کارشناسان کنترل تسلیحات هشدار میدهند که عربستان سعودی ممکن است طبق توافق پیشنهادی با آمریکا، غنیسازی اورانیوم داشته باشد.
تریبون خبر
ترجمه مجله جنوب جهانی
دبی، امارات متحده عربی (خبرگزاری آسوشیتدپرس) — اسناد کنگره و یک گروه کنترل تسلیحات نشان میدهد که عربستان سعودی میتواند تحت یک توافق هستهای پیشنهادی با ایالات متحده، نوعی غنیسازی اورانیوم را در داخل پادشاهی خود داشته باشد، که این امر نگرانیهایی را در مورد گسترش سلاحهای هستهای در حالی که بنبست هستهای بین ایران و آمریکا ادامه دارد، افزایش میدهد.
دونالد ترامپ و جو بایدن، روسای جمهور آمریکا، هر دو تلاش کردند تا با پادشاهی سعودی به توافق هستهای برای به اشتراک گذاشتن فناوری آمریکایی دست یابند. کارشناسان منع گسترش سلاحهای هستهای هشدار میدهند که هرگونه سانتریفیوژ در حال چرخش در عربستان سعودی میتواند در را برای یک برنامه تسلیحاتی احتمالی برای این پادشاهی باز کند، چیزی که ولیعهد عربستان سعودی گفته است که در صورت دستیابی تهران به بمب اتمی، میتواند آنها این هدف را دنبال کنند.
پیش از این، عربستان سعودی و پاکستانِ مسلح به سلاح هستهای، سال گذشته پس از حمله اسرائیل به قطر و هدف قرار دادن مقامات حماس، یک پیمان دفاعی مشترک امضا کردند. وزیر دفاع پاکستان در آن زمان گفت که برنامه هستهای کشورش در صورت نیاز در اختیار عربستان سعودی قرار خواهد گرفت، چیزی که به عنوان هشداری برای اسرائیل تلقی میشود، که مدتهاست تصور میشود تنها کشور مسلح به سلاح هستهای در خاورمیانه است.
کلسی داونپورت، مدیر سیاستهای عدم اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات مستقر در واشنگتن، نوشت: «همکاری هستهای میتواند مکانیسم مثبتی برای حفظ هنجارهای عدم اشاعه و افزایش شفافیت باشد، اما مشکل در جزئیات است.»
این اسناد «نگرانیهایی را مطرح میکند مبنی بر اینکه دولت ترامپ خطرات اشاعه سلاحهای هستهای ناشی از توافقنامه همکاری هستهای پیشنهادی خود با عربستان سعودی یا سابقهای که این توافقنامه ممکن است ایجاد کند را به دقت بررسی نکرده است».
عربستان سعودی روز جمعه به سوالات خبرگزاری آسوشیتدپرس پاسخ نداد.
گزارش کنگره، توافق احتمالی را تشریح میکند
این سند کنگره که توسط آسوشیتدپرس نیز مشاهده شده است، نشان میدهد که دولت ترامپ قصد دارد به 20 قرارداد تجاری هستهای با کشورهای مختلف جهان، از جمله عربستان سعودی، دست یابد. این سند میافزاید که این قرارداد با عربستان سعودی میتواند میلیاردها دلار ارزش داشته باشد.
این سند مدعی است که دستیابی به توافق با پادشاهی سعودی «منافع امنیت ملی ایالات متحده را پیش خواهد برد و به سیاستهای شکستخوردهی انفعال و بیتصمیمی که رقبای ما برای تضعیف صنعت آمریکا و تضعیف جایگاه جهانی ایالات متحده در این بخش حیاتی از آن بهرهبرداری کردهاند، پایان خواهد داد.» چین، فرانسه، روسیه و کره جنوبی از جمله کشورهای پیشرو در فروش فناوری نیروگاههای هستهای به خارج از کشور هستند.
