نخستین نشست «کمیتهٔ صلح»: شگفتیِ ترامپ و تماشایی که در غزه برپاست
گزارشگر: وانگ کایون | ناظراننت چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، سرانجام آنچه را که خود «کمیتهٔ صلح» مینامد، روز ۱۹ فوریه در واشینگتن به صحنه نشاند. نخستین نشست این نهادِ تازهتأسیس، در حالی آغاز به کار کرد که بیش از هر چیز، تبلورِ یکنفرهٔ قدرت و سلیقهٔ شخصیِ رئیسجمهور بود.
در سخنرانیای ۴۷ دقیقهای، ترامپ با شوری وصفناپذیر، دستور کارِ مدّ نظر خود را پیش برد: از دستاوردهای دولتش گفت، بر دشمنانش تاخت، از «نظارت» بر سازمان ملل متحد سخن راند و در میانهٔ این همه، فرصتی یافت تا فیلم تازهٔ همسرش، ملانیا، را نیز تبلیغ کند.
خبرگزاری رویترز این نشست را «آمیزهای از دیپلماسی و چاپلوسی» توصیف کرد؛ جایی که ترامپ در آن، رهبرانِ حاضر را یکبهیک با کلماتی پر از تحسین، اما گاهی با لحنی تمسخرآمیز، مورد خطاب قرار داد. او همچنین از «غافلگیری»ای سخن گفت که مارکو روبیو، وزیر امور خارجهٔ آمریکا، برایش تدارک دیده بود: تغییر نامِ مؤسسهٔ صلح آمریکا، میزبانِ نشست، به نامِ خودِ ترامپ.
وبگاه پولیتیکو در تحلیلی نوشت که این نشست، بیش از آنکه بر محتوا متمرکز باشد، حولِ محورِ شخصِ ترامپ میچرخید. تنها تعداد معدودی از اعضا، تعهدات مالیِ قابلتوجهی اعلام کردند و در مقابل، وعده دادند که در بازسازی غزه، تابعِ تصمیماتِ کاخ سفید باشند.
رودرروییِ قدرتهای بزرگ با انزوا
ترامپ ماه گذشته، با هیاهویی وسیع، از تشکیلِ این «کمیتهٔ صلح» برای غزه پرده برداشت. اما با وجودِ تلاشِ مذبوحانه، تاکنون تنها بیش از بیست کشور به آن پیوستهاند که عمدتاً کشورهای منطقهای چون ترکیه، مصر، عربستان سعودی و قطر، و نیز قدرتهای نوظهوری همچون اندونزی هستند.
در سوی دیگر، قدرتهای جهانی و متحدانِ سنتیِ غربیِ آمریکا، با احتیاطی آشکار، از فاصله نظارهگر بودهاند. چهار عضو دیگرِ شورای امنیت سازمان ملل، هیچیک در این «کمیته» شرکت نکردهاند. در میانِ کشورهای اتحادیهٔ اروپا، تنها مجارستان و بلغارستان بهطور رسمی عضو شدهاند. اتحادیهٔ اروپا و کشورهایی چون آلمان، ایتالیا، نروژ و لهستان، صرفاً ناظر فرستادهاند و اتحادیهٔ اروپا صراحتاً اعلام کرده که به این نهاد نخواهد پیوست.
گزارشها حاکی از آن است که ساختارِ این کمیته، که ترامپ را با سه سالِ باقیمانده از دورهٔ ریاستجمهوریاش، بهعنوان «رییسِ مادامالعمر» منصوب میکند و حقِ وتویِ یکجانبه، تصویبِ دستور کار و انتخابِ جانشین را به او میدهد، بسیاری از کشورها را در تصمیمگیری مردد ساخته است. پولیتیکو در تیترِ گزارشی آورده: «ترامپ کمیتهٔ صلح را بهراه انداخت، اما قدرتهای اصلی رویگردان شدند.»
با این همه، ترامپ همچنان بر این باور است که این کمیته، «باارزشترین کمیته در تاریخ» است و مدعی شده که کشورهایِ غایب «در نهایت خواهند پیوست» و هشدار داده: «نمیتوانید با من کلکبازی کنید.»
بینِ خودستایی و واقعیتِ غزه
رویترز مینویسد که اگرچه مسئلهٔ غزه، اولویتِ اعلامشدهٔ این کمیته بود، اما ترامپ تا ۲۵ دقیقه پس از آغازِ سخنانِ خوشامدگوییاش، به بحثِ دقیق دربارهٔ بحران خاورمیانه نپرداخت. او پیش از هر چیز، از رهبرانِ حاضر تمجید کرد و برخی را بر اساسِ چهره، ثروت و حضورِ فیزیکیِ آنها ارزیابی کرد.
