ترامپ: ایران «در حال آغاز» عبور از خطوط قرمز آمریکاست، گزینه‌های سخت‌گیرانه آماده است

متن: شبکه ناظر، نویسنده: ژانگ جینگ‌خوان
ترجمه مجله جنوب جهانی

همزمان با گسترش خشونت‌های ناشی از اقدامات «اغتشاشگران» و افراد مسلح در سراسر ایران که منجر به کشته شدن صدها تن از مردم و پرسنل امنیتی این کشور شده است، دست مداخله‌جویانه دولت آمریکا سریع‌تر به سمت ایران دراز می‌شود.

به گزارش جامع نیویورک‌تایمز، شبکه الجزیره و دیگر رسانه‌ها، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در تاریخ ۱۱ ژانویه به وقت محلی، در هواپیمای «ایرفورس وان» به خبرنگاران گفت که ایران «در حال آغاز» عبور از خطوط قرمز (ردلاینز) آمریکاست. آمریکا در حال بررسی مجموعه‌ای از اقدامات برای مقابله با وضعیت ایران، از جمله اقدام نظامی و دیگر «گزینه‌های بسیار سخت‌گیرانه» است و تصمیمات مشخص در فرصت مناسب اعلام خواهد شد.

در این رابطه، پروفسور لیو ژونگ‌مین از مؤسسه مطالعات خاورمیانه دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای به شبکه ناظر گفت: در حال حاضر نمی‌توان احتمال حمله آمریکا به ایران به شیوه‌ای خاص را رد کرد، اما احتمال آغاز یک جنگ گسترده بسیار پایین است. وی اشاره کرد که دولت ترامپ دو نوع نگرانی دارد: نخست، اندازه‌گیری دامنه اقدام و دوم، مشکل موجود در انتخاب روش اقدام.

افشای مقامات آمریکایی: طرح شامل ابزارهای چندگانه نظامی، سایبری و اقتصادی است

طبق گزارش‌ها، ترامپ در هواپیمای ویژه خود بیان کرد که به صورت ساعتی گزارش‌های به‌روز شده از وضعیت ایران را دریافت می‌کند و همزمان هشدار داد که هرگونه حمله به منافع آمریکا با واکنش تلافی‌جویانه آمریکا روبرو خواهد شد.

وی همچنین افشا کرد که پس از تهدیدهای آمریکا به حمله نظامی، رهبری ایران به طور فعال برای درخواست «مذاکره و مشورت» تماس گرفته و ترتیبات مربوط به «ملاقات در حال پیشبرد است». اما همزمان تأکید کرد که «ممکن است پیش از تشکیل جلسه، ما مجبور به اقدام شویم».

در همان روز، وال استریت ژورنال به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داد که ترامپ برنامه دارد سه‌شنبه (۱۳ ژانویه) در جلسه توجیهی درباره طرح پاسخ به تظاهرات در ایران شرکت کند که شامل ابزارهای چندگانه نظامی، سایبری و اقتصادی است. این گزارش نشان می‌دهد که ترامپ در حال بررسی عملی کردن تهدیدهای مکرر خود برای تنبیه دولت ایران با بهانه سرکوب تظاهرکنندگان است.

مقامات آمریکایی افشا کردند که ترامپ برنامه دارد در آن روز با مقامات ارشد دولت درباره اقدامات بعدی بحث کند که ممکن است شامل حمایت از منابع اطلاعاتی ضد دولتی در فضای مجازی، استقرار سلاح‌های سایبری محرمانه علیه تأسیسات نظامی و غیرنظامی ایران، افزایش شدت تحریم‌ها و اجرای حمله نظامی باشد.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه؛ دن هیگسیث، وزیر دفاع؛ و ژنرال جاناتان کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا در این جلسه حضور خواهند داشت.

پیش از تشکیل جلسه، یادداشت‌هایی به سازمان‌های مربوطه ارسال شده تا نظرات آن‌ها درباره اقدامات پاسخ خاص، از جمله اهداف نظامی بالقوه و گزینه‌های اقتصادی جمع‌آوری شود.

یکی از گزینه‌های در حال بحث، امکان ارسال پایانه‌های «استارلینک» به ایران برای اولین بار در دوره ریاست ترامپ است. «استارلینک» یک سرویس اینترنت ماهواره‌ای تحت مدیریت ایلان ماسک است. هدف آمریکا از این فناوری، کمک به معترضان برای دور زدن محدودیت‌های اخیر اینترنتی ایران است.

