ترامپ همزمان با مذاکره، فرمان اجرایی امضا کرد: اعمال تعرفه ۲۵ درصدی بر تمام شرکای تجاری ایران
منتشرشده در گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
از ابتدای سال جاری، تنشهای آمریکا و ایران پیوسته در حال تشدید بوده است. پس از طی کردن یک سری اقدامات ارعابی نظامی، رد و بدل کردن تهدیدات و ارسال سیگنالهای مذاکره، بالاخره تیمهای مذاکره دو کشور پشت میز مذاکره در عمان نشستند. این تیمها به ترتیب توسط فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا، ویتکوف، و وزیر امور خارجه ایران، آراگچی، هدایت میشدند.
به گزارش رویترز در تاریخ ۶ فوریه، عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در همان روز اعلام کرد که مذاکرات هستهای ایران و آمریکا با میانجیگری عمان «آغاز خوبی داشته» و ادامه خواهد یافت. این اظهارات ممکن است به کاهش نگرانیها از اینکه عدم دستیابی به توافق میتواند خاورمیانه را تا مرز جنگ پیش ببرد، کمک کند. با این حال، او پس از گفتوگوها نیز افزود: «هر گفتوگویی باید عاری از تهدید و فشار باشد. [ایران] فقط مسئله هستهای را مورد بحث قرار میدهد… ما هیچ موضوع دیگری را با آمریکا بحث نمیکنیم.»
اگرچه هر دو طرف تمایل خود را برای ازسرگیری مسیر دیپلماتیک به منظور حل مناقشه طولانیمدت هستهای ایران با غرب ابراز کردهاند، اما وزیر امور خارجه آمریکا، مارکو روبیو، در تاریخ ۴ فوریه اظهار داشت که طرف آمریکایی مایل است دامنه مذاکرات را گسترش دهد و موضوعاتی از جمله موشکهای بالستیک ایران، حمایت از گروههای شبهنظامی منطقه و «نحوه رفتار با مردم خود» را در بر گیرد.
یک دیپلمات منطقهای که از توجیهات طرف ایرانی در مورد مذاکرات مطلع بوده است، به رویترز گفت که ایران در مذاکرات با آمریکا بر «حق غنیسازی خود» پافشاری کرده و افزود که موضوع توانایی موشکی ایران در این بحثها مطرح نشده است.
در همین حال، به نظر میرسد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، سیاست موسوم به «چماق و هویج» را دنبال میکند. همزمان با مذاکرات آمریکا و ایران، او در تاریخ ۶ فوریه یک فرمان اجرایی امضا کرد که فشار بر ایران را افزایش میدهد و تعرفه وارداتی ۲۵ درصدی را بر هر کشوری که «مستقیماً یا غیرمستقیم» کالا از ایران بخرد اعمال میکند. این اقدام برای عملی کردن تهدیدی است که او ماه گذشته انجام داده بود.
در تاریخ ۱۲ ژانویه، دونالد ترامپ در شبکههای اجتماعی پستی منتشر کرده و اعلام کرده بود که از آن تاریخ، هر کشوری که با ایران مراوده تجاری داشته باشد، در هر فعالیت تجاری با آمریکا مشمول تعرفه ۲۵ درصدی خواهد شد. ترامپ تأکید کرد که این تصمیم «نهایی و تغییرناپذیر» است.
کاخ سفید ادعا کرد که این اقدام با هدف قطع ارتباط تجاری کشورهای ثالث با ایران، به ویژه در حوزههای انرژی، فلزات و پتروشیمی که هنوز از منابع اصلی درآمد دولت ایران هستند، صورت گرفته است.
در مورد مذاکرات آمریکا و ایران، ترامپ در همان روز امضای فرمان اجرایی گفت که آمریکا هفته آینده دوباره با ایران مذاکره خواهد کرد. ترامپ گفت که ایران میخواهد به توافق برسد. «ما زمان زیادی داریم» تا به توافق برسیم. او تأکید کرد که ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.
منابع آگاه: ایران آماده بحث درباره سطح غنیسازی است
طبق گزارشها، اگرچه ایران درخواست آمریکا مبنی بر توقف غنیسازی اورانیوم در خاک خود را رد کرده است، اما یک دیپلمات ناشناس اظهار داشت که ایران تمایل خود را برای بحث در مورد «سطح و خلوص» غنیسازی یا سایر ترتیبات جایگزین، از جمله طرح بالقوه ائتلاف منطقهای نشان داده است.