او با اشاره به رئیسجمهور پاراگوئه، سانتیاگو پنیا، گفت: «آن جوانِ خوشتیپ اینجاست. جوان و خوشتیپ بودن همیشه خوب است، اما به این معنا نیست که حتماً باید تو را دوست داشته باشیم. من مردانِ جوان و خوشتیپ را دوست ندارم. زنان را دوست دارم، اما مردان؟ نه، علاقهای ندارم.»
همچنین رئیسجمهور اندونزی، پرابوو سوبیانتو، را «سختگیر و باهوش» خواند و از حاضران خواست تا به «چهرهٔ سخت» او نگاه کنند.
از نگاهِ نیویورک تایمز، مهمترین خبری که در این نشست مطرح شد، اعلامِ کمکِ ۱۰ میلیارد دلاریِ آمریکا به «کمیتهٔ صلح» بود؛ اما ترامپ نگفت این منابع مالی از کجا تأمین خواهد شد و آیا این تعهد، مجوزِ کنگره را نیز دریافت کرده است یا خیر.
یک مقامِ دولتی بعداً توضیح داد که این ۱۰ میلیارد دلار، بخشی از یک برنامهٔ ۱۰ سالهٔ بازسازیِ غزه است و حدودِ ۱.۲۵ میلیارد دلار از آن بهعنوانِ سرمایهٔ اولیه، صرفِ پاکسازیِ مهمات، سرپناههای موقت، امنیت، تدارکاتِ پزشکی و سایر نیازهای ضروری خواهد شد.
ترامپ همچنین ادعا کرد که سایر اعضای کمیته، ۷ میلیارد دلار دیگر برای بازسازیِ غزه متعهد شدهاند و اسامیِ کشورهایی چون قزاقستان، آذربایجان، امارات متحدهٔ عربی، مراکش، بحرین، قطر، عربستان سعودی، ازبکستان و کویت را برشمرد.
بر اساسِ برآوردهای بانک جهانی، سازمان ملل و اتحادیهٔ اروپا در فوریهٔ سال گذشته، بازسازیِ غزه حدودِ ۵۳۰ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت. اما در اکتبرِ همان سال، یاکو سیلیرز، نمایندهٔ ویژهٔ برنامهٔ توسعهٔ سازمان ملل برای کمک به فلسطینیان، این رقم را به ۷۰۰ میلیارد دلار افزایش داد.
نظارت بر سازمان ملل یا بدهی به آن؟
ترامپ در بخشی از سخنانش، مدعی شد که با اعمالِ تعرفههای گمرکی، هند و پاکستان را وادار به پایانِ درگیریهایشان کرده است؛ ادعایی که مقاماتِ هندی پیشتر آن را قویاً تکذیب کردهبودند.
تأسیسِ این «کمیتهٔ صلح» از سویِ بسیاری، تلاشی برای ایجادِ نهادی جایگزین برای سازمان ملل متحد تلقی میشود. با این حال، ترامپ در این نشست مدعی شد که این کمیته با سازمان ملل «همکاریِ نزدیک» خواهد داشت و گفت: «به نظرم سازمان ملل قدرتمندتر خواهد شد.»
او در عین حال افزود: «کمیتهٔ صلح تقریباً قرار است بر سازمان ملل نظارت کند تا مطمئن شود درست کار میکند… آنها به کمک نیاز دارند، به کمکِ مالی نیاز دارند. ما از نظرِ مالی به آنها کمک خواهیم کرد.»
نکتهٔ حائز اهمیت آنکه، تا اوایلِ فوریه، آمریکا بیش از ۴ میلیارد دلار به سازمان ملل بدهکار بود که شاملِ ۲.۱۹ میلیارد دلارِ بودجهٔ عادی، ۲.۴ میلیارد دلارِ مربوط به عملیاتهای صلحبانی و ۴۳.۶ میلیون دلارِ هزینههای دادگاههای بینالمللی میشد. دولتِ آمریکا هفتهٔ گذشته، تنها حدودِ ۱۶۰ میلیون دلار از این بدهیها را پرداخت کرد که نخستین پرداختِ این کشور پس از بازگشتِ ترامپ به قدرت بود.
پولیتیکو مینویسد که منشورِ سازمان ملل، هیچ نهادی را مجاز به نظارت بر این سازمان نمیداند، اما این مسئله برای ترامپ اهمیتی ندارد. آرزوی او برای نظارت و کنترلِ شخصی بر یک سازمانِ چندجانبهٔ بشردوستانه، بهتدریج به واقعیتی نگرانکننده تبدیل میشود.
