به قلم: چی چیان – وبسایت گوانچا
ترجمه مجله جنوب جهانی
در روزهای اخیر، فضای ملتهب ایران نشان از وقوع طوفانی قریبالوقوع دارد. در حالی که دولت ترامپ طی روزهای گذشته تهدیدهای نظامی متعددی را مطرح کرده و ایران نیز هشدار به انتقام داده است، ارتش آمریکا تخلیه پرسنل خود از برخی پایگاههای نظامی را آغاز کرده است.
اما در شرایطی که تحلیلگران تصور میکردند درگیری هر لحظه ممکن است آغاز شود، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز ۱۴ ژانویه (۲۴ دیماه) با لحنی محتاطانهتر سخن گفت. وی اعلام کرد که تضمینهایی دریافت کرده مبنی بر اینکه ایران «کشتار معترضان» را متوقف کرده است؛ با این حال، او احتمال اقدام نظامی آمریکا را رد نکرد.
به گزارش وبسایت کاخ سفید و روزنامه «فایننشال تایمز»، ترامپ این سخنان را در دفتر بیضی شکل کاخ سفید خطاب به خبرنگاران بیان کرد: «به ما اطلاع داده شده که کشتارها در ایران در حال توقف است، متوقف شده و هیچ برنامهای برای اعدام وجود ندارد. من این را از منابع معتبری شنیدهام و واقعیت را بررسی خواهیم کرد.»
زمانی که از ترامپ پرسیده شد آیا آمریکا گزینه مداخله نظامی را از روی میز برداشته است، وی پاسخ داد: «نظارهگر خواهیم بود که اوضاع چگونه پیش میرود. اما بیانیههای بسیار خوبی از سوی کسانی که در جریان امور هستند دریافت کردهایم.» او افزود که امیدوار است گزارشها درباره توقف اعدامها «واقعیت» داشته باشد و خاطرنشان کرد که اواخر همان روز «جزئیات بیشتری» در این باره به دست خواهد آورد.
در حالی که ترامپ و مقامات آمریکایی بارها ایران را به اعدام معترضان متهم کردهاند، ایران این ادعاها را تکذیب کرده است. در همین رابطه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتگو با فاکسنیوز اظهار داشت که از هیچگونه اعدامی اطلاع ندارد و تاکید کرد: «نه امروز، نه فردا و نه هیچ وقت دیگر خبری از اعدام (آویختن از چوبه دار) نیست.» این اظهارات باعث کاهش نگرانی بازار از حمله قریبالوقوع آمریکا و در نتیجه افت قیمت نفت شد.
با این وجود، خبرگزاری رویترز و فایننشال تایمز اشاره کردند که درست پیش از اظهارات آرامتر ترامپ، آمریکا تخلیه بخشی از پرسنل خود را از پایگاههای نظامی در خاورمیانه آغاز کرده بود. دو مقام اروپایی مدعی شدهاند که احتمال مداخله نظامی آمریکا در ۲۴ ساعت آینده وجود دارد و یک مقام اسرائیلی نیز گفته است که به نظر میرسد ترامپ برای مداخله تصمیم گرفته، اما ابعاد و زمان دقیق آن هنوز مشخص نیست.
هشدار ایران به کشورهای منطقه
بر اساس دادههای وبسایت «فلایترادار ۲۴»، ایران روز ۱۴ ژانویه با صدور اطلاعیه هوانوردی (نوتام)، آسمان خود را به مدت ۲ ساعت و ۱۵ دقیقه بست و تنها به پروازهای بینالمللی دارای مجوز اجازه تردد داد.
همزمان، یک مقام آمریکایی اعلام کرد که برخی پرسنل در حال ترک پایگاه هوایی «العدید» در قطر (مرکز فرماندهی منطقهای آمریکا) هستند. دولت آمریکا نیز به شهروندان و کارمندان سفارت خود در دوحه هشدار داده که ترددهای غیرضروری به این پایگاه را محدود کنند.
یک مقام عالیرتبه ایرانی در این خصوص هشدار داد که تهران وضعیت پایگاه العدید را زیر نظر دارد و آماده «اقدامات تلافیجویانه» است. وی افزود که در شرایط فعلی، تلاشهای دیپلماتیک قطر یا هر کشور دیگری بیفایده است چرا که آمریکا در مذاکره جدی نیست. وی همچنین از کشورهای منطقه خواست اجازه ندهند از خاک آنها برای تجاوز به کشوری دیگر استفاده شود.
