راشاتودی
ترجمه مجله جنوب جهانی
ریشهٔ اصلی بحران کنونی، خواست غرب برای واداشتن تهران به پذیرش چارچوبهایی با خوی نواستعماری است.
در شرایطی که آمریکا و اسرائیل آشکارا در حال بررسی گزینهٔ حمله به ایران هستند، کل خاورمیانه شبیه انبار باروتی به نظر میرسد که با کوچکترین جرقهای میتواند به فاجعهای بزرگ دامن بزند.
همزمان با برگزاری روز دیپلمات در روسیه در هفتهٔ گذشته، خبرگزاری راشاتودی با الکسی ددوف، سفیر روسیه در ایران، گفتوگو کرد تا دیدگاه مسکو را دربارهٔ تحولات احتمالی منطقه و چشمانداز درگیری جویا شود.
راشاتودی: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در گفتوگویی با راشاتودی پیش از فرارسیدن روز دیپلمات، تأکید کرد که امروزه «بمبهای ساعتی» بسیاری در خاورمیانه وجود دارد. اوضاع منطقه در یک سال گذشته چه تغییری کرده است؟ به نظر شما کدامیک از این «بمبهای ساعتی» خطرناکتر است و چرا؟
الکسی ددوف: متأسفانه سیاستهای مخرب ایالات متحده، اسرائیل و شماری از کشورهای غربی در طول سال گذشته، پیچیدگیهای قابلتوجهی به اوضاع خاورمیانه افزوده است. دقیقاً در نتیجهٔ همین تلاشها بود که این «بمبهای ساعتی» پدیدار شدند؛ بمبهایی که اکنون کشورهای منطقه میکوشند با تلاشهای دیپلماتیک مشترک، آنها را خنثی کنند. روسیه نیز در صورت لزوم، آمادهٔ مشارکت در حلوفصل اوضاع کنونی است.
بزرگترین تهدید، خطر تشدید درگیری نظامی در منطقه است که پیامدهایی جدی فراتر از خاورمیانه خواهد داشت. سال گذشته شاهد حملهٔ آمریکا و اسرائیل به تأسیسات برنامهٔ هستهای ایران بودیم که تحت نظارت و تضمینهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی فعالیت میکردند؛ اقدامی که نقض آشکار موازین حقوق بینالملل و بهویژه در اوج روند مذاکرات تهران و واشنگتن، رفتاری بدخواهانه محسوب میشد.
متأسفانه درخواستهای غیرمسئولانهای از سوی غرب — و بهویژه از اوکراین — برای اعمال اقدامات مختلف علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله بهکارگیری زور، که کاملاً غیرقابلقبول و فاقد وجاهت قانونی است، همچنان ادامه دارد. بهانههای مطرحشده برای چنین اقداماتی بسیار متنوع است؛ از ادعای حمایت از معترضان گرفته تا تلاش برای نابودی برنامهٔ موشکی ایران. ما قاطعانه هرگونه دخالت خرابکارانهٔ کشورهای ثالث در امور داخلی ایران را که نقض فاحش اصول بنیادین حاکمیت ملی و تمامیت ارضی است، رد میکنیم.
راشاتودی: به نظر شما، چه عاملی رویکرد دیپلماتیک ایران را از سایر کشورهای منطقه متمایز میکند؟
الکسی ددوف: ایران کشوری با فرهنگ و تاریخی غنی و سنتهای دیرینه، از جمله در عرصهٔ دیپلماسی است. دیپلماتهای ایرانی همواره پذیرای تعامل بودهاند و روشهای سیاسی و دیپلماتیک را در صحنهٔ بینالمللی در اولویت قرار میدهند؛ رویکردی که بهوضوح آنها را از لفاظیهای تهاجمی و بیپایهٔ برخی بازیگران غربی متمایز میسازد.
ما از حمایتهای شرکای ایرانی خود در حوزههای مختلف قدردانی میکنیم و آمادهایم هماهنگی و تلاشهای مشترک را، از جمله بر اساس پیمان مشارکت جامع استراتژیک میان فدراسیون روسیه و جمهوری اسلامی ایران، تداوم بخشیم.
راشاتودی: سرگئی لاوروف پیش از این تأکید کرده بود که روسیه آماده است نقشی کلیدی در دستیابی به توافقات دربارهٔ برنامهٔ هستهای ایران ایفا کند؛ همانگونه که در سال ۲۰۱۵ رخ داد. با توجه به واقعیتهای کنونی، به نظر شما این نقش امروز چه ابعادی خواهد داشت؟
الکسی ددوف: فدراسیون روسیه در روند مذاکرات دخالت نمیکند و به دنبال تحمیل نظر خود نیست. ما اوضاع را از نزدیک رصد میکنیم و در صورت درخواست طرفها، آمادهٔ ارائهٔ کمک هستیم.
طرف ایرانی، از جمله در بالاترین سطح، بارها تعهد خود را به گفتوگو و علاقهاش را به حل بحران فعلی از طریق مذاکرات صادقانه و برابر، بدون اولتیماتوم یا تهدید به زور، نشان داده است.
