روند رو به رشد تنش‌ها در منطقه و بن‌بست در مذاکرات غیرمستقیم، واشنگتن و تهران را به مرز تازه‌ای از رویارویی نظامی نزدیک کرده است. اگرچه گفت‌وگوها کماکان پیگیری می‌شود، اما نشانه‌های میدانی از فاصله‌ای اندک تا «آغاز درگیری» حکایت دارد.

به گزارش منابع آگاه در واشنگتن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه تشکیل جلسه‌ای فوری با مشاوران ارشد خود در خصوص بحران ایران داده است. در این نشست، گزارش کاملی از روند مذاکرات هسته‌ای روزهای اخیر در ژنو به ایشان ارائه شد.

بر اساس ارزیابی‌های صورت‌گرفته، دولت ترامپ بسیار فراتر از آنچه افکار عمومی آمریکا تصور می‌کنند، به گزینه جنگ تمام‌عیار در خاورمیانه نزدیک شده است. منابع مطلع می‌گویند هرگونه اقدام نظامی احتمالی علیه ایران، برخلاف عملیات محدود ماه گذشته در ونزوئلا، می‌تواند ماهیتی گسترده و چند هفته‌ای داشته باشد که بیشتر به یک جنگ تمام‌عیار شباهت دارد تا یک حمله نقطه‌ای. در این میان، لحن قاطع و مواضع سرسختانه ترامپ، انعطاف‌پذیری وی را در قبال برنامه هسته‌ای ایران، بدون دریافت امتیازی بزرگ، عملاً غیرممکن ساخته است.

رسانه‌های آمریکایی و گمانه‌زنی‌ها درباره ساعت صفر

شبکه‌های خبری معتبر آمریکا نیز به اتفاق، از فوریت وضعیت حکایت دارند. سی‌بی‌اس نیوز به نقل از یک مقام آگاه گزارش داد که مقامات ارشد امنیت ملی به ترامپ اعلام کرده‌اند ارتش برای حمله به ایران آماده است و این حمله به‌طور بالقوه می‌تواند از شنبه آینده (۲ اسفند) آغاز شود. البته تأکید شده که این جدول زمانی قطعی نیست و ممکن است به بعد از آخر هفته موکول شود.

شبکه سی‌ان‌ان نیز با تأیید این خبر، افزود که اگرچه فرماندهان نظامی آمادگی خود را اعلام کرده‌اند، اما ترامپ هنوز مجوز نهایی چنین اقدامی را صادر نکرده است. در همین حال، وال‌استریت ژورنال از سوی دیگر به آمادگی‌های همه‌جانبه ایران اشاره کرده است. به نوشته این روزنامه، رهبران ایران علی‌رغم تمایل به توافق هسته‌ای، سناریوی شکست مذاکرات را نیز با تمام قوا دنبال می‌کنند. جابه‌جایی نیروها، تمرکززدایی در تصمیم‌گیری‌ها، استحکام بخشی به تأسیسات هسته‌ای و تشدید کنترل داخلی، همگی نشان‌دهنده درک این واقعیت از سوی تهران است که «بقای نظام» در خطر است.

کاخ سفید: پیشرفت در مذاکرات، اما اختلافات همچنان عمیق

نشست سه‌شنبه کاخ سفید با حضور استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، جرد کوشنر (داماد ترامپ)، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و جمعی دیگر از مقامات ارشد برگزار شد. یکی از مقامات آمریکایی حاضر در این جلسه شرط واشنگتن را چنین تشریح کرد: ایران موظف است تا پایان ماه جاری میلادی، بسته مشخصی از اقدامات را برای رفع نگرانی‌های مطرح‌شده آمریکا در ژنو ارائه دهد.

این مقام با اشاره به اظهارات اخیر وزیر خارجه ایران خطاب به کوشنر و ویتکاف گفت: «آنها حرف‌های مثبت زیادی زدند، اما شیطان در جزئیات است. حالا توپ در زمین ایران است و باید منتظر ماند و دید.» با وجود این، یکی دیگر از مقامات حاضر در جلسه لحنی کاملاً بدبینانه داشت و مذاکرات ژنو را «بی‌نتیجه» خواند.

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، نیز همان روز در جمع خبرنگاران با اشاره به اینکه «دلایل متعددی برای حمله به ایران وجود دارد»، تأکید کرد که ترامپ همچنان دیپلماسی را در اولویت می‌داند و «به نفع ایران است که به توافق تن دهد.»

آمادگی‌های نظامی؛ از ناو هواپیمابر تا استقرار جنگنده‌ها

بر اساس این گزارش‌ها، تحرکات نظامی آمریکا در منطقه سرعت گرفته است. ناو هواپیمابر «جرالد فورد» به همراه ناوگروه ضربتی آن طی روزهای آینده به شرق مدیترانه خواهد رسید که می‌تواند عاملی تعیین‌کننده در زمان‌بندی عملیات احتمالی باشد. همچنین وزیر خارجه آمریکا قصد دارد برای رایزنی درباره ایران، در پایان ماه جاری به اسرائیل سفر کند.

