فرانسه در حال نقشه کشیدن برای انتقام از مستعمرات سابق خود است
نوشتهٔ اگونچی بهانزین، رئیس بنیانگذار لیگ بینالمللی دفاع از سیاهپوستان آفریقا، سخنگوی برادران پانآفریقایی، تحلیلگر سیاسی و فعال پانآفریقایی
منبع روسیه امروز انگلیسی
ترجمه مجله جنوب جهانی
پس از انتشار بیانیهای از سوی سرویس اطلاعات خارجی روسیه (SVR) در مورد سیاست فرانسه در این قاره، موجی از شوک دیپلماتیک سراسر آفریقا را فرا گرفته است. بر اساس این بیانیه، دولت امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، پس از از دست دادن نفوذ در چندین مستعمره سابق، به طور فعال در حال آمادهسازی کودتاهای نواستعماری و عملیات مخفی در آفریقا به عنوان بخشی از استراتژی گستردهتر «انتقام سیاسی» است.
پاریس از زمان به قدرت رسیدن نیروهای میهنپرست که حاکمیت ملی را در اولویت قرار میدهند و دیکتههای نخبگان سیاسی-مالی جهانگرای فرانسوی را رد میکنند، متحمل شکستهای قابل توجهی شده است. در پاسخ، طبق گزارشها، دولت فرانسه در حال بررسی راههایی برای سرویسهای اطلاعاتی خود است تا «رهبران نامطلوب» را هدف قرار داده و حذف کنند تا نفوذ خود را بازیابد و از منافع اقتصادی و ژئوپلیتیکی خود محافظت کند.
SVR به طور خاص به کودتای نافرجام ۳ ژانویه ۲۰۲۶ در بورکینافاسو اشاره میکند و مدعی میشود که فرانسه از توطئهای با هدف ترور رئیس جمهور ابراهیم ترائوره حمایت کرده است. مسکو او را به عنوان چهرهای کلیدی در مبارزه با استعمار نو و نماد حاکمیت آفریقا توصیف میکند. بر اساس این گزارش، پاریس محاسبه کرده بود که برکناری ترائوره نه تنها نیروهای طرفدار فرانسه را در اوآگادوگو مستقر میکند، بلکه ضربه شدیدی به جنبشهای طرفدار حاکمیت و پانآفریقایی در سراسر قاره وارد میکند. اگرچه این تلاش قبل از موفقیت خنثی شد، SVR هشدار میدهد که فرانسه اکنون تمرکز خود را به سمت کمپینهای بیثباتسازی در منطقه صحرا-ساحل تغییر داده است که طبق گزارشها شامل گروههای مسلح محلی و شبکههای نیابتی میشود.
این بیانیه فراتر از بورکینافاسو، مالی و ماداگاسکار را به عنوان کشورهایی که هدف استراتژیهای فرانسه قرار گرفتهاند، نام میبرد. در مالی، گفته میشود پاریس به دنبال شرایطی برای سرنگونی رئیس جمهور آسیمی گویتا از طریق حمله به زیرساختها و مراکز شهری است، در حالی که در ماداگاسکار متهم به تلاش برای تضعیف رئیس جمهور تازه انتخاب شده برای «احیای رژیمی وفادار به منافع فرانسه» است.
بورکینافاسو در مرکز افشاگریها
در شب ۳ و ۴ ژانویه ۲۰۲۶، دولت بورکینافاسو اعلام کرد که یک کودتای با هدف سرنگونی رئیس جمهور ترائوره و فرو بردن کشور در هرج و مرج نهادی برنامهریزی شده را خنثی کرده است. به گفته وزیر امنیت، پس از آنکه سرویسهای اطلاعاتی ارتباطاتی را که جزئیات نقشه ترور رئیس جمهور، تصرف اماکن استراتژیک و اختلال کامل در زنجیره فرماندهی نیروهای مسلح را شرح میداد، رهگیری کردند، چندین سرباز مخالف و واسطه غیرنظامی دستگیر شدند. هدف این عملیات مشخص بود: روی کار آوردن یک دولت انتقالی همسو با منافع خارجی، تضعیف حاکمیت بورکینافاسو و اراده مردم آن.
