پالایشگاههای آمریکایی «بزرگترین برنده» عملیات ونزوئلا؟ «پتانسیل دگرگونی کامل سودآوری»
متن: شبکه ناظر، نویسنده: لیو بای
ترجمه مجله جنوب جهانی
پس از حمله بیپرده دولت ترامپ به ونزوئلا، این «سرزمین طلای سیاه» مورد طمع بازیگران مختلف در ایالات متحده قرار گرفته و به عنوان «گوهری درخشان» در حوزه نفت و گاز تلقی میشود.
روزنامه وال استریت ژورنال در سوم ژانویه گزارش داد که اگر ذخایر غنی نفت خام سنگین ونزوئلا در نهایت بتواند روانتر به بازار جهانی جریان یابد، پالایشگران آمریکایی بزرگترین ذینفعان خواهند بود. افزون بر این، گفته میشود دولت ترامپ بهطور قاطعانه از شرکتهای نفتی داخلی خواسته است تا در تأسیسات استخراج نفت ونزوئلا سرمایهگذاری و آنها را بازسازی کنند تا نفت خام سنگین این کشور به بازار عرضه گردد.
با این حال، این چشمانداز با چالشهای متعددی روبروست. تقاضای جهانی برای نفت جدید در حال حاضر کُند شده و بهدشواری میتواند تمایل شرکتهای نفتی آمریکا به سرمایهگذاری را برانگیزد. تحلیلها اشاره میکنند که صنعت نفت نگرانیهای عمیقی نسبت به الزام سرمایهگذاری در ونزوئلا دارد که محوریترین آنها شامل ابهام در آینده سیاسی ونزوئلا، دشواری ارزیابی میزان فرسودگی زیرساختها، عدم تضمین امنیت نیروی کار و تجهیزات، و عدم قطعیت در چشمانداز بازده سرمایهگذاری است.
آیا فرصت برای پالایشگران آمریکایی فرارسیده است؟
ونزوئلا دارای ۳۰۰ میلیارد بشکه ذخایر اثباتشده نفت است که حدود ۱۷ درصد از ذخایر اثباتشده جهان را تشکیل میدهد و در رتبه نخست جهانی قرار دارد. بخش عمدهای از این ذخایر را نفت خام سنگین تشکیل میدهد. اگرچه استخراج و پالایش این نوع نفت به فناوری خاصی نیاز دارد، اما از توجیه اقتصادی برجستهای برخوردار است: از یک سو، نفت خام سنگین عموماً قیمتی پایینتر از نفت خام سبک دارد؛ از سوی دیگر، فرآوردههای مشتق شده از آن متنوعتر بوده و میتوان از آن بهطور کارآمد محصولاتی با تقاضای بالا مانند دیزل، سوخت کشتیها، روغنهای روانساز و قیر استخراج کرد. همین ویژگی، آن را برای پالایشگران جذاب میسازد.
وال استریت ژورنال مینویسد که اکثر پالایشگاههای واقع در سواحل خلیج مکزیک و ساحل غربی ایالات متحده، پیش از ظهور رونق حفاری نفت شِیل (سنگنفتی) در این کشور طراحی و ساخته شدهاند و کاربرد اصلی آنها، فرآوری نفت خام سنگین و پُرگوگرد وارداتی از ونزوئلا و مکزیک به محصولاتی مانند بنزین، سوخت هواپیما و سایر فرآوردههای نفتی بوده است. این تأسیسات، قابلیت پردازش حجم انبوه نفت خام سبک و کمسولفور استخراج شده در داخل ایالات متحده را که به بازار سرازیر شده، ندارند.
این دقیقاً یکی از دلایل عمدهای است که توضیح میدهد چرا با وجود آن که رونق حفاری موجب شد تولید داخلی نفت خام آمریکا به رکوردهای جدیدی دست یافته و قیمت نفت خام معیار را کاهش دهد، بسیاری از پالایشگران آمریکایی همچنان با دشواری مواجه هستند.
این وضعیت همچنین توضیح میدهد که چرا ایالات متحده، همزمان با صادرات بیش از ۴ میلیون بشکه نفت خام در روز، نیازمند واردات حدود ۶ میلیون بشکه نفت خام در روز است.