در ازای آن، ایران چندین خواسته مطرح کرده است، از جمله «رفع تحریمهای مؤثر و فوری، دربرگیرنده حوزههای بانکی و نفتی، و خروج داراییهای نظامی آمریکا از اطراف ایران».
علاوه بر این، مقامات ایرانی بارها امکان گنجاندن موضوع موشکهای ایران (یکی از بزرگترین زرادخانههای موشکی خاورمیانه) در محدوده گفتوگوها را رد کرده و اظهار داشتهاند که طرف تهران میخواهد حق غنیسازی آن به رسمیت شناخته شود.
از دید واشنگتن، غنیسازی اورانیوم در خاک ایران، که میتواند مسیری به سوی دستیابی به سلاح هستهای باشد، یک خط قرمز است. از سوی دیگر، تهران همواره قصد تسلیحاتی کردن تولید سوخت هستهای خود را انکار کرده است.
با این حال، این دیپلمات افشا کرد که ایران معتقد است مذاکرهکنندگان آمریکایی «به نظر میرسد موضع ایران در مورد غنیسازی را درک میکنند».
وزیر امور خارجه ایران، عراقچی، پس از مذاکرات به رسانهها گفت که مذاکرات ایران و آمریکا آغاز خوبی داشته و طرفین بر ادامه مذاکرات توافق کردهاند.
او گفت: «طرفین دیدگاههای یکدیگر را منتقل کردند و این نکته بسیار مهمی است. ما نگرانیها، خواستههای خود و حقوق قانونی مردم ایران را بیان کردیم. فضای گفتوگو بسیار خوب بود و ما نیز نظرات طرف مقابل را شنیدیم.»
میانجی: گفتوگوهای طرفین «بسیار جدی» بود
مذاکرات مقامات آمریکا و ایران که در تاریخ ۶ فوریه در مسقط، پایتخت عمان برگزار شد، اولین مذاکره حضوری بین دو کشور از ژوئن سال گذشته بود.
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان که به عنوان میانجی عمل میکند، گفت که گفتوگوها «بسیار جدی» بود و نتایج آن نیاز به بررسی دقیق در تهران و واشنگتن دارد و هدف این است که در زمان مناسب مذاکرات دیگری برگزار شود.
علیرغم برگزاری گفتوگوها، آمریکا در همان روز اعلام کرد که علیه ۱۵ نهاد و ۱۴ کشتی متعلق به «ناوگان سایه» مرتبط با «تجارت غیرقانونی» نفت، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی ایران تحریم اعمال کرده است. این آخرین دور اقدامات اقتصادی آمریکا علیه ایران و شرکای تجاری آن است.
رویترز گزارش داد که رهبری ایران همچنان نگرانی عمیقی دارد که ترامپ ممکن است پس از تجمع نیروهای دریایی آمریکا در منطقه، تهدید خود مبنی بر حمله نظامی به ایران را عملی کند. ترامپ قبلاً تهدید کرده بود که اگر به توافق نرسند، «ممکن است اتفاق بدی بیفتد».
در ژوئن سال گذشته، آمریکا در مرحله پایانی درگیری ایران و اسرائیل وارد عمل شد و به اهداف هستهای ایران حمله کرد. تهران پس از آن اعلام کرد که فعالیتهای غنیسازی خود را متوقف کرده است.
این «تجمع عظیم ناوگان دریایی» به قول ترامپ، پس از وقوع اعتراضات گسترده ملی در ایران رخ داده است که همه اینها به تشدید تنشهای آمریکا و ایران دامن زده است.
اخیراً حتی وزیر خزانهداری آمریکا، اسکات بسیت نیز بارها به طور عمومی اعتراف کرده که آمریکا «مقصر اصلی» ناآرامیها در ایران است.
در تاریخ ۵ فوریه، بسیت در جلسه استماع کمیته خدمات مالی مجلس نمایندگان آمریکا حاضر شد و به جای شرمندگی، به آن افتخار کرد. او خاطرنشان کرد که اعتراضات دسامبر سال گذشته ایران دقیقاً «دستاورد فشار حداکثری وزارت خزانهداری» بوده است.