این مقام ایرانی صراحتاً اعلام کرد: «تهران به کشورهای منطقه از جمله عربستان، امارات و ترکیه ابلاغ کرده است که در صورت حمله آمریکا به ایران، پایگاههای ایالات متحده در خاک این کشورها هدف قرار خواهند گرفت.»
استراتژی غیرقابل پیشبینی بودن
در حالی که نشانهها از احتمال حمله خبر میدهند، یک مقام نظامی غربی به رویترز گفت: «تمام شواهد حاکی از حمله است، اما ممکن است این صرفاً تاکتیک همیشگی این دولت برای نگه داشتن همه در حالت آمادهباش باشد. غیرقابل پیشبینی بودن، بخشی از استراتژی آنهاست.»
ناآرامیهای اخیر ایران که از اواخر دسامبر به دلیل بحران اقتصادی آغاز شد، با دخالتهای آشکار دولت ترامپ و تهدید به استفاده از زور همراه شده است. در مقابل، مقامات ایران از جمله رهبری عالی و وزیر دفاع این کشور، آمریکا و اسرائیل را پشت پرده ناآرامیها دانسته و هشدار دادهاند که هرگونه تهدیدی با «تمام قدرت» پاسخ داده خواهد شد و تمامی پایگاههای آمریکایی در منطقه اهداف مشروع ایران خواهند بود.
در این میان، عربستان سعودی برخلاف انتظارات، به دنبال تنشزدایی است. والاستریت ژورنال گزارش داد که رقبای عرب ایران در خلیج فارس، از جمله عربستان، عمان و قطر، در حال رایزنی با ترامپ هستند تا او را از حمله نظامی منصرف کنند. تحلیلگران معتقدند این کشورها علیرغم اختلافات با تهران، به شدت از بیثباتی در منطقه و فروپاشی اقتصادی ناشی از جنگ واهمه دارند.
در نهایت، سخنگوی وزارت خارجه چین نیز ضمن مخالفت با مداخله خارجی در امور داخلی کشورها و مخالفت با تهدید به زور، ابراز امیدواری کرد که دولت و ملت ایران بر دشواریهای فعلی غلبه کرده و ثبات و صلح در منطقه حفظ شود.
گزارشها از اعزام ناوگروه هواپیمابر ارتش آمریکا به خاورمیانه حکایت دارد
شبکه چینی مشاهده – لیو بائی
ترجمه مجله جنوب جهانی
اوضاع در ایران به شدت پیچیده و پیشبینیناپذیر شده است. در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با لحنی ملایمتر از «صبر و انتظار» برای روشن شدن روند رویدادها سخن میگوید، گزارشهای منتشر شده درباره حرکت ناوگروه هواپیمابر «آبراهام لینکلن» از دریای جنوبی چین به سمت منطقه تحت مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در خاورمیانه، سیگنالهای تندی را مخابره میکند.
کِلی مایر، خبرنگار کاخ سفید در شبکه «NewsNation»، روز ۱۴ ژانویه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در بحبوحه تنشهای میان آمریکا و ایران، تجهیزات نظامی ایالات متحده در حال انتقال به خاورمیانه است. یک منبع آگاه به من اطلاع داد که آمریکا یک ناوگروه هواپیمابر را از دریای جنوبی چین به منطقه سنتکام اعزام کرده است. تکمیل این جابهجایی حدود یک هفته زمان خواهد برد.»
سنتکام یکی از فرماندهیهای رزمی مشترک وزارت دفاع آمریکا است که مناطقی شامل خاورمیانه، شمال آفریقا و آسیای مرکزی را تحت پوشش دارد. تحلیلگران معتقدند بازه زمانی «یک هفتهای» نشان میدهد که اقدام نظامی آمریکا قریبالوقوع نیست. در حال حاضر، خبر جابهجایی ناو «لینکلن» هنوز از سوی مقامات رسمی آمریکا تایید نشده است.