قیمت قراردادهای آتی نفت خام آمریکا در دوم ژانویه، بر روی هر بشکه ۵۷.۳۲ دلار بسته شد. تحت تأثیر افزایش شدید عرضه، قیمت نفت خام در سال ۲۰۲۵ جمعاً ۲۰ درصد کاهش یافته و به پایینترین سطح در نزدیک به پنج سال اخیر رسید.
«جهش تولید نفت خام آمریکا البته یک مزیت است، اما به دلیل ماهیت سبک این نفت، سیستم پالایش داخلی کشور همواره نتوانسته است بهطور کامل از این نفت خام بومی بهرهبرداری کند.» این را «خایمه بریتو»، مدیر اجرایی بخش پالایش و فرآوردههای نفتی شرکت خدمات اطلاعات قیمت نفت آمریکا (اوپیس) بیان میکند.
او میافزاید: «ونزوئلا یکی از مهمترین تولیدکنندگان نفت خام سنگین جهان و دارای بزرگترین ذخایر نفت خام در کره زمین است. دسترسی به این منبع میتواند سودآوری پالایشگران سواحل خلیج مکزیک و ساحل غربی آمریکا را بهکلی دگرگون کند.»
وی همچنین اشاره کرد که نفت خام غلیظ و پُرگوگرد ونزوئلا برای پالایشگاههای هند و چین نیز از اهمیت مشابهی برخوردار است.
سرمایهگذاری در ونزوئلا؟ نگرانیها کم نیست
ترامپ در سوم ژانویه در یک کنفرانس مطبوعاتی در فلوریدا اعلام کرد که آمریکا ونزوئلا را «تحت کنترل» خواهد گرفت تا زمانی که یک انتقال قدرت امن، مناسب و محتاطانه انجام شود.
ترامپ همزمان اشاره کرد که آمریکا به شرکتهای بزرگ نفتی خود مجوز ورود به ونزوئلا را خواهد داد تا زیرساختهای انرژی را بازسازی کنند و گفت درآمدهای حاصل هم برای ونزوئلا و هم برای جبران خسارت آمریکا استفاده خواهد شد.
او گفت: «ما بزرگترین شرکتهای نفتی داخلی، یعنی غولهای برتر نفتی جهان را به ونزوئلا خواهیم فرستاد تا با هزینهای چند میلیارد دلاری، زیرساختهای نفتی بهشدت آسیبدیده آنجا را تعمیر کنند و این کشور را بار دیگر به درآمدزایی از طریق نفت وادارند.»
بیتردید، ترامپ درصدد است نفت خام سنگین ونزوئلا را به بازار عرضه کند، اما مسئله اینجاست که تقاضای جهانی برای نفت جدید در حال حاضر کُند شده است.
قیمت کنونی نفت خام آمریکا در محدوده کمتر از ۶۰ دلار در هر بشکه در نوسان است و این سطح قیمتی، تمایل به سرمایهگذاری اکثر تولیدکنندگان آمریکایی را از بین میبرد. علاوه بر این، پیشبینی میشود حجم عرضه جهانی نفت خام در سال جاری همچنان روندی صعودی داشته باشد.
وال استریت ژورنال در یک مقاله تحلیلی دیگر خاطرنشان کرده که جذب شرکتهای خارجی برای بازگشت گسترده به ونزوئلا به هیچ وجه کار آسانی نیست. شرکت «شورون» در حال حاضر تنها شرکت بزرگ نفتی آمریکایی است که در ونزوئلا فعالیت میکند و همچنین بزرگترین سرمایهگذار خارجی در این کشور محسوب میشود. مدیران اجرایی سایر شرکتهای نفتی ناچارند ثبات وضعیت ونزوئلا را با احتیاط ارزیابی کنند. پس از بیش از دو دهه سوء مدیریت و مشکلات دیگر، صنعت نفت ونزوئلا مدتهاست که دچار آشفتگی کامل شده است.
در اواخر قرن بیستم، ونزوئلا در اوج خود روزانه تا ۳.۵ میلیون بشکه نفت خام تولید میکرد، اما تحت تحریمهای آمریکا و غرب، ظرفیت تولید نفت ونزوئلا به شدت کاهش یافته و در حال حاضر تولید روزانه نفت خام آن حدود ۱ میلیون بشکه است که تنها ۰.۸ درصد از تولید جهانی نفت خام را تشکیل میدهد.