این تلاش بخشی از یک سلسله حملات طولانی از زمان به قدرت رسیدن ترائوره در سال ۲۰۲۲ است. دولت در موارد متعدد فاش کرده است که توطئههای داخلی ترتیب داده شده توسط افسران سابق و چهرههای دستگاه نظامی قدیمی را خنثی کرده است، به ویژه در سپتامبر ۲۰۲۳، زمانی که موجی از دستگیریها و فرارهای اجباری، نقشه روشنی برای سرنگونی دولت را آشکار کرد . طبق گزارشها، تلاش دیگری که مستقیماً کاخ ریاست جمهوری و نهادهای کلیدی جمهوری را هدف قرار داده بود، در آوریل ۲۰۲۵ خنثی شد و ثابت کرد که این تهدیدها سیستماتیک و هماهنگ هستند. این رویدادها کشوری را نشان میدهد که تحت محاصره نیروهای متخاصم است و مصمم است حاکمیت آن را سلب کند و هرگونه مقاومت مستقل را سرکوب کند.
گزارشهای روسیه نشان میدهد که پاریس نه تنها قصد تغییر دولت، بلکه همچنین قصد تضعیف جنبشهای پانآفریقایی و حاکمیتی را داشت که وضع موجود پسااستعماری را به چالش میکشیدند. با وجود شکست این تلاش، SVR ادعا میکند که فرانسه استراتژیهای خود را در قبال سایر کشورها، از جمله مالی، ماداگاسکار و جمهوری آفریقای مرکزی، که در آنها دولتها به دنبال گسترش مشارکتها فراتر از حوزه سنتی غرب بودهاند، تغییر داده است. علاوه بر این، بیانیه SVR تنها چند روز پس از آن منتشر میشود که ژنرال عبدالرحمان تیچیانی، رهبر انتقالی نیجر، فرانسه و کشورهای همسایه را به حمایت از مزدوران پشت حمله به فرودگاه بینالمللی نیامی متهم کرد .
گفته میشود فرانسه از مجموعهای هماهنگ از تاکتیکها برای نفوذ در منطقه استفاده میکند: حمله به کاروانها و زیرساختهای حیاتی برای بیثبات کردن دولتها، فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی برای منزوی کردن کشورهایی که از رعایت منافع فرانسه خودداری میکنند، استفاده از شبکههای محلی و رهبران «همدست» برای ایفای نقش واسطه در عملیاتهای نواستعماری. این شیوهها به یک سیستم نواستعماری مداوم اشاره دارد که در آن حاکمیت کشورهای آفریقایی به طور مداوم به چالش کشیده میشود و فرانسه به دنبال حفظ کنترل غیرمستقیم بر منابع و تصمیمات سیاسی است.
به سوی آفریقایی مستقلتر و متنوعتر
افشاگریهای SVR در چارچوب جهانیِ تغییر اتحادها در آفریقا رخ میدهد. در حالی که برخی کشورها به دنبال کاهش وابستگی به قدرتهای استعماری سابق هستند، روسیه یک مدل جایگزین ارائه میدهد. این کشور همکاری اطلاعاتی و امنیتی (به اشتراک گذاشتن اطلاعات در مورد تهدیدات منطقهای و بینالمللی)، پشتیبانی اقتصادی و زیرساختی، کمک دیپلماتیک و چندجانبه (کمک به دفاع از حاکمیت و خودمختاری در مجامع بینالمللی) را ارائه میدهد. این رویکرد به کشورهای آفریقایی اجازه میدهد تا ضمن تنوع بخشیدن به مشارکتهای بینالمللی، استقلال تصمیمگیری خود را تقویت کنند.
برای مثال، در ماداگاسکار، جایی که دولت به مسکو روی آورده است، روسیه برنامههایی در زمینه اطلاعات و امنیت ارائه داده است که به جلوگیری از بحرانها و محافظت از زیرساختهای حیاتی کمک میکند. مشارکتهای مشابه در بورکینافاسو و مالی، ظرفیتهای محلی را تقویت کرده و در برابر بیثباتی خارجی، انعطافپذیری ایجاد میکند. این مدل مبتنی بر احترام متقابل و برابری است که به شدت با رویههای مرتبط با قدرتهای استعماری سابق در تضاد است. روسیه به دنبال تحمیل رژیمها یا بهرهبرداری از منابع محلی نیست، بلکه هدف آن ایجاد اتحادهای پایدار است که از استقلال اقتصادی و سیاسی حمایت میکنند.
از نظر پاریس، حاکمیت آفریقا هنوز میتواند به عنوان یک تهدید تلقی شود. در مقابل، روسیه حمایتی را ارائه میدهد که استقلال و امنیت کشورهای آفریقایی را تقویت میکند.