شبکه سی‌ان‌ان اشاره کرد که این ایده جدید نیست؛ در سال ۲۰۲۲ هنگام وقوع اعتراضات در ایران، دولت جو بایدن، رئیس‌جمهور پیشین نیز کمک‌های شبکه‌ای مشابهی ارائه کرده بود.

در حال حاضر چندین سازمان دولتی در آماده‌سازی طرح پاسخ مشارکت کرده‌اند و انتظار می‌رود در هفته آینده جلسات توجیهی رسمی‌تری نیز برگزار شود.

با این حال، از آنجا که بحث‌های مربوطه در مرحله اولیه هستند، انتظار نمی‌رود ترامپ در جلسه روز سه‌شنبه تصمیم نهایی بگیرد. یک مقام ارشد کاخ سفید به سی‌ان‌ان اضافه کرد که همه گزینه‌های پیش روی ترامپ در حال حاضر شامل اعزام نیروی زمینی به ایران نمی‌شود.

اختلاف داخلی در آمریکا، واکنش سخت‌گیرانه ایران

در حال حاضر اختلاف نظر در داخل آمریکا درباره مداخله در ایران آشکار شده است. برخی مقامات اظهار داشتند که در بحث‌های اولیه مقامات ارشد دولت در هفته گذشته، نگرانی‌هایی وجود داشت مبنی بر اینکه اقدامات آمریکا یا اسرائیل تحت عنوان «حمایت از معترضان» ممکن است به تبلیغات ایران دامن بزند که این جنبش اعتراضی سراسری توسط نیروهای خارجی دشمن هدایت می‌شود.

همچنین نگرانی وجود دارد که هرگونه پاسخ آمریکا ممکن است تنش‌ها در منطقه را تشدید کرده و منجر به تقابل مستقیم بین آمریکا، ایران و احتمالاً اسرائیل شود.

سی‌ان‌ان نیز گفت که در داخل آمریکا نگرانی‌هایی وجود دارد که حمله نظامی ممکن است اثر معکوس داشته باشد؛ یا باعث شود مردم ایران به دلیل تهدید خارجی، حول دولت فعلی متحد شوند، یا پاسخ نظامی ایران را برانگیزد که در نهایت به تضعیف جنبش اعتراضی منجر شود.

علاوه بر این، آمریکا متوجه شده که اگر فقط اقدامات نمادین بیشتری انجام دهد که به حکومت ایران آسیب می‌زند ولی آن را تضعیف نمی‌کند، ممکن است روحیه معترضانی که معتقدند آمریکا از آن‌ها حمایت می‌کند، تضعیف شود.

به گفته دو منبع آگاه، مارکو روبیو روز ۱۰ ژانویه با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل تلفنی گفت‌وگو و درباره اعتراضات جاری ایران بحث کرد. ارتش دفاعی اسرائیل (IDF) روز یکشنبه اعلام کرد که پس از ورود اعتراضات ضد دولتی ایران به هفته سوم، به دقت تحولات را تحت نظر دارد.

سخنگوی IDF در بیانیه‌ای گفت «اعتراضات یک مسئله داخلی ایران است»، اما همزمان تأکید کرد که «ارتش دفاعی اسرائیل آماده دفاع است و به طور مداوم توانایی عملیاتی و آمادگی رزمی خود را افزایش می‌دهد.»

از زمان آغاز اعتراضات در ایران دو هفته پیش به دلیل مشکلات اقتصادی، که در ۸ ژانویه به آشوب سراسری تبدیل شد، سخنان سخت‌گیرانه ترامپ تشدید یافته است.

در ۲ ژانویه، او در شبکه‌های اجتماعی ادعا کرد که آمریکا «افراد را مسلح کرده» و به رژیم ایران هشدار داد که به معترضان مسالمت‌آمیز آسیب نرساند. در ۹ ژانویه، ترامپ بیشتر پیش رفت و گفت اگر دولت ایران به تظاهرکنندگان شلیک کند، آمریکا «آتش خواهد گشود». در ۱۰ ژانویه، با اظهارات پرطمطراق‌تری گفت «ایران شاهد طلوع بی‌سابقه ‹آزادی› است، آمریکا آماده کمک است» و با پیوند دادن به اخبار ضد دولتی، آشکارا از نیروهای مخالف داخلی ایران حمایت کرد.

وزارت امور خارجه آمریکا نیز در پلتفرم «X» برای ایجاد جو هماهنگی کرد و گفت: «با رئیس‌جمهور ترامپ بازی نکنید، او به حرفش عمل می‌کند»، که به اقدامات گذشته آمریکا علیه نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا اشاره داشت و تلاش کرد با «سوابق» گذشته بر ایران اعمال فشار کند.