«علی محیری»، رئیس سابق عملیات آمریکای لاتین و آفریقای شرکت شورون میگوید: «یک عامل منفی بزرگ، قیمت نفت است. در شرایط کنونی بازار، اگر شرکتی بخواهد سرمایهگذاری کند، آیا حوضه «پرمین» آمریکا (بزرگترین منطقه تولید نفت شِیل در آمریکای شمالی) را انتخاب میکند یا ونزوئلا؟ این بیتردید یک انتخاب دشوار است.»
آمریکا هنوز به طور مشروح توضیح نداده است که چگونه شرکتهای نفتی بیشتری را برای افزایش تولید به ونزوئلا سوق خواهد داد. تحلیلگران اشاره میکنند که دولت آمریکا ممکن است یک مکانیسم مناقصهای را پیش ببرد که به شرکتها اجازه رقابت برای امتیاز بهرهبرداری از بلوکهای نفت و گاز را بدهد، اما همزمان این سؤال نیز مطرح است که آیا شرکتهای اروپایی نیز میتوانند واجد شرایط رقابت باشند.
شبکه خبری «پولیتیکو» در گزارش سوم ژانویه خود فاش کرد که دولت ترامپ یک اطلاعیه محرمانه و قاطعانه به شرکتهای نفتی آمریکا ارسال کرده است: اگر شرکتها امیدوارند برای داراییهای مصادرهشدهشان توسط دولت ونزوئلا غرامت دریافت کنند، باید به ونزوئلا بازگردند و سرمایهگذاری کلانی برای بازسازی زیرساختهای فرسوده استخراج نفت خام این کشور انجام دهند.
پیش از این، بهرغم برخورداری از ذخایر عظیم نفت جهانی، ونزوئلا به دلیل مدیریت ضعیف طولانیمدت و سرمایهگذاری ناکافی، شاهد فرسودگی شدید زیرساختهای مرتبط و کاهش چشمگیر تولید بود.
اگرچه دولت ترامپ بازگشت شرکتهای آمریکایی به بازار نفت ونزوئلا را تشویق میکند، اما برنامه بلندمدت خود را به طور صریح اعلام نکرده است و صنعت نگرانیهای عمیقی نسبت به این الزام دارد – در کشوری که حتی حاکمان آینده قابل پیشبینی آن هنوز مشخص نیستند، بازسازی میادین نفتی فرسوده کاری بسیار دشوار است.
یک مقام صنعتی که در گفتوگوهای مربوطه مشارکت داشته، میگوید: «پیام آنها (دولت ترامپ) این است که ‹اگر میخواهید سهمی داشته باشید و غرامت بگیرید، باید ابتدا دست به کار شوید.’»
این منبع آگاه گفت که این پیشنهاد بیش از ده روز است که مطرح شده، «اما زیرساختهای موجود محلی به شدت فرسوده هستند و شرکتها به هیچ وجه نمیتوانند به دقت ارزیابی کنند که برای بازگرداندن این تأسیسات به چرخه عملیاتی به چه میزان منابع نیاز است.»
یک مدیر اجرایی ناشناس صنعت فاش کرد که ارتباط دولت ترامپ با مدیران ارشد شرکتهای نفتی آمریکا «در بهترین حالت، هنوز در مراحل ابتدایی است.»
این فرد گفت: «برای آمادهسازی امور مربوط به انتقال قدرت، قبلاً تماسهایی برقرار شده بود. اما این تماسها پراکنده بوده و بازتاب چندانی در صنعت نداشته است. کل این ماجرا بیش از آن که یک اقدام برنامهریزیشده باشد، شبیه یک عملیات عجولانه و بینظم به نظر میرسد.»
مقامات صنعت نفت آمریکا و تحلیلگران بازار که از سوی «پولیتیکو» مورد مصاحبه قرار گرفتند، همگی اذعان کردند که در مورد ونزوئلا پس از دوران مادورو، در حال حاضر پرسشهایشان بسیار بیشتر از پاسخهاست.
«باب مکنالی»، مشاور سابق امنیت ملی و انرژی دولت آمریکا و رئیس فعلی گروه مشاوره انرژی و ژئوپلیتیک «راپیدان انرژی»، میگوید دولت ترامپ تاکنون نه تنها برنامه بلندمدت خود را تشریح نکرده، بلکه حتی مشخص نیست که آیا دولت اساساً چنین برنامهای تدوین کرده است یا خیر.