نشریه «هندوستان تایمز» گزارش داد که این تحرکات در شرایطی صورت میگیرد که تنشها در غرب آسیا و خاورمیانه به اوج رسیده است. این به معنای تقویت آرایش نظامی آمریکا در پیرامون ایران همزمان با تداوم اعتراضات داخلی در این کشور است؛ موضوعی که گمانهزنیها درباره احتمال مداخله نظامی ایالات متحده را تقویت کرده است.
وضعیت پروازی و حضور نظامی در منطقه
نکته قابل توجه اینجاست که اندکی پیش از انتشار خبر جابهجایی ناو هواپیمابر، وبسایت ردیابی پرواز «فلایترادار ۲۴» اعلام کرد که ایران از ساعت ۶:۱۵ صبح ۱۵ ژانویه (به وقت پکن)، حریم هوایی خود را به مدت ۲ ساعت و ۱۵ دقیقه بست و تنها به پروازهای بینالمللی دارای مجوز اجازه تردد داد. همچنین خبرگزاری فرانسه گزارش داد که شرکت هواپیمایی «لوفتهانزا» تا اطلاع ثانوی پروازهای خود بر فراز آسمان ایران و عراق را متوقف کرده است.
در حال حاضر هیچ ناوگروه هواپیمابری از آمریکا در خاورمیانه حضور ندارد. از ژوئن گذشته و پس از حمله به تأسیسات هستهای ایران، داراییهای نظامی آمریکا در منطقه کاهش یافته و شمار نیروهای آن به کمتر از ۴۰ هزار نفر رسیده است. آمریکا هماکنون ۶ فروند شناور جنگی در منطقه دارد که شامل ۳ ناوشکن موشکانداز (دو فروند در خلیج فارس و یک فروند در دریای سرخ) میشود.
تغییر اولویتهای ترامپ
روزنامه «وال استریت ژورنال» روز ۱۴ ژانویه گزارش داد که دستور پاییز گذشته ترامپ برای تمرکز قوای نظامی در اطراف ونزوئلا، اکنون گزینههای او را برای مقابله با ایران محدود کرده است. به گفته مقامات فعلی و سابق دفاعی، استقرار ۱۲ کشتی جنگی در نزدیکی کارائیب در مقابل تنها ۶ کشتی در خاورمیانه، نشاندهنده تغییر اولویتهای دولت ترامپ است.
از زمانی که ناو «جرالد فورد» در اکتبر گذشته از مدیترانه به کارائیب منتقل شد، هیچ ناوگروهی در خاورمیانه و اروپا مستقر نبوده است؛ وضعیتی که با دورههای پیشین تنش با تهران تفاوت چشمگیری دارد. «داریل کادِل»، فرمانده عملیات نیروی دریایی آمریکا، روز ۱۴ ژانویه به خبرنگاران گفت که هرچند نیروی دریایی آماده عملیات در هر جای دنیاست، اما کمبود نیرو میتواند ریسک اجرای مأموریتها را افزایش دهد.
با این حال، کارشناسان معتقدند این به معنای ناتوانی ارتش در اجرای دستور احتمالی ترامپ برای حمله نیست. پنتاگون میتواند از ناوشکنهای مستقر در منطقه برای شلیک موشکهای کروز «تامهاک» استفاده کند یا جنگندههای مستقر در منطقه و بمبافکنهای دوربرد را از خاک آمریکا به پرواز درآورد.
تحرکات میدانی و واکنش ایران
آمریکا روز ۱۳ ژانویه دستور تخلیه پرسنل برخی از پایگاههای نظامی خود در خاورمیانه را صادر کرد. رویترز به نقل از یک دیپلمات آمریکایی این اقدام را صرفاً «تنظیم آرایش نظامی» خواند. گزارشها حاکی از آن است که پایگاه هوایی «العدید» در قطر یکی از مراکز مشمول این تغییرات بوده است. همچنین ردیابیهای هوایی نشان میدهد یک پهپاد جاسوسی MQ-4C و یک هواپیمای ترابری C-130J آمریکا در حال گشتزنی و فعالیت در منطقه خلیج فارس و دریای عمان بودهاند.