آمار پروژه پایگاه داده مکان‌ها و رویدادهای درگیری مسلحانه بین‌المللی نشان می‌دهد که از زمان شروع دوره ریاست ترامپ در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵، دولت وی حداقل ۶۲۶ حمله هوایی انجام داده است که بسیار بیشتر از ۵۵۵ حمله در دوره چهارساله جو بایدن است و کشورهایی مانند سومالی، یمن، سوریه و ونزوئلا را دربر می‌گیرد.

شایان ذکر است که در اوت سال گذشته، نیروهای آمریکایی با استفاده از بمب‌افکن‌های مخفی‌کار B-2 به سه تأسیسات هسته‌ای ایران حمله کردند. اگر در این جلسه تصمیم به حمله نظامی جدیدی گرفته شود، این دومین بار در دوره ریاست ترامپ خواهد بود که وی مجوز استفاده از نیروی نظامی علیه ایران را صادر می‌کند.

مقامات گفتند که پس از ماجرای مادورو و دیگر عملیات بمباران در نیجریه، سومالی، سوریه و یمن که ترامپ معتقد است منافع آمریکا را حفظ کرده، اعتماد به نفس او افزایش یافته است.

اما از نظر استقرار نظامی عملی، آمریکا در حال حاضر نقاط ضعف آشکاری دارد. پنتاگون هنوز هیچ نیرویی را برای آماده‌سازی حمله نظامی بالقوه بسیج نکرده است و آمریکا اخیراً ناو هواپیمابر «جرالد آر. فورد» و گروه رزمی آن را از دریای مدیترانه به آمریکای لاتین منتقل کرده، که منجر به عدم استقرار ناو هواپیمابر آمریکایی در خاورمیانه یا اروپا در حال حاضر شده است.

واکنش سخت ایران در برابر فشار فزاینده آمریکا

در مقابل فشار فزاینده آمریکا، ایران نیز واکنش سخت‌گیرانه‌ای نشان داده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در ۱۱ ژانویه به مجلس گفت که ایران به ترامپ هشدار داده است که در صورت هرگونه حمله آمریکا، ایران اسرائیل و پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه را «اهداف قانونی حمله» در نظر گرفته و پاسخ خواهد داد.

وی افزود: «ما خود را محدود به پاسخ پس از اقدام طرف مقابل نمی‌کنیم.»

در همان روز، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران نیز موضع‌گیری کرد. او تعهد خود را برای اصلاح اقتصاد مشکل‌دار ایران تکرار کرد و وعده پرداخت معادل ۷ دلار نقدی به هر ایرانی را داد. در حالی که تمایل دولت به شنیدن صدای مردم را اعلام می‌کرد، به وضوح آمریکا و اسرائیل را متهم کرد که «اغتشاشگران» را برای ایجاد بی‌ثباتی در ایران هدایت می‌کنند و از مردم خواست از «اغتشاشگران و تروریست‌ها» دوری کنند.

اظهارات اخیر ترامپ درباره ایران همزمان دارای معنای جنگ ادراکی و بازدارندگی است

پروفسور لیو ژونگ‌مین از مؤسسه مطالعات خاورمیانه دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای به شبکه ناظر گفت: در روزهای اخیر، موج اعتراضات مردمی در ایران تغییرات نسبتاً بزرگی داشته و وضعیت نیز روز به روز پیچیده‌تر شده است. هم شامل بیان منطقی مردم عادی با خواسته بهبود معیشت است و هم عناصری تحت تأثیر نیروهای خارجی مانند آمریکا و اسرائیل در آن آمیخته است. برخی نیروها به مؤسسات اداری، نظامی و امنیتی ایران حمله کرده‌اند که منجر به تشدید درگیری‌های خشونت‌آمیز شده و اخیراً به تدریج ویژگی‌های تبدیل به شورش را نشان می‌دهد. در ابتدای اعتراضات و پیش از وخامت اوضاع، دولت ایران رویکرد منطقی، خوددارانه و گفت‌وگوی ملایمی در پیش گرفت، اما با پیچیده شدن اعتراضات و تشدید درگیری‌های خشونت‌آمیز، دولت شیوه پاسخ را تنظیم و اقدام به قطع اینترنت کرد. قطع اینترنت در کوتاه‌مدت به طور مؤثری مقیاس اعتراضات را کاهش داد، اما این روش فقط یک اقدام اضطراری است و تأثیرات منفی جدی بر عملکرد کلی کشور ایران خواهد گذاشت.