بسیت در پاسخ گفت: «در مورد ایران، [رئیسجمهور آمریکا] ترامپ پس از ورود به دفتر، به وزارت خزانهداری آمریکا دستور داد که اقدامات فشار حداکثری را اجرا کند. ما در دسامبر سال گذشته نتایج آن کمپین را دیدیم، اقتصاد ایران فروپاشیده است.»
او به قانونگذاران گفت که ایران در پایان سال گذشته با بحران بانکی عمدهای مواجه شد. «یک بانک بزرگ آنجا ورشکست شد، بانک مرکزی مجبور به کمک مالی اضطراری شد، این امر تورم را برانگیخت و ‹مردم شجاع› ایران به خیابانها آمدند.»
«مذاکره و درگیری همزمان» آمریکا و ایران، نگرانی از «برخورد» را برانگیخت
از زمان تشدید تنشهای اخیر بین آمریکا و ایران، اوضاع منطقه پرتلاطم بوده و به نظر میرسد هر دو طرف قصد دارند «همزمان مذاکره و درگیری کنند».
رویترز در تاریخ ۳ فوریه به طور انحصاری گزارش داد که نیروی نظامی آمریکا اعلام کرده است جنگندههای آمریکایی در همان روز یک پهپاد ایرانی را که «به شیوهای تهاجمی» به ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» نزدیک میشد، بر فراز دریای عرب سرنگون کردند. تنها چند ساعت پس از این حادثه، نیروی نظامی آمریکا بار دیگر اعلام کرد که دو قایق توپدار تحت کنترل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تنگه هرمز به یک نفتکش تحت پرچم آمریکا با خدمه آمریکایی «مزاحمت» ایجاد کرده و تهدید به توقیف و تصرف آن کردهاند.
شبکه خبری سیانان نیز در گزارش پیگیری خود در همان روز توضیح داد که در هفته گذشته، نیروهای نظامی آمریکا تجمع نیرو در خاورمیانه را تسریع کردهاند و گروه ضربت ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» را به همراه سه ناوشکن موشکی و باله هوابرد آن -شامل جنگندههای F/A-18E سوپرهورنت، F-35C لایتینگ II و EA-18G گروولر- در منطقه مستقر کردهاند. علاوه بر این، نیروی دریایی آمریکا سه ناوشکن دیگر به نامهای «مکفال»، «دلبرت دی. بلک» و «میشل» را نیز جداگانه مستقر کرده است.
این گزارش میگوید برای قدرتهای جهانی و کشورهای منطقه، در صورت شکست مذاکرات، یک درگیری جدید بین آمریکا و ایران شعلهور خواهد شد و احتمال سرایت آن به کل منطقه نفتخیز اطراف وجود دارد.
طرف ایرانی سوگند یاد کرده است که به هر حملهای پاسخ سختی بدهد و به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند هشدار داده است که در صورت مشارکت در حمله، ممکن است هدف قرار گیرند.
تنها چند ساعت قبل از آغاز مذاکرات عمان، تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد که یکی از پیشرفتهترین موشکهای بالستیک دوربرد این کشور – موشک «خورمشهر-۴» – در یک «شهر موشکی» زیرزمینی متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مستقر شده است. این اقدام به منظور نشان دادن موضع سختگیرانه آن صورت گرفته است.
آمریکا، متحدان اروپایی آن و اسرائیل، همگی ایران را متهم به جستجوی سلاح هستهای کردهاند، اما ایران میگوید برنامه هستهای آن کاملاً برای اهداف صلحآمیز است.
با این حال، مقامات ایرانی هفته گذشته به رویترز گفتند که طرف تهران مایل است در مورد مسئله غنیسازی «انعطافپذیری» نشان دهد، از جمله انتقال ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده بالا – که خلوص آن به اورانیوم سلاحسازی نزدیکتر است – و پذیرش یک توافق غنیسازی صفر در قالب یک کنسرسیوم به عنوان راهحل.
ایران همچنین خواستار لغو تحریمهایی شده است که آمریکا از سال ۲۰۱۸ مجدداً اعمال کرده است. در سال ۲۰۱۸، ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ که چندجانبه بود خارج شد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 