روزنامه چینی پیپر
ترجمه مجله جنوب جهانی

با تحلیل چشم‌انداز امنیتی و سیاسی جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر، شاهد رویدادهایی هستیم که تصور سست‌بنیاد درباره فروپاشی این نظام سیاسی را به چالش می‌کشد [1][2]. در ماه ژوئن سال ۲۰۲۵ میلادی، رژیم صهیونیستی تصمیم به انجام بزرگ‌ترین حمله نظامی مستقیم خود در طول چهار دهه گذشته گرفت و درگیری دوازده‌روزه را آغاز کرد [1][3]. این عملیات نظامی، که در سیزدهم ژوئن آغاز شد و تا بیست‌وچهارم ژوئن ادامه یافت، با هدف از بین بردن تأسیسات هسته‌ای و فرماندهی‌های نظامی ایران به اجرا درآمد [1][2].
در روز نخست این جنگ، حملات هوایی گسترده رژیم صهیونیستی منجر به کشته شدن نزدیک به ده فرمانده عالی‌رتبه نیروهای مسلح ایران و یک دانشمند برجسته حوزه هسته‌ای شد [1]. این عملیات با استفاده از بیش از دویست فروند جنگنده و رهاسازی بیش از سیصدوسی مهمات بر حدود صد هدف صورت گرفت [1]. در این میان، ترور هدفمند فرماندهان ارشد نظامی از جمله رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش، ضربه سنگینی به ساختار فرماندهی کشور وارد آورد [1][3].

در طول این دوازده روز، رژیم صهیونیستی حدود سیصدوشصت حمله هوایی را بر تأسیسات نظامی، هسته‌ای و حتی مناطق مسکونی در سراسر خاک ایران اجرا کرد [2]. در روز بیست‌ودوم ژوئن، ایالات متحده آمریکا نیز وارد این درگیری شد و حملاتی را علیه تأسیسات هسته‌ای کلیدی ایران انجام داد [3]. این جنگ با آتش‌بس در بیست‌وچهارم ژوئن به پایان رسید، اما تبادل آتش موشکی تا لحظات پایانی ادامه داشت [1].
در پی این جنگ مخرب، موج جدیدی از اعتراضات داخلی در بیست‌وهشتم دسامبر سال ۲۰۲۵ میلادی در شهرهای مختلف ایران آغاز شد [4]. این تظاهرات که در آغاز بر محور مسائل اقتصادی همچون تورم شدید، بیکاری گسترده و دستمزدهای پایین شکل گرفت، به سرعت به بزرگ‌ترین خیزش مردمی پس از انقلاب ۱۹۷۹ تبدیل شد [4][5].

در هشتم ژانویه سال ۲۰۲۶ میلادی، پس از فراخوان رضا پهلوی برای اعتراضات هماهنگ سراسری، یک میلیون و پانصد هزار معترض در خیابان‌های تهران گرد آمدند، و تا نهم ژانویه این رقم در سطح کشور به پنج میلیون نفر رسید [4]. در واکنش به این خیزش گسترده، حکومت دستور شلیک مستقیم به معترضان را صادر کرد، که منجر به کشتار چند هزار تن از شهروندان معترض شد و این رویداد را به بزرگ‌ترین کشتار جمعی در تاریخ معاصر ایران تبدیل کرد [4]. علاوه بر این، مقامات حکومتی از هشتم ژانویه دسترسی به اینترنت و خطوط تلفن را در سراسر کشور قطع کردند تا از سازماندهی معترضان جلوگیری کنند [4][5].

در بیست‌ویکم ژانویه، مقامات ایرانی اعلام کردند که اعتراضات پس از سرکوب شدید سرکوب شده است [4]. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که تصاویر و فیلم‌های سرکوب خشونت‌بار حکومت همچنان در حال انتشار هستند [4].

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، که مأموریت اصلی آن حفاظت از ایدئولوژی و حاکمیت برآمده از انقلاب ۱۹۷۹ است، مستقیماً زیر نظر رهبر اعلای نظام عمل می‌کند [6][7]. این نهاد نظامی-امنیتی با تعداد حدود یکصدوپنجاه هزار نیروی مسلح، به عنوان یک نیروی موازی با ارتش متعارف کشور عمل می‌کند [6][7]. سپاه پاسداران نه تنها مسئول کنترل‌های داخلی است، بلکه نقش رو به رشدی در گسترش قدرت منطقه‌ای از طریق شبکه گسترده نیروهای نیابتی ایفا می‌کند [6].