وی اشاره کرد که اظهارات اخیر ترامپ درباره ایران همزمان دارای معنای جنگ ادراکی و بازدارندگی است. از یک سو با بزرگنمایی موضوعاتی مانند «سرکوب مردم» توسط ایران، به ایجاد رعب و فشار بر ایران می‌پردازد؛ از سوی دیگر، نمی‌توان احتمال حمله به ایران به شیوه‌ای خاص را رد کرد، اما احتمال آغاز یک جنگ گسترده بسیار پایین است و در اصل یک انتخاب استراتژیک برای اجتناب از جنگ طولانی است. آمریکا مدلی مانند مداخله نیروی زمینی در جنگ افغانستان و عراق را در پیش نخواهد گرفت. ترامپ بیشتر تمایل به ابزارهایی مانند حمله از راه دور، عملیات ضربتی و حمله هوایی دارد که «سریع بزند و سریع خارج شود، سریع وارد شود و سریع بیرون آید». این امر با جهت‌گیری «اجتناب از حضور نظامی طولانی‌مدت، پیشگیری از گرفتار شدن در درگیری‌های پایدار منطقه‌ای» در استراتژی امنیت ملی جدید مطابقت دارد و همچنین ادامه دهنده خط مشی اقدامات در ونزوئلاست.

درباره به اصطلاح «خط قرمز» ترامپ، لیو ژونگ‌مین بیان کرد: «ترامپ بارها مبهم سخن گفته است، به نظر می‌رسد ‹خط قرمز› مورد اشاره او جهت مشخصی ندارد». وی سه مورد احتمالی را برشمرد: نخست، فعالیت‌های هسته‌ای ایران؛ اسرائیل پیوسته به آمریکا تأکید کرده که فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیم ایران از محدودیت‌های توافق هسته‌ای فراتر رفته است. اگر ترامپ معتقد شود فعالیت‌های هسته‌ای ایران به ساخت سلاح هسته‌ای نزدیک شده، ممکن است باعث اقدام شود. دوم، مقیاس تلفات انسانی در موج اعتراضات؛ گسترش تلفات ناشی از درگیری دولت ایران با مردم ممکن است بهانه‌ای شود. سوم، امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز؛ اگر ایران این تنگه را ببندد و بر کشتیرانی خلیج فارس تأثیر بگذارد، نقطه حساس آمریکا را لمس خواهد کرد.

وی بیان کرد که در حال حاضر دولت ترامپ دو نوع نگرانی دارد: نخست، اندازه‌گیری دامنه عمل، اطمینان از «سریع بزند و سریع خارج شود» و اجتناب از گرفتار شدن در درگیری طولانی؛ دوم، مشکل موجود در انتخاب روش عمل؛ تکرار الگوی بمباران «جنگ دوازده روزه» ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، احتمالاً احساسات ملی‌گرایانه مردم ایران را برانگیخته و باعث اتحاد و دشمنی مشترک آن‌ها با آمریکا و اسرائیل شده و معترضان را به ضد آمریکا و اسرائیل تبدیل می‌کند که مناسب نیست. تکرار تاکتیک «ضربتی» ونزوئلا به دلیل محدودیت‌های شرایط جغرافیایی ایران (دور از دریا) و درس‌های شکست تاریخی (شکست آمریکا در عملیات نجات گروگان‌ها در سال ۱۹۷۹)، دشوار است.

در مورد ایران، لیو ژونگ‌مین معتقد است که این کشور به طور داخلی با مشکلات معیشتی اقتصادی، همراه با بحران آب و هوا و منابع آبی روبروست. اقداماتی مانند مبارزه با فساد و بهبود معیشت در کوتاه‌مدت نتیجه‌بخش نخواهد بود. از نظر خارجی نیز تحت تحریم و محاصره قرار دارد و نفت نمی‌تواند به پول نقد تبدیل شود، که وضعیتی از درهم‌تنیدگی گلوگاه خارجی و مشکلات داخلی را تشکیل می‌دهد.

به نظر وی، ایران در کوتاه‌مدت باید کنترل اوضاع را هدف اصلی قرار دهد، از رسیدن به تقابل مطلق با اعتراضات مردمی پرهیز کند، از سرکوب گسترده و تلفات انسانی جلوگیری نماید و همزمان با کنترل اوضاع، با نمایندگان معترضان گفت‌وگو کند تا در نهایت ثبات حاصل شود.