مکنالی افزود: «در حال حاضر تنها یک تصمیم محوری روشن است: در یک دولت ‹طرفدار آمریکا› در دوران پسامادورو، شرکتهای انرژی آمریکا و شرکتهای سایر صنایع در اولویت بازگشت به بازار ونزوئلا قرار خواهند گرفت. به غیر از این، هیچ طرح مشخصی وجود ندارد. شکل دقیق دولت آینده و نقشه راه تحقق این وضعیت، هنوز به طور کامل تعیین و تثبیت نشده است.»
تحلیلگران معتقدند که ارزش سرمایهگذاری در بازار نفت ونزوئلا ماهیتی بلندمدت دارد و وضعیت کنونی با قیمتهای پایین نفت در کوتاهمدت و نیاز به سرمایهگذاری بالا، تمایل به سرمایهگذاری را محدود کرده است. از سوی دیگر، تلاش دولت ترامپ برای اولویتدهی به ورود شرکتهای آمریکایی، با هدف حذف یا کاهش نفوذ چین در حوزه نفت ونزوئلا است. همزمان، آینده صنعت نفت ونزوئلا، نقشآفرینی دولت جدید، و نظم در فرآیند انتقال قدرت، همگی بر تصمیم نهایی شرکتهای آمریکایی برای سرمایهگذاری و بازگشت تأثیر تعیینکنندهای خواهند داشت.
«اورلاندو اوچوآ»، اقتصاددان مقیم کاراکاس و پژوهشگر مدعو مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد، خاطرنشان میکند که راهاندازی مجدد صنعت انرژی راکد ونزوئلا وظیفهای دشوار و طاقتفرساست.
او بیان میکند که برای دستیابی به این هدف، نیاز به تدوین یک برنامه جامع ثبات اقتصادی است تا منابع مالی مورد نیاز مؤسسات وامدهنده چندجانبه برای بازسازی زیرساختها و تأسیسات فرسوده میادین نفتی ونزوئلا فراهم آید. همزمان، باید قوانین داخلی بازنگری شود تا اطمینان حاصل گردد که شرکتهای انرژی خصوصی در فرآیند عملیاتی خود از مداخله بیش از حد دولت مصون بمانند. افزون بر این، دولت باید حدود ۱۶۰۰ میلیارد دلار بدهی خود را بازسازی کرده و پروندههای داوری حلنشده با شرکتهای خارجی را فیصله دهد تا نگرانیهای سرمایهگذاران خارجی مرتفع شود.
اوچوآ میگوید: «آمریکا نیاز به اجرای برنامهای شبیه به ‹طرح مارشال› دارد. این کار به مراتب فراتر از صرفاً ورود به حوزه نفت و گاز و استخراج نفت خام از زیر زمین است.»
یک مدیر اجرایی شرکت آمریکایی که مدتها در ونزوئلا در زمینه نفت فعالیت داشته، میپذیرد که دولت آمریکا شاید تنها سادهترین گام را انجام داده باشد – برکناری مادورو. اما این که آیا دولت انتقالی میتواند امنیت و ثبات لازم برای بازگشت گسترده شرکتهای نفتی خارجی به ونزوئلا را فراهم کند یا خیر، هنوز باید مشاهده شود.
نگرانیهای اصلی مدیران ارشد شرکتهای نفتی آمریکا شامل این موارد است: آیا دولت میتواند امنیت کارکنان و تجهیزات اعزامی شرکتها به ونزوئلا را تضمین کند؛ بازده سرمایهگذاری شرکتها به چه شکلی محقق خواهد شد؛ آیا قیمت جهانی نفت تا حدی افزایش خواهد یافت که استخراج نفت خام ونزوئلا را دارای توجیه اقتصادی و سودآور کند؛ و آیا جایگاه ونزوئلا به عنوان عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) دچار تغییر خواهد شد یا خیر.
«درونز»، که در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ در شورای امنیت ملی خدمت میکرد، میگوید: «اگر بتوان ریسکهای سیاسی روی سطح زمین [مسائل سیاسی و امنیتی] را از بین برد، ونزوئلا بدون شک یک ‹گوهری درخشان› خواهد بود. بسیاری از شرکتها گفتهاند که ترجیح میدهند نخست منتظر بمانند و ببینند اوضاع به کجا خواهد رسید. اما با توجه به شرایط کنونی، من فکر نمیکنم این یک فرصت سرمایهگذاری بالغ و آماده باشد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 