قبلا اسرائیل در سوریه مواد سرطان‌زا را پخش کرده بود آیا ایران هم باید منتظر چنین سناریوهایی باشد؟

برند دوریس
زدوددویچه تسایتونگ

ارتش اسرائیل، کمی پیش به سربازان نیروی حافظ صلح سازمان ملل متحد اطلاع داد. روز یکشنبه هفته گذشته، هواپیماهای کوچکی بر فراز جنوب لبنان ظاهر خواهند شد و مواد شیمیایی خواهند پاشید. ارتش اسرائیل (IDF) نگفت چه ماده‌ای پاشیده خواهد شد، اما به سربازان سازمان ملل توصیه کرد که برای در امان ماندن، «پناه بگیرند».

کلاه‌آبی‌ها همه گشت‌زنی‌های برنامه‌ریزی‌شده در مرز با اسرائیل را لغو کردند. روز یکشنبه، هواپیماهای کوچک آمدند و در نزدیکی روستای «عیطا الشعب» که تنها دو کیلومتر با مرز فاصله دارد، عملیات پاشیدن را انجام دادند. چند روز پیش از آن، در رسانه‌های اجتماعی تصاویری از هواپیماهای مشابه دیده شده بود که در نزدیکی شهر سوری «القنیطره»، مجاور بلندی‌های جولان که توسط اسرائیل به طور غیرقانونی اشغال شده، مایعاتی می‌پاشیدند. خود ارتش اسرائیل در مورد این پروازها اظهارنظر عمومی نکرد. چه چیزی پاشیده می‌شود؟ و چرا؟

وزارت کشاورزی لبنان کارمندانی را برای نمونه‌برداری از مناطق آسیب‌دیده به جنوب اعزام کرد. در پایان هفته گذشته، این وزارتخانه اعلام کرد که این ماده، علف‌کش و سرطان زای «گلیفوسیت» است که غلظت آن در برخی نمونه‌ها «حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از مقادیر عادی فراتر رفته است». رئیس‌جمهور لبنان، ژوزف عون، از «جنایات زیست‌محیطی و بهداشتی» و نقض حاکمیت لبنان سخن گفت و اعلام کرد «کلیه اقدامات حقوقی و دیپلماتیک لازم را برای مقابله با این تجاوز انجام خواهد داد». لبنان قصد دارد شکایتی را به شورای امنیت سازمان ملل تسلیم کند.

گلیفوسیت به عنوان یک علف‌کش توسط شرکت شیمیایی آمریکایی «مونسانتو» به بازار عرضه شد که اکنون توسط «بایر» خریداری شده است. این ماده دهه‌هاست موضوع بحث‌های فراوان است. آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان سازمان بهداشت جهانی (WHO) آن را به عنوان «احتمالاً برای انسان سرطان‌زا» طبقه‌بندی می‌کند. اما سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا و مقام ایمنی غذایی اروپا به این نتیجه رسیده‌اند که احتمالاً خطری برای سرطان‌زایی در انسان وجود ندارد.

اثر گلیفوسیت بر طبیعت اما روشن است: کشاورزان معمولاً از آن برای نابودی تمام علف‌های هرز پیش از کاشت استفاده می‌کنند. این یک علف‌کش کلی (توتال) است، یعنی تمام گیاهانی که با این سم پاشیده شوند را از بین می‌برد.

کشاورزی برای بیشتر ساکنان جنوب لبنان منبع اصلی درآمد است: در اینجا زیتون، تنباکو و در نزدیکی سواحل نیز مرکبات، موز و آووکادو کشت می‌شود. بخش‌های وسیعی از زمین‌های کشاورزی در دو سال گذشته بر اثر حملات اسرائیل نابود شده‌اند.

پس از وحشت‌افکنی حماس در هفتم اکتبر، شبه‌نظامیان حزب‌الله لبنان به نشانه همبستگی، شلیک هزاران راکت به شمال اسرائیل را آغاز کردند که دست‌کم ۷۰ کشته برجای گذاشت.