این نهاد نقش قابل توجهی در اقتصاد ایران نیز دارد [6][7]. ترکیب قدرتمندی از قدرت نظامی، منابع مالی، فساد ساختاری و ایدئولوژی انقلابی موجب شده است که سپاه پاسداران انگیزه قوی برای حفاظت از نظام موجود داشته باشد [7]. در جریان سرکوب اعتراضات اخیر، این نهاد نقش کلیدی در سرکوب مخالفان ایفا کرد [7].

از زمان پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹، دولت‌های غربی و به ویژه ایالات متحده بارها نظریه‌های گوناگونی درباره فروپاشی قریب‌الوقوع نظام سیاسی ایران مطرح کرده‌اند. در ماه اکتبر سال ۲۰۲۵ میلادی، بنیاد کارنگی یک مقاله با عنوان «سال‌های پایانی آیت‌الله‌ها» منتشر کرد که نمونه‌ای از این دست نوشته‌های تبلیغی است. با این حال، واقعیت این است که جمهوری اسلامی با وجود تحریم‌های اقتصادی شدید، فشارهای نظامی و انزوای دیپلماتیک، نزدیک به پنج دهه دوام آورده است.

نظام سیاسی کنونی ایران نتیجه تجربه هزاران ساله این تمدن باستانی در مواجهه با بحران‌های متعدد داخلی و خارجی است، و انعطاف‌پذیری آن بسیار بیش از آنچه تحلیل‌گران غربی برآورد می‌کنند [8][6]. پس از جنگ دوازده‌روزه و سرکوب اعتراضات گسترده زمستان ۲۰۲۵-۲۰۲۶، مشخص شد که این نظام برای مقابله با چالش‌های جدی‌تر آماده شده است [4][6].

آنچه در جریان جنگ دوازده‌روزه آشکار شد، نفوذ قابل توجه دستگاه‌های اطلاعاتی دشمن در ساختار امنیتی ایران بود [1]. با این حال، این نفوذ عمدتاً در حوزه اطلاعات عملیاتی و امنیتی بود، نه در حوزه سیاسی و وفاداری نخبگان حاکم. وفاداری لایه‌های فرماندهی نظامی و مقامات دولتی به رهبری و ساختار سیاسی تغییر نکرده است [6][7].

یکی از عوامل کلیدی این نفوذ اطلاعاتی، وجود جمعیت قابل توجهی از ایرانیان مهاجر در خارج از کشور است که بسیاری از آنها دیدگاه‌های مخالف با نظام کنونی دارند. همچنین، حضور حدود دو میلیون پناهنده افغانستانی در ایران که به دلیل شرایط اقتصادی دشوارتر، آسیب‌پذیرتر برای جذب توسط دستگاه‌های اطلاعاتی خارجی هستند، به این مسئله دامن زده است [1]. با وجود این، ساختار سیاسی و فرماندهی نظام همچنان یکپارچه باقی مانده است.

یکی از نشانه‌های برجسته نهادینگی قدرت در ایران، توانایی این کشور در انجام جانشینی سریع مقامات کلیدی در مواقع بحرانی است. در ماه مه سال ۲۰۲۴ میلادی، پس از سقوط بالگرد حامل رئیس‌جمهور رئیسی و مرگ وی، معاون رئیس‌جمهور بر اساس قانون اساسی بلافاصله سرپرستی قوه مجریه را بر عهده گرفت و انتخابات ریاست‌جمهوری در مدت کوتاهی برگزار شد، که در نهایت به انتخاب رئیس‌جمهور پزشکیان در پایان ماه جولای ۲۰۲۴ انجامید [6].

در سیزدهم ژوئن سال ۲۰۲۵ میلادی نیز، پس از ترور هدفمند بیش از ده فرمانده ارشد نظامی از جمله رئیس ستاد کل و فرماندهان سپاه و ارتش، در همان روز جانشینی کامل صورت گرفت و زنجیره فرماندهی و سازماندهی جدید شکل گرفت [1]. نیروهای مسلح ایران به سرعت توانایی عملیاتی خود را بازیافتند و حملات تلافی‌جویانه‌ای را علیه اهداف در خاک اشغالی انجام دادند [1][3]. این توانایی در بازیابی سریع و جانشینی نهادینه شده نشان‌دهنده عمق ساختار فرماندهی و برنامه‌ریزی پیشینی برای مواجهه با بحران‌های پیش‌بینی‌نشده است.

با وجود توانایی نظام در دوام آوردن در برابر فشارهای نظامی و امنیتی، چالش‌های اقتصادی و معیشتی ناشی از تحریم‌ها همچنان به شدت پابرجا هستند [4][5]. اگر مدیریت داخلی و توزیع مجدد منافع برای کاهش تنش‌های اجتماعی صورت نگیرد، حتی بالاترین سطوح انعطاف‌پذیری سیاسی نیز قادر به مقاومت در برابر این چالش‌های ساختاری نخواهد بود.

