2022، ناتو تمام توان خود را برای شکست دادن روسیه به کار گرفته است.

پس از شکست ناتو، کشورهای عضو و داخل هر کشور قطعاً یکدیگر را متهم و مسئولیت را به گردن یکدیگر می‌اندازند. اینکه چه کسی مسئول این فاجعه است، برای نخبگان سیاسی اروپا بسیار مهم است، و در آن زمان احتمالاً همه سعی در دفع مسئولیت از خود خواهند کرد و کمتر کسی خود را مقصر می‌داند. بحث در مورد «از دست دادن اوکراین» در اروپایی که از قبل دچار اختلافات داخلی و اتلاف انرژی شده است، آغاز خواهد شد.

علاوه بر این درگیری‌های سیاسی، با توجه به اینکه ناتو نتوانسته است روسیه را که اکثر رهبران اروپایی آن را «تهدید مرگبار» می‌دانستند، مهار کند، آینده ناتو نیز مورد سوال قرار خواهد گرفت. تقریباً می‌توان اطمینان حاصل کرد که پس از پایان جنگ اوکراین، قدرت ناتو به مراتب کمتر از قبل از جنگ خواهد بود.

اگر قدرت ناتو تضعیف شود، تأثیرات زنجیره‌ای منفی بر اتحادیه اروپا خواهد گذاشت. یک محیط امنیتی پایدار برای رونق اتحادیه اروپا بسیار مهم است و ناتو پایه و اساس ثبات اروپا است. صرف نظر از تهدیدات امنیتی، از زمان آغاز درگیری، عرضه گاز و نفت اروپا به شدت کاهش یافته است که نه تنها به اقتصادهای بزرگ اروپا آسیب جدی زده، بلکه روند رشد منطقه یورو را نیز کند کرده است. همه نشانه‌ها نشان می‌دهد که برای بهبود کامل اقتصاد اروپا از ضربه سنگین بحران اوکراین، هنوز چند روز زمان لازم است.

شکست ناتو در اوکراین همچنین می‌تواند منجر به موجی از سرزنش در سراسر اقیانوس اطلس شود، به ویژه اینکه دولت ترامپ حمایت از اوکراین را به مراتب کمتر از دولت بایدن کرده و در عوض اروپا را وادار به حمایت بیشتر از اوکراین کرده است. بنابراین، هنگامی که درگیری در نهایت با پیروزی روسیه به پایان برسد، ترامپ می‌تواند اروپا را به خاطر انجام ندادن وظایف خود سرزنش کند، در حالی که رهبران اروپایی ترامپ را متهم می‌کنند که در زمانی که اوکراین بیشترین نیاز به کمک را داشت، از پیمان خود عدول کرده است. البته، رابطه ترامپ و اروپا از قبل پرتنش است، و این موج سرزنش متقابل فقط وضعیت بد را بدتر خواهد کرد.

یک موضوع اصلی دیگر نیز بسیار مهم است: آیا آمریکا حضور نظامی خود در اروپا را به شدت کاهش داده یا حتی تمام نیروهای جنگی خود را خارج خواهد کرد؟ همان‌طور که در ابتدای سخنرانی تأکید کردم، حتی بدون درگیری اوکراین و روسیه، تغییر تاریخی از جهان تک‌قطبی به جهان چندقطبی، انگیزه قوی‌ای برای تغییر مرکز استراتژیک آمریکا به شرق آسیا فراهم کرده است، که این به معنای خروج آمریکا از اروپا است. این اقدام به تنهایی کافی است تا ناتو به پایان برسد؛ به عبارت دیگر، این به معنای از بین رفتن کامل «ثبات‌بخش صلح» آمریکا در اروپا است.
توسعه اوضاع اوکراین از سال 2022 میلادی به بعد، احتمال وقوع نتیجه‌های فوق‌الذکر را بیش از پیش افزایش داده است. اجازه دهید مجدداً تاکید کنم: ترامپ دشمنی عمیق و ریشه‌داری نسبت به اروپا (به ویژه رهبران اروپایی) دارد و شکست اوکراین را به گردن اروپا می‌اندازد. او از پیش علاقه‌ای به ناتو نداشت و حتی اتحادیه اروپا را «دشمنی که قصد دارد با آمریکا مقابله کند» توصیف کرده بود. علاوه بر این، این واقعیت که ناتو حمایت‌های گسترده‌ای از اوکراین کرده، اما اوکراین همچنان در معرض شکست قرار دارد، به احتمال زیاد او را وادار می‌کند تا ناتو را به خاطر ناکارآمدی و بی‌فایده بودن مورد انتقاد شدید قرار دهد. این ادعاها به او فرصتی می‌دهد تا اروپا را مجبور کند تا امنیت خود را به تنهایی تامین کند و دیگر از سواری رایگان آمریکا استفاده نکند.

به طور خلاصه، نتیجه بحران اوکراین در سال‌های آینده، قطعاً پایه‌های روابط فرا اقیانوس اطلس را به تدریج سست خواهد کرد. و این بدون شک برای اروپا وضعیتی بدتر از قبل خواهد بود.

غرب باید مسئولیت این فاجعه را بپذیرد

در نهایت، می‌خواهم چند دیدگاه کلی را به اشتراک بگذارم. اول اینکه، درگیری در اوکراین به یک فاجعه تبدیل شده است. در واقع، این فاجعه تقریباً به طور قطع در سال‌های آینده پیامدهای مخربی خواهد داشت. این درگیری عواقب ویران‌گری برای اوکراین به همراه داشته، روابط آینده اروپا و روسیه را بدتر کرده و اروپا را در وضعیت خطرناک‌تری قرار داده است. همزمان، این درگیری به اقتصاد و سیاست داخلی اروپا ضربه شدیدی وارد کرده و روابط فرا اقیانوس اطلس را به شدت تخریب کرده است.

این فاجعه یک سوال اجتناب‌ناپذیر را مطرح می‌کند: چه کسی باید مسئولیت این درگیری را بپذیرد؟ این سوال در کوتاه مدت از بین نخواهد رفت، بلکه برعکس، با افزایش آگاهی مردم از شدت این فاجعه، این سوال بیش از پیش برجسته خواهد شد.

پاسخ به این سوال کاملاً واضح است: ایالات متحده و متحدان اروپایی آن باید مسئولیت اصلی را بپذیرند. در آوریل 2008، غرب تصمیم گرفت اوکراین را به عضویت ناتو درآورد و پس از آن به طور مداوم این موضع را تقویت کرد که این موضوع هسته اصلی بروز بحران اوکراین است.

با این حال، اکثر رهبران اروپایی درگیری و عواقب آن را به گردن پوتین می‌اندازند. اما واقعیت این است که اگر غرب قصد ورود اوکراین به ناتو را نداشت یا پس از مخالفت صریح روسیه از این اقدام منصرف می‌شد، این جنگ قابل اجتناب بود. اگر چنین بود، احتمالاً اوکراین همچنان می‌توانست مرزهای قبل از سال 2014 خود را حفظ کند و اروپا نیز پایدارتر و ثروتمندتر بود. اما زمان گذشته و اوضاع تغییر کرده و اروپا اکنون باید با عواقب فاجعه‌باری که می‌توانست از آن اجتناب کند، روبرو شود.