در همین حال، شبکه Axios به نقل از منابع خود گزارش داد که درگیری آینده در خاورمیانه، به احتمال زیاد با مشارکت مشترک آمریکا و اسرائیل رقم خواهد خورد. ابعاد این عملیات از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران در خردادماه سال گذشته (که نهایتاً با ورود آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران ضربه زد) فراتر رفته و برای نظام جمهوری اسلامی جنبه‌ای مرگ‌آفرین‌تر خواهد داشت. چنین جنگی نه فقط منطقه، بلکه سه سال باقی‌مانده از دوران ریاست‌جمهوری ترامپ را نیز دستخوش تحولی عظیم خواهد کرد.

نکته حائز اهمیت آنکه با توجه به اشتغال ذهنی کنگره و افکار عمومی آمریکا به مسائل دیگر، تقریباً هیچ بحث جدی درباره این مداخله نظامی که می‌تواند بزرگترین مداخله آمریکا در خاورمیانه در یک دهه اخیر باشد، در جریان نیست. به علاوه، طولانی‌شدن دوره «تقابل» با ایران، بسیاری از آمریکایی‌ها را نسبت به آن بی‌تفاوت کرده است. با این همه، منابع آگاه تأکید می‌کنند که در صورت وقوع جنگ، سرعت آن بسیار بیشتر و ابعاد آن بسیار وسیع‌تر از تصور عموم خواهد بود.

آماری از آتش زیر خاکستر

دولت ترامپ تاکنون دو ناو هواپیمابر، ده‌ها فروند کشتی جنگی، صدها فروند جنگنده و چندین سامانه پدافند هوایی در منطقه مستقر کرده است. بیش از ۱۵۰ فروند هواپیمای باری نظامی، محموله‌های تسلیحاتی را به خاورمیانه منتقل کرده‌اند و تنها در ۲۴ ساعت گذشته، ۵۰ جنگنده دیگر از نوع اف-۳۵، اف-۲۲ و اف-۱۶ وارد منطقه شده‌اند.

یکی از مشاوران ارشد ترامپ با بیان اینکه «رئیس‌جمهور طاقتش طاق شده است»، احتمال درگیری نظامی در هفته‌های آینده را ۹۰ درصد ارزیابی کرد. در همین رابطه، آموس یادلین، رئیس پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، نیز با اشاره به حضور خود در کنفرانس امنیتی مونیخ و احتیاط در سفرهای بین‌المللی، اذعان داشت: «ما هرگز به این اندازه به جنگ نزدیک نبوده‌ایم.» او هشدار داد که اگرچه ابرقدرت‌ها معمولاً پیش از جنگ، مسیر دیپلماسی را تا انتها می‌پیمایند، اما قاطعیت ترامپ و تدارکات نظامی گسترده در سواحل ایران، همگی حاکی از در نظر گرفتن همه گزینه‌هاست.

ایران در مدار بازدارندگی و آماده‌باش

در سوی مقابل، وال‌استریت ژورنال از تلاش همه‌جانبه ایران برای نمایش قدرت و ارسال پیام بازدارندگی به آمریکا خبر داده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی دریایی خود را در تنگه هرمز، شاهراه حیاتی انتقال یک‌پنجم نفت جهان، مستقر کرده است. برآوردها حاکی از آن است که ایران در اختیار داشتن حدود ۲۰۰۰ فروند موشک بالستیک میان‌برد با برد رسیدن به اسرائیل است. افزون بر این، انبوه موشک‌های کوتاه‌برد، موشک‌های کروز ضدکشتی و قایق‌های تندرو، توانایی ایران را برای هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکا در خلیج‌فارس و شناورهای حاضر در تنگه هرمز افزایش می‌دهد.

تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده از سوی رویترز نیز نشان‌دهنده اقدامات دفاعی ایران در تأسیسات حساس از جمله پارچین (که در سال ۲۰۲۴ هدف حمله اسرائیل قرار گرفت) است. ساخت سپرهای بتنی و پوشش خاکی بر روی این تأسیسات، و همچنین ترمیم و استحکام‌بخشی ورودی تونل‌های تأسیسات اصفهان و نطنز (پس از حملات سال گذشته) و بازسازی پایگاه موشکی منهدم‌شده، نشان‌دهنده آمادگی همه‌جانبه ایران برای سناریوی جنگ است.

دیپلماسی در سایه شمشیر؛ آخرین نفس‌های مذاکره

در بحبوحه این تحرکات، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دور دوم مذاکرات با آمریکا در ژنو را «جدی‌تر و عمیق‌تر» از دور قبلی توصیف کرد و فضای آن را سازنده‌تر خواند. به گفته وی، طرفین بر روی اصول راهنمای تدوین متن توافق احتمالی به توافق کلی رسیده‌اند، هرچند که فاصله تا توافق نهایی بسیار است. عراقچی تأکید کرد که ورود به مرحله نگارش متن، کاری بس دشوار خواهد بود.

با وجود این، مقامات آمریکایی نیز تأکید کرده‌اند که جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، خط قرمز واشنگتن است. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در حاشیه نشست آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در پاریس گفت: «ایران به‌وضوح نشان داده که با سلاح هسته‌ای چه خواهد کرد و این کاملاً غیرقابل‌قبول است. به هر قیمتی که شده، جلوی این روند را خواهیم گرفت.»