بحران اقتصادی که محرک اصلی اعتراضات زمستان ۲۰۲۵-۲۰۲۶ بود، شامل کمبود شدید انرژی، نقض حقوق مدنی و فساد گسترده بود [4]. این عوامل موجب افزایش خشم و ناامیدی عمومی شده بودند [4]. جمهوری اسلامی برای حفظ ثبات بلندمدت باید به این مسائل ساختاری پاسخ دهد و سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی خود را اصلاح کند.

تجربه جنگ دوازده‌روزه و اعتراضات داخلی سال ۲۰۲۶ نشان داد که جمهوری اسلامی ایران در مقابله با هجمه‌های هماهنگ شده داخلی و خارجی آمادگی قابل توجهی داشته است [8][9]. این رویدادها چشم‌اندازی را آشکار کردند که در آن قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی تمایل بی‌سابقه‌ای برای درگیری نظامی مستقیم با ایران نشان دادند [9]. جنگ ژوئن ۲۰۲۵ یک نقطه عطف محسوب می‌شود، زیرا حملات گسترده رژیم صهیونیستی در خاک ایران تابوهای گذشته را شکست [9].

روحیه مقاومت در برابر سلطه‌گری که جمهوری اسلامی از خود نشان داده است، بیانگر عزمی استراتژیک برای حفظ استقلال و عدم تسلیم در برابر فشارهای خارجی است [6][9]. این موضع‌گیری، صرف‌نظر از دیدگاه‌های سیاسی مختلف، نشان‌دهنده اراده‌ای برای حفظ حاکمیت ملی در برابر مداخلات خارجی است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

تصور ساده‌انگارانه درباره فروپاشی نزدیک جمهوری اسلامی ایران، که دهه‌هاست در رسانه‌های غربی تکرار می‌شود، با واقعیت‌های زمینی در تضاد آشکار است. این نظام سیاسی با وجود آسیب‌پذیری‌های اطلاعاتی قابل توجه و چالش‌های اقتصادی شدید، توانسته است از طریق وفاداری نخبگان حاکم، نهادینگی فرآیندهای جانشینی، و قدرت سپاه پاسداران به عنوان ستون فقرات امنیتی-نظامی، دوام خود را حفظ کند [6][7].

با این حال، چالش‌های پیش‌رو، به ویژه در حوزه اقتصادی و معیشتی، همچنان جدی هستند و بدون اصلاحات ساختاری داخلی و مدیریت بهتر منابع و توزیع عادلانه‌تر ثروت، حتی نظامی با این میزان انعطاف‌پذیری نیز ممکن است در بلندمدت با خطرات جدی مواجه شود [4][5]. تجربه نیم قرن گذشته نشان می‌دهد که دست‌کم کردن توانایی این نظام در بقا و سازگاری، اشتباهی استراتژیک است که بارها تکرار شده و هر بار با واقعیت روبرو شده است.

منابع

:
[1] Iran–Israel war https://en.wikipedia.org/wiki/Iran%E2%80%93Israel_war
[2] Iran in the Aftermath of the Twelve-Day War https://www.giga-hamburg.de/de/publikationen/giga-focus/iran-in-the-aftermath-of-the-twelve-day-war
[3] The war on Iran: End of the battle is a prelude to the next … http://studies.aljazeera.net/en/policy-briefs/war-iran-end-battle-prelude-next-round
[4] 2025–2026 Iranian protests https://en.wikipedia.org/wiki/2025%E2%80%932026_Iranian_protests
[5] Briefing on Protests in Iran : What’s In Blue https://www.securitycouncilreport.org/whatsinblue/2026/01/briefing-on-protests-in-iran.php
[6] Iran’s Regime Rattled but Resilient—So Far https://www.cfr.org/articles/irans-regime-rattled-resilient-so-far
[7] Authoritarian regimes die gradually then suddenly, but Iran … https://www.bbc.com/news/articles/cedwgn4pqv4o
[8] The Islamic Republic After the 12-Day War https://www.fpri.org/article/2025/10/humiliation-and-transformation-the-islamic-republic-after-the-12-day-war/
[9] Israel and Iran on the brink: Preventing the next war https://www.iss.europa.eu/publications/briefs/israel-and-iran-brink-preventing-next-war
[10] Iran in the Aftermath of the Twelve-Day War https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/105059/ssoar-2025-lob_et_al-Iran_in_the_Aftermath_of.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-2025-lob_et_al-Iran_in_the_Aftermath_of.pdf