رسانه چینی ناظر
ترجمه مجله جنوب جهانی

دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در حالی با خوش‌بینی‌هایی همراه بوده که دو طرف در عین رایزنی، توان نظامی خود را نیز به نمایش گذاشته‌اند.

بر اساس گزارش‌های خبرگزاری فرانسه، نیویورک تایمز و سایر رسانه‌ها در هفدهم ماه جاری (به وقت محلی)، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد که در دور اخیر مذاکرات غیرمستقیم در سوئیس، دو طرف بر سر مجموعه‌ای از «اصول راهنما» به توافق رسیده و قرار شده است پیش‌نویس متون توافق‌های احتمالی مبادله شود. با این حال، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، گفته که ایران تمام «خطوط قرمز» پیشین واشنگتن را نپذیرفته است. در همین حال، آمریکا به افزایش حضور نظامی خود در پیرامون ایران ادامه می‌دهد.

گزارش‌ها حاکی از آن است که این مذاکرات که نزدیک به سه ساعت در ژنو به طول انجامید، با میانجیگری بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، در محل اقامت سفیر این کشور برگزار شد. عراقچی پس از این گفت‌وگوها به تلویزیون دولتی ایران گفت که این دور از مذاکرات در مقایسه با دور نخست که اوایل ماه جاری در عمان برگزار شد، «سازنده‌تر» بوده و «پیشرفت خوبی» داشته است.

وزیر امور خارجه ایران افزود: «اکنون مسیر روشنی پیش رو داریم که آن را مثبت می‌بینم.» با وجود این، او تأکید کرد که لزوماً توافقی در کوتاه‌مدت حاصل نخواهد شد و در حال حاضر تنها بر سر «مجموعه‌ای از اصول راهنما» برای ادامه گفت‌وگوها تفاهم شده و «حرکت به سمت تهیه پیش‌نویس یک متن توافق احتمالی» آغاز شده است. به گفته او، این دست‌کم به معنای گشوده شدن مسیر برای رسیدن به توافق است.

با وجود این سیگنال‌های مثبت، جزئیات دقیق گفت‌وگوها یا زمان برگزاری دور بعدی مذاکرات مشخص نشده است.

به گفته سه مقام ایرانی آگاه از روند مذاکرات، ایران آمادگی خود را برای به‌مدت سه تا پنج سال متوقف کردن فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم اعلام کرده است؛ دوره‌ای که باقی‌مانده دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ را پوشش می‌دهد. ایران همچنین تمایل خود را برای مشارکت در فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم در سطح غیرنظامی در آینده ابراز کرده است. علاوه بر این، ایران موافقت کرده است که ذخایر داخلی اورانیوم غنی‌شده خود را تحت نظارت بازرسان بین‌المللی کاهش دهد.

در مقابل، ایران خواستار لغو تحریم‌های مالی و بانکی و نیز رفع ممنوعیت فروش نفت از سوی ایالات متحده شده است. این مقامات همچنین گفته‌اند که ایران «شاخه زیتون» را به سمت آمریکا دراز کرده و از سرمایه‌گذاری این کشور در بخش‌های نفت و انرژی ایران استقبال می‌کند.

گزارش‌های رسانه‌ای همچنین حاکی از آن است که ایران با فشارهای داخلی شدیدی مواجه است که آن را به سمت دستیابی به توافق با آمریکا سوق می‌دهد. تحریم‌های شدید بین‌المللی اقتصاد کشور را فلج کرده و اعتراضات اخیر علیه دولت را تشدید کرده است. از این رو، لغو تحریم‌های اقتصادی یک خواست اصلی برای ایران به شمار می‌رود. مقامات ایرانی تأکید کرده‌اند که تا زمانی که تحریم‌ها کاهش نیابد، در مورد برنامه غنی‌سازی اورانیوم خود کوتاه نخواهند آمد.

در سوی دیگر، یک مقام ناشناس آمریکایی تأیید کرده است که در مذاکرات پیشرفت حاصل شده و ایران ظرف دو هفته آینده پیشنهادهای مفصل‌تری برای رفع برخی از اختلافات ارائه خواهد کرد، اما از ذکر جزئیات خودداری کرده است. مقامات آمریکایی بلافاصله درباره این مذاکرات اظهارنظر عمومی نکردند.

با این حال، چشم‌انداز مذاکرات ایران و آمریکا همچنان با چالش‌های زیادی روبه‌رو است. ترامپ دستور افزایش نیروهای نظامی در منطقه از جمله دو ناو هواپیمابر را صادر کرده و قول داده است به معترضان ضد دولتی در ایران کمک کند. ترامپ در شانزدهم ماه جاری گفت که «به‌طور غیرمستقیم» در مذاکرات مشارکت دارد و آنها را «بسیار مهم» خواند. او هفته گذشته در شبکه‌های اجتماعی ترجیح خود را برای توافق با ایران ابراز کرد، اما در عین حال گفت اگر توافقی حاصل نشود، «فقط باید منتظر ماند و دید».