در همین حین، ترامپ خاطرهای از اجلاسِ سال گذشتهٔ مجمع عمومی سازمان ملل نقل کرد؛ جایی که او و ملانیا سوار بر پلهبرقی بودند که ناگهان ایستاد و هر دو نزدیک بود زمین بخورند. او با لحنی طنزآمیز گفت: «خوشبختانه آن ستارهٔ سینمایی، یعنی بانوی اول، جلوی من بود و من دستم را روی بخشی از بدنش گذاشتم تا زمین نخورم.» سپس، بدونِ هیچ گذارِ منطقی، به تبلیغِ فیلمِ تازهٔ ملانیا پرداخت و گفت: «او این فیلم را ساخت که به پرفروشترین مستندِ ۲۰ سال اخیر تبدیل شده. باور میکنید؟ سالنها مملو از تماشاگر بود…»
او همچنین از «غافلگیری»ِ روبیو گفت که مؤسسهٔ صلح آمریکا را به نامِ او نامگذاری کردهاند. ترامپ با خنده گفت: «من از این غافلگیری خبر نداشتم. فکر میکردم شاید پولِ نقدی به من بدهند.»
رویترز گزارش داده که ترامپ در این سخنرانی، دستکم ۱۴ بار از واژهٔ «زیبا» (beautiful) برای توصیفِ عملکردِ دولتش و محلِ برگزاریِ نشستِ نامبرده با نامِ خود استفاده کرد.
«این یک سیرک است، نه یک عروسی»
هنوز روشن نیست که این «کمیتهٔ صلح» که با دور زدنِ کانالهای دیپلماتیکِ معمول شکل گرفته، چگونه میتواند در عرصهٔ داخلیِ آمریکا یا جامعهٔ بینالمللی نقشآفرینی کند.
اد مارکی، سناتورِ دموکراتِ ماساچوست، در نامهای به روبیو، این کمیته را «تلاشی آشکار برای جایگزینیِ سازمان ملل» نامید و پرسید که دولت چگونه قصد دارد تعهداتِ بینالمللیِ خود را طبقِ ضوابطِ قانونی به کنگره اطلاع دهد.
شبکهٔ NBC اشاره کرده که برخی، این «کمیتهٔ صلح» را پروژهای استعماری مینامند و فقدانِ نمایندگیِ فلسطینیان در «کمیتهٔ اجراییِ غزه» را زیر سؤال بردهاند.
پطرُسِ پیتسبالا، اسقفِ اعظمِ لاتینِ اورشلیم، در مصاحبهای با روزنامهٔ ایتالیایی «ایل سوله ۲۴ اوره» بهصراحت گفت: «این یک عملیاتِ استعماری است؛ کسانی دیگر بهجای فلسطینیان تصمیم میگیرند.»
ژولی نورمن، پژوهشگرِ ارشدِ پروژهٔ خاورمیانه و شمالِ آفریقا در اندیشکدهٔ چاتم هاوس، نیز در مصاحبهای در ۱۸ فوریه اظهار داشت: «تاکنون، هیچنشانهای از اینکه «کمیتهٔ صلح» منافعِ غزه را منعکس میکند، ندیدهایم.»
محمود عباس، رئیسجمهورِ تشکیلاتِ خودگردانِ فلسطین، این اقدام را «ترتیبی موقت» خواند که «رهبریِ فلسطین در هر شرایطی آن را رد میکند»، اما در عین حال آن را «انتخابِ بد از میانِ بدتر» توصیف کرد.
گزارشها حاکی از آن است که دو عضوِ اسرائیلیِ کمیته در ۱۹ فوریه، طرحِ بازسازیِ غزه را تشریح کردند که شاملِ ساختِ «ریویِیرای جدیدِ مدیترانهای با ۲۰۰ هتل و جزایرِ مصنوعیِ بالقوه» و ایجادِ «زیرساختِ دیجیتالِ امن» میشود.
تنها نمایندهٔ فلسطینی که در این نشست سخنرانی کرد، علی الشاعر، رئیسِ کمیتهٔ فنیِ ادارهٔ امور روزانهٔ غزه، ارزیابیای محتاطانهتر ارائه داد. او گفت که اولویتها، امنیت، اشتغال، کمکهای اضطراری و خدماتِ عمومیِ پایه خواهد بود و هشدار داد: «ما در شرایطِ بسیار دشواری کار میکنیم.»
هانی المدعون، فلسطینی-آمریکاییِ فعال در سازمانِ کمکرسانیِ غذایی در غزه، گفت که بهجز الشاعر، هیچ فلسطینیِ دیگری را در مباحثِ «کمیتهٔ صلح» نمیشناسد.
او با ناامیدی گفت: «این یک سیرک است. مانندِ عروسی است که عروس ندارد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 