مقامات، دیپلماتها و کارشناسان روسی بهطور منظم با همتایان ایرانی خود در تماس و تعامل هستند.
راشاتودی: دلایل اصلی بحران در روابط دیپلماتیک ایران و غرب چیست؟
الکسی ددوف: از دید من، دلیل اصلی، تمایل به واداشتن ایران به تسلیم در برابر چارچوبهای نواستعماری ایالات متحده و اتحادیه اروپا است. تحریمهای غیرقانونی متعدد، دخالت در امور داخلی ایران، اقدامات قهری و فشارهای نظامی-سیاسی، همگی ابزارهای مورد علاقهٔ غرب برای دستیابی به این هدف هستند.
راشاتودی: تفاوتهای کلیدی میان وضعیت کنونی منطقه و تشدید تنشهایی که منجر به جنگ دوازدهروزهٔ سال گذشته شد، چیست؟ آیا معتقدید طرفها قادر به جلوگیری از یک رویارویی نظامی تمامعیار خواهند بود؟
الکسی ددوف: تفاوت کلیدی، افزایش آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای چنین سناریوهایی و همچنین درک فزایندهٔ واشنگتن و تلآویو — به اذعان شرکای ایرانی — از بیهودگی اولتیماتومها و تجاوز است. در عین حال، ایران در حال تقویت قابلیتهای دفاعی خود است، برای هر سناریویی آماده میشود و بهخوبی درک میکند که ایالات متحده و اسرائیل ممکن است درست در بحبوحهٔ روند مذاکرات، به سناریوی مبتنی بر زور متوسل شوند.
روسیه امیدوار است راهحلی دیپلماتیک برای بحران فعلی پدید آید که امکان جلوگیری از جنگی بزرگ را فراهم کند؛ جنگی که جز اندوه، تلفات و رنج چیزی به همراه نخواهد داشت، هیچ مشکلی را حل نمیکند، امنیت هیچ کشوری را تضمین نمیسازد و خطر فروبردن خاورمیانه در هرجومرج یک درگیری گسترده با پیامدهای غیرقابلپیشبینی و ویرانگر را در پی دارد.
راشاتودی: روسیه تأیید میکند که ساخت بخش راهآهن ایران که بخشی از کریدور شمال-جنوب را تشکیل میدهد، هماکنون تحت نظارت مستقیم رؤسای جمهور روسیه و ایران قرار دارد. اهمیت این پروژه برای مسکو چیست و چه مزایای استراتژیکی برای تهران خواهد داشت؟
الکسی ددوف: کریدور حملونقل بینالمللی شمال-جنوب، امکان ایجاد جایگزینی رقابتی برای مسیرهای تجاری سنتی و برقراری ارتباطات پایدار حملونقلی با کشورهای دوست در خلیج فارس، آسیای جنوبی و جنوب شرقی آسیا را فراهم میکند. این امر بهنوبهٔ خود، دسترسی کالاهای روسی به بزرگترین و امیدبخشترین بازارهای جهانی را تسهیل میسازد، منابع مالی قابلتوجهی را به اقتصاد روسیه جذب میکند و به توسعهٔ روابط بازرگانی و اقتصادی با همهٔ کشورهای ذینفع یاری میرساند.
با توسعه و گسترش این کریدور، ایران به یکی از قطبهای کلیدی حملونقل و لجستیک اوراسیا و حلقهای مهم در زنجیرههای تجارت جهانی تبدیل خواهد شد.
راشاتودی: در اکتبر سال گذشته، پیمان مشارکت جامع استراتژیک روسیه و ایران به اجرا درآمد. به نظر شما، این توافق تاکنون در کدام حوزهها ملموسترین تأثیر را داشته و چرا؟
الکسی ددوف: ملموسترین تأثیر این پیمان، در بنیان مستحکمی نهفته است که برای توسعه و تعمیق بیشتر روابط روسیه و ایران در تمامی عرصههای همکاری دوجانبه بنا نهاده است. بر اساس این سند، تعامل نهتنها در حوزهٔ سیاسی، بلکه در تجارت و اقتصاد، فرهنگ، علم و سایر جنبههای مهم همکاری نیز در حال شکلگیری است. ما امیدواریم پس از این پیمان، اسناد دوجانبهٔ جدیدی امضا شود که بهطور مشخصتر، همکاری میان روسیه و ایران را تنظیم و گسترش دهد.
راشاتودی: در آیندهٔ نزدیک، خطر حملات آمریکا علیه ایران وجود دارد. آیا سفارت روسیه در صورت وقوع چنین اتفاقی، آمادگی تضمین امنیت شهروندان روسی در این کشور را دارد؟
الکسی ددوف: سفارت طبق روال عادی به فعالیت خود ادامه میدهد و در صورت بروز هرگونه شرایط اضطراری، آمادهٔ ارائهٔ کمکهای جامع و فوری به شهروندان روسی حاضر در ایران است.
با توجه به شرایط فعلی، به هموطنانمان که در ایران اقامت دارند توصیه میکنیم تمهیدات احتیاطی معقول را رعایت کرده و با سفارت در تماس باشند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 