در حالی که اعتراضات داخلی ایران که از دسامبر گذشته آغاز شده بود، به عنوان یکی از جدیترین چالشهای دهههای اخیر توصیف میشود، دولت ترامپ با دخالت آشکار در امور این کشور، تهدید به استفاده از نیروی نظامی کرده است. با این حال، ترامپ روز ۱۴ ژانویه لحن محتاطانهتری گرفت و گفت تضمینهایی دریافت کرده که «کشتار معترضان متوقف شده است»، هرچند احتمال اقدام نظامی را رد نکرد.
در مقابل، مقامات ایران آمریکا و اسرائیل را عامل پشتپرده ناآرامیها معرفی کردهاند. شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد که این اعتراضات با برنامهریزی واشنگتن و تلآویو به سمت تخریب امنیت ملی سوق داده شده است. همچنین سرتیپ نصیرزاده، وزیر دفاع ایران، هشدار داد که اگر تهدیدها به عمل تبدیل شود، ایران با تمام قوا دفاع خواهد کرد و تمامی پایگاههای آمریکا در منطقه و کشورهایی که به آنها تسهیلات ارائه دهند، اهداف مشروع ایران خواهند بود.
ایران بهطور موقت حریم هوایی خود را بست؛ گزارشها از اعزام ناوها و زیردریایی آمریکا به خاورمیانه حکایت دارد
سفارت چین در قطر به اتباع و شرکتهای چینی هشدار داد تدابیر امنیتی را تشدید کنند
به گزارش گلوبال تایمز، خبرگزاری رویترز روز پنجشنبه اعلام کرد ایران پس از نزدیک به پنج ساعت تعطیلی حریم هوایی خود به دلیل نگرانیها از اقدام نظامی احتمالی آمریکا و ایران که برخی خطوط هوایی را مجبور به لغو، تغییر مسیر یا تأخیر در پروازها کرده بود، دوباره حریم هوایی خود را بازگشایی کرد.
بر اساس اطلاعیه وبسایت اداره فدرال هوانوردی آمریکا، ایران روز چهارشنبه ساعت ۱۷:۱۵ به وقت شرقی (۲۲:۱۵ به وقت گرینویچ) حریم هوایی خود را به روی تمامی پروازها به جز پروازهای بینالمللی به مقصد و از ایران با مجوز رسمی بست.
به گزارش آسوشیتدپرس، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز چهارشنبه گفت که از «منابع موثق» شنیده اجرای طرحهای اعدام در ایران متوقف شده است.
ادعاهای رئیسجمهور آمریکا که با جزئیات اندکی مطرح شده، در حالی است که او در روزهای اخیر به معترضان ایرانی گفته «کمک در راه است» و دولت او «متناسب عمل خواهد کرد» تا به دولت ایران پاسخ دهد. اما ترامپ هیچ جزئیاتی درباره چگونگی واکنش آمریکا ارائه نداده و مشخص نیست آیا اظهارات او روز چهارشنبه نشان میدهد که از اقدام خودداری خواهد کرد یا خیر.
به گزارش نیویورک تایمز و دیگر رسانههای آمریکایی، ترامپ در پی تشدید تنشها با ایران بر سر برخورد با اعتراضات، ظاهراً سه ناوشکن موشکی و حداقل یک زیردریایی به خاورمیانه اعزام کرده است.
ناوشکنها به موشکهای کروز تاماهاک مجهز هستند و در برد اصابت قرار دارند. همزمان برخی پرسنل به طور فوری از پایگاه هوایی الْعُدَید در قطر، بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه، تخلیه میشوند.
پلیتیکو گزارش داد سفارت بریتانیا در تهران تعطیل شده و دولت آلمان به خطوط هوایی توصیه کرده به دلیل خطر تشدید درگیری و سلاحهای ضد هوایی، از حریم هوایی ایران پرهیز کنند.
یک مقام آمریکایی روز چهارشنبه به خبرگزاری رویترز گفت آمریکا در حال خارج کردن برخی پرسنل از پایگاههای خود در خاورمیانه است. این خبر پس از آن منتشر شد که یک مقام ارشد ایرانی گفت تهران به همسایگان هشدار داده در صورت حمله واشنگتن به ایران، پایگاههای آمریکا را هدف قرار خواهد داد.
به گزارش رویترز، یک مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن سخن میگفت، اعلام کرد آمریکا به عنوان اقدام احتیاطی با توجه به تشدید تنشهای منطقهای، در حال خارج کردن برخی پرسنل از پایگاههای کلیدی در منطقه است.