به گزارش روزنامه دیلی تلگراف بریتانیا، ناو هواپیمابر هسته‌ای آمریکا، یواس‌اس آبراهام لینکلن، در هفته‌های اخیر در دریای عمان و نزدیک سواحل ایران مستقر بوده و ناو یواس‌اس جرالد آر. فورد نیز «به دلیل پیشرفت کند مذاکرات» از مأموریت پیشین خود در ارتباط با ونزوئلا خارج و به سمت خاورمیانه حرکت کرده است.

این گزارش می‌افزاید که ناو یواس‌اس فورد دو مقصد احتمالی دارد: یکی حرکت به سمت شرق مدیترانه برای وارد آوردن فشار به ایران از غرب و هم‌زمان حفاظت از اسرائیل، و دیگری عبور از کانال سوئز به سمت دریای عمان برای پیوستن به ناو یواس‌اس لینکلن و افزایش توانایی آمریکا برای حمله به ایران از جنوب. افزون بر این، انواع هواگردها، کشتی‌های اسکورت و موشک‌های تاماهاوک همراه این گروه‌های ضربت، توان نظامی آمریکا را در پیرامون ایران تقویت خواهند کرد.

علاوه بر این، ونس در یک برنامه خبری اظهار داشت که هرچند ارتباط دیپلماتیک با ایران به‌آرامی در حال پیشرفت است، اما همچنان ابهاماتی وجود دارد. او گفت: «رئیس‌جمهور (ترامپ) خطوط قرمزی را ترسیم کرده که ایرانی‌ها هنوز حاضر به پذیرش واقعی آنها نیستند… ما به تلاش‌های خود ادامه خواهیم داد. اما مسلماً، رئیس‌جمهور این حق را برای خود محفوظ می‌دارد که تصمیم بگیرد چه زمانی تلاش‌های دیپلماتیک به پایان خط خود رسیده است.»

در واکنش به این تحولات، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) شانزدهم ماه جاری گزارش داد که نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یک رزمایش «پیچیده و هدفمند» با مهمات جنگی در تنگه هرمز برگزار کرده است. این گزارش به نقل از روابط عمومی سپاه اعلام کرد که سرتیپ پاسدار محمد پاکپور، فرمانده نیروی زمینی سپاه، بر این رزمایش نظارت داشته است. اهداف این رزمایش، آزمایش آمادگی رزمی نیروهای دریایی، بررسی طرح‌های کنترل امنیت تنگه هرمز و سناریوهای احتمالی برای عملیات‌های متقابل و بهره‌گیری هوشمندانه از مزایای ژئوپلیتیکی ایران عنوان شده است.

آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران، اندکی پس از آغاز مذاکرات به دستور آمریکا برای اعزام دومین ناو هواپیمابر به منطقه واکنش تندی نشان داد. ایشان این ناو را «تجهیزات خطرناک» خواندند، اما تأکید کردند که «خطرناک‌تر از یک ناو هواپیمابر، سلاح‌هایی هستند که می‌توانند آن را به قعر دریا بفرستند» که اشاره‌ای به توانمندی موشکی ایران بود. ایشان همچنین درخواست آمریکا برای محدود کردن برد موشک‌های بالستیک ایران را رد کرده و آن را «غیرمنطقی» و دخالت در حق ایران برای داشتن سلاح جهت دفاع از خود دانستند.

کشورهای منطقه عموماً نگران آن هستند که حمله احتمالی آمریکا و پاسخ تلافی‌جویانه احتمالی ایران که می‌تواند اسرائیل را نیز درگیر کند، خاورمیانه را بی‌ثبات کرده و متحدان آمریکا را که در منطقه نیرو دارند، به مخاطره بیندازد.

این گزارش می‌افزاید که سال گذشته، مقامات آمریکایی و ایرانی تلاش کردند از طریق مذاکره به توافقی هسته‌ای برای پایان دادن به تحریم‌ها دست یابند، اما در میانه مذاکرات، اسرائیل حمله نظامی به برنامه هسته‌ای ایران انجام داد که به درگیری ۱۲ روزه انجامید. در هماهنگی با اسرائیل، بمب‌افکن‌های رادارگریز بی‑۲ آمریکا نیز در حملات به ایران شرکت کرده و سه تأسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار دادند. ترامپ در ابتدا مدعی شد که این بمباران‌ها برنامه هسته‌ای ایران را نابود کرده است، اما سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا بعداً میزان آسیب را «شدید» ارزیابی کردند، نه نابودی کامل.

در مورد اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، یکشنبه پیش در اورشلیم گفت که رئیس‌جمهور ترامپ معتقد است ایران «مطمئناً این فرصت را از دست نخواهد داد»، اما خود او درباره «رسیدن به هرگونه توافقی با ایران» ابراز تردید بیشتری کرد.