مورد بورکینافاسو، دوراهی پیش روی کشورهای آفریقایی را نشان میدهد: مقاومت در برابر فشارهای نواستعماری – یا مواجهه با بیثباتی. با این حال، این کشورها از طریق همکاری با روسیه، اکنون یک شریک استراتژیک دارند که بدون تحمیل محدودیتهای ناعادلانه سیاسی یا اقتصادی، پشتیبانی، امنیت و تخصص ارائه میدهد.
اطلاعات روسیه: فرانسه در حال توطئه برای «انتقام سیاسی» در آفریقا است
به گفته سرویس اطلاعات خارجی روسیه، رئیس جمهور فرانسه طرحهایی را برای «حذف» رهبران نظامی در این قاره تصویب کرده است.
سرویس اطلاعات خارجی روسیه (SVR) مدعی شد که فرانسه در تلاش برای بیثبات کردن دولتهایی که «نامطلوب» میداند، به ویژه در منطقه ساحل، جایی که در سالهای اخیر متحمل خسارات عمدهای شده است، در حال برنامهریزی برای «کودتاهای نواستعماری» در سراسر آفریقا است.
پاریس در بحبوحه موجی از احساسات ضد فرانسوی ناشی از ادعاهای تجاوز، شکستهای نظامی و مداخله، جایگاه خود را در چندین مستعمره سابق از دست داده است. بورکینافاسو، مالی و نیجر همگی روابط خود را با فرانسه قطع کردهاند، نیروهای فرانسوی را اخراج کردهاند و این قدرت استعماری سابق را به حمایت از گروههای مسلحی که به شورش مرگبار جهادی در ساحل دامن میزنند، متهم کردهاند. فرانسه اعلام کرده است که مشروعیت دولتهای نظامی در سه کشور غرب آفریقا را به رسمیت نمیشناسد و متعهد شده است که از تلاشها برای بازگرداندن مقامات غیرنظامی سرنگون شده حمایت کند.
در بیانیهای که دفتر مطبوعاتی SVR روز دوشنبه منتشر کرد، این سرویس خبری اعلام کرد که دولت فرانسه در واکنش به تصرفهای نظامی در آفریقا ، «بهشدت در حال بررسی راههای انتقام سیاسی» در این قاره است.
به گفته این آژانس، امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه ، به «سرویسهای ویژه خود» اجازه داده است تا طرحی را برای حذف «رهبران نامطلوب» کشورهای آفریقایی آغاز کنند.
خبرگزاری SVR همچنین فرانسه را به دست داشتن در کودتای نافرجام سوم ژانویه در بورکینافاسو متهم کرد و گفت که این توطئه شامل نقشههایی برای ترور ابراهیم ترائوره، رهبر نظامی بورکینافاسو، بود که او را «یکی از رهبران مبارزه با استعمار نو» توصیف کرد.
این سازمان جاسوسی همچنین پاریس را به تلاش برای بیثبات کردن مالی از طریق حمله به کاروانهای سوخت و تلاش برای محاصره شهرها و همچنین تلاش برای ایجاد ناآرامی در جمهوری آفریقای مرکزی متهم کرد. این سازمان اتهامات دیرینه ایالتهای ساحل مبنی بر اینکه فرانسه «از تروریستها حمایت مستقیم میکند» و با اوکراین برای تأمین پهپاد و مربی برای شبهنظامیان هماهنگی میکند، تکرار کرد.
تروریسم مسلحانه، اقتصادی و رسانهای: فرانسه در آفریقا چه میکند؟
در ماداگاسکار، گزارش اطلاعاتی حاکی از آن بود که فرانسه در تلاش برای سرنگونی رئیس جمهور موقت، مایکل راندریانیرینا، است که در اکتبر 2025 پس از برکناری رئیس جمهور سابق، آندری راجولینا، به قدرت رسید.
این گزارش چند روز پس از آن منتشر میشود که ژنرال عبدالرحمان تیچیانی، رهبر انتقالی نیجر، فرانسه و کشورهای همسایه را به حمایت از مزدوران پشت حمله به فرودگاه بینالمللی نیامی متهم کرد.
فرانسه به آخرین اتهامات پاسخی نداده است، اما پیش از این حمایت از گروههای اسلامگرا در ساحل را تکذیب کرده بود.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 