به گزارش شینهوا، قطر روز چهارشنبه در بیانیهای تأیید کرد برخی پرسنل به دلیل «تنشهای منطقهای» در حال ترک پایگاه هوایی العدید آمریکا در این کشور هستند.
در مورد این تخلیه، یک مقام آگاه ایرانی روز چهارشنبه در تهران گفت این اقدام ممکن است بخشی از جنگ روانی آمریکا علیه ایران باشد.
این مقام افزود نیروهای مسلح ایران به طور کامل برای هر سناریوی احتمالی آماده هستند، تمام تحولات و تحرکات آمریکا در کشورهای همسایه را زیر نظر دارند و در صورت هر گونه حمله به کشور، اقدامات لازم را انجام خواهند داد.
پس از گزارش تخلیه پرسنل آمریکایی از پایگاه قطر، سفارت چین در قطر روز چهارشنبه به اتباع چینی و شرکتهای چینی حاضر در این کشور یادآوری کرد اخبار مربوطه را از نزدیک پیگیری کرده و تدابیر امنیتی را تشدید کنند.
یک مقام دیگر ایرانی که به شرط ناشناس ماندن سخن گفت روز چهارشنبه به رویترز گفت تماسهای مستقیم بین عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، معلق شده که نشاندهنده افزایش تنشهاست.
به گفته این مقام ایرانی که از سوی رویترز نقل شده، تهران از متحدان آمریکا در منطقه خواسته «از حمله واشنگتن به ایران جلوگیری کنند» و به کشورهای منطقه گفته در صورت هدف قرار گرفتن ایران توسط آمریکا، پایگاههای آمریکا در این کشورها مورد حمله قرار خواهند گرفت.
رویترز گزارش داد که به نظر میرسد ترامپ تصمیم به حمله نظامی به ایران گرفته است. دو مقام اروپایی به این خبرگزاری گفتند که به نظر میرسد مداخله نظامی آمریکا محتمل است.
یک مقام اسرائیلی نیز گفت به نظر میرسد ترامپ تصمیم به مداخله گرفته، اگرچه دامنه و زمانبندی هرگونه حمله هنوز روشن نشده است.
در روزهای اخیر، ترامپ در سخنان خود درباره حمله احتمالی به ایران بیشتر افراط کرده و در مصاحبهای با سیبیاس نیوز که سهشنبه شب پخش شد، تهدید به «اتخاذ اقدام بسیار قوی» کرد.
مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، در پاسخ به پرسشی رسانهای درباره ادعای مربوطه رئیسجمهور آمریکا گفت: «امیدواریم دولت و مردم ایران بر دشواریهای کنونی غلبه کرده و ثبات کشور را حفظ کنند. ما مخالف دخالت خارجی در امور داخلی دیگر کشورها هستیم، با استفاده یا تهدید به زور در روابط بینالملل مخالفیم و امیدواریم طرفها به گونهای عمل کنند که به صلح و ثبات در خاورمیانه کمک کند.»
سان دهگانگ، رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه فودان، به گлобال تایمز گفت در صورت تصمیم نهایی واشنگتن برای استفاده از زور علیه ایران، به احتمال زیاد گزینه حمله محدود و تنبیهی را انتخاب خواهد کرد.
به نظر او، حمله با مقیاس یا شدت بیش از حد به راحتی میتواند آمریکا را به یک جنگ فرسایشی طولانی با ایران بکشاند – نتیجهای که واشنگتن مایل به اجتناب از آن است.
نیو شینچون، مدیر اجرایی مؤسسه تحقیقات چین و عرب در دانشگاه نینگشیا، به گلوبال تایمز گفت تجربه تاریخی نشان میدهد وقتی آمریکا علیه ایران مداخله نظامی میکند، تهران اغلب با هدف قرار دادن کشورهای مرتبط با آمریکا در خاورمیانه تلافی میکند. وی خاطرنشان کرد که مقیاس مداخله آمریکا در ایران به طور مستقیم بر امنیت منطقه تأثیر دارد. این کارشناس هشدار داد در صورت انتخاب واشنگتن برای اقدام نظامی گسترده، تمام خاورمیانه با خطرات امنیتی شدید و گسترده روبرو خواهد شد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 