در پاییز ۲۰۲۴، اسرائیل به شدت تلافی کرد، «حسن نصرالله» رهبر حزب‌الله را کشت و بخش‌هایی از جنوب لبنان را اشغال کرد. حدود ۴۰۰۰ نفر کشته و بیش از ۱.۲ میلیون نفر آواره شدند. از پایان ۲۰۲۴ یک توافق آتش‌بس حاکم است که خلع سلاح حزب‌الله را پیش‌بینی می‌کند. طبق گفته ارتش لبنان، این روند در جنوب کشور قبلاً تکمیل شده، اما حزب‌الله قصد دارد راکت‌ها و سلاح‌های خود را در سایر مناطق حفظ کند. به گفته این گروه، مذاکره تنها در صورتی ممکن است که اسرائیل از پایگاه‌های خود در خاک لبنان خارج شود. اسرائیل اما دیدگاه معکوسی دارد: خروج تنها پس از خلع سلاح کامل صورت می‌گیرد و تقریباً هر روز جنوب لبنان مورد حمله قرار می‌گیرد.

علاوه بر این، به نظر می‌رسد دولت بنیامین نتانیاهو برنامه‌ریزی کرده تا یک منطقه حائل ایجاد کند. طبق این طرح، هیچ شهروندی نباید در نواری به عمق ده کیلومتر در امتداد مرز زندگی کند. بیشتر خانه‌های آن منطقه هم‌اکنون نیز ویران شده‌اند و هرکس که خانه‌اش را بازسازی کند، باید منتظر حمله اسرائیل باشد.

آیا اکنون گلیفوسیت هم قرار است معیشت مردم را نابود کند و هرگونه بازگشتی را بی‌معنا سازد؟ وزارت کشاورزی در بیروت می‌گوید پاشیدن مواد شیمیایی «خسارت سنگینی به منابع طبیعی وارد کرده و معیشت کشاورزان را تضعیف نموده است. علاوه بر خطرات بالقوه بهداشتی و زیست‌محیطی برای آب، خاک و کل زنجیره غذایی.»

آزمایش جهت باد با کمک سوزاندن لاستیک خودرو

اسرائیل در دو سال گذشته نیز در مناطق مرزی از بمب‌های فسفری استفاده کرده بود که باعث سوختن گسترده باغ‌های زیتون و محروم شدن هزاران کشاورز از معیشتشان شد. سازمان نظارت بر حقوق بشر «یورو-مد» می‌گوید: پاشیدن گلیفوسیت در جنوب لبنان را «نمی‌توان جدا از سیاست زمین سوخته‌ای که ارتش اسرائیل دنبال می‌کند، دید. این اقدام بخشی از یک الگوی تخریب سیستماتیک زمین‌های کشاورزی است، از جمله سوزاندن حدود ۹۰۰۰ هکتار با استفاده از فسفر سفید و مهمات آتش‌زا.»

اسرائیل بیش از ده سال پیش در غزه اقدام به پاشیدن گلیفوسیت کرده بود. آن زمان، ارتش اسرائیل به شرکت‌های خصوصی مأموریت داد تا در امتداد مرز غزه گلیفوسیت بپاشند، اما خود حریم هوایی مجاز به پرواز نبود.

براساس تحقیقات «فورنزیک آرکیتکچر»، ارشی پیش از آن با کمک سوزاندن لاستیک خودرو جهت باد را آزمایش می‌کرد؛ وقتی باد به سمت غزه می‌وزید، عملیات پاشیدن انجام می‌شد. براساس تحقیقات روزنامه اسرائیلی هاآرتص، از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ حدود ۱۴۰۰ هکتار زمین زیر کشت اسفناج، بامیه، ذرت، جعفری، گندم، نخود و جو نابود شده است.

شش فلسطینی با کمک یک سازمان اسرائیلی برای دریافت خسارت اقامه دعوا کردند. وزارت دفاع اسرائیل این دعاوی را رد کرد: اولاً، دولت مسئول خسارات وارده به ساکنان نوار غزه نیست. ثانیاً، پاشیدن به دلیل ضرورت عملیاتی ناشی از فعالیت‌های تروریستی دشمن در آن منطقه انجام شده است — که آن را به یک اقدام جنگی تبدیل می‌کند و به دولت مصونیت در برابر ادعاهای خسارت می‌بخشد.