پیشنویس این توافق، آمریکا و عربستان سعودی را ملزم به امضای توافقنامههای حفاظتی با نهاد ناظر هستهای سازمان ملل متحد – آژانس بینالمللی انرژی اتمی – میکند. در این پیشنویس آمده است که این توافقنامه شامل نظارت بر «حساسترین حوزههای همکاری هستهای بالقوه در زمینه اشاعه» خواهد بود. در این پیشنویس، غنیسازی، تولید سوخت و بازفرآوری به عنوان حوزههای بالقوه ذکر شده است.
داونپورت نوشت: «این نشان میدهد که به محض اجرایی شدن توافقنامه پادمانهای دوجانبه، راه برای عربستان سعودی برای دستیابی به فناوری یا قابلیتهای غنیسازی اورانیوم – احتمالاً حتی از ایالات متحده – باز خواهد شد.» «حتی با وجود محدودیتها و موانع، به نظر میرسد که عربستان سعودی مسیری برای نوعی غنیسازی اورانیوم یا دسترسی به دانش غنیسازی داشته باشد.»
عربستان سعودی یکی از اعضای آژانس بینالمللی انرژی اتمی است، آژانسی مستقر در وین که فعالیتهای هستهای صلحآمیز را ترویج میدهد، اما همچنین کشورها را بازرسی میکند تا اطمینان حاصل شود که آنها برنامههای تسلیحات اتمی مخفی ندارند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز جمعه در بیانیهای به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که «تماس منظم با هر دو طرف را حفظ میکند و قادر است اقدامات راستیآزمایی را در رابطه با توافقنامههای همکاری دوجانبه اعمال کند.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود: «اگر طرفین از آژانس درخواست کنند که اقدامات راستیآزمایی را در رابطه با توافقنامههای همکاری دوجانبه خود اعمال کند، آژانس به مشورت با طرفین مربوطه ادامه خواهد داد و درخواست را مطابق با رویههای تعیینشده خود بررسی خواهد کرد.»
غنیسازی مسیر خودکاری برای دستیابی به سلاح هستهای نیست — یک ملت همچنین باید مراحل دیگری از جمله استفاده از مواد منفجره قوی هماهنگشده را نیز فرا بگیرد. اما این کار راه را برای تسلیحاتی شدن باز میکند، که نگرانیهای غرب را در مورد برنامه ایران افزایش داده است.
امارات متحده عربی، همسایه عربستان سعودی، چیزی را که به عنوان «توافقنامه ۱۲۳» شناخته میشود، با ایالات متحده برای ساخت نیروگاه هستهای براکه با کمک کره جنوبی امضا کرد. اما امارات متحده عربی این کار را بدون درخواست غنیسازی انجام داد، چیزی که کارشناسان عدم اشاعه آن را به عنوان «استاندارد طلایی» برای کشورهایی که خواهان انرژی اتمی هستند، مطرح کردهاند.
پیشنهاد عربستان و آمریکا در بحبوحه تنشها با ایران مطرح میشود
تلاش برای توافق عربستان و آمریکا در حالی صورت میگیرد که ترامپ تهدید کرده است در صورت عدم دستیابی به توافق بر سر برنامه هستهای، علیه ایران اقدام نظامی خواهد کرد. اقدام نظامی ترامپ پس از اعتراضات سراسری در ایران صورت میگیرد که منجر به سرکوب خونین مخالفان توسط دولت مذهبی این کشور شد که هزاران نفر را کشته و دهها هزار نفر دیگر را نیز بازداشت کرد.
در مورد ایران، این کشور مدتهاست که اصرار دارد برنامه غنیسازی هستهایاش صلحآمیز است. با این حال، غرب و آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگویند ایران تا سال ۲۰۰۳ یک برنامه هستهای نظامی سازمانیافته داشته است. تهران همچنین اورانیوم را تا ۶۰ درصد خلوص غنیسازی میکرده است، که یک گام فنی کوتاه از سطح ۹۰ درصد برای تسلیحات هستهای است – و این کشور را به تنها کشوری در جهان تبدیل میکند که بدون برنامه تسلیحاتی این کار را انجام میدهد.
دیپلماتهای ایرانی مدتهاست که به اظهارات آیتالله علی خامنهای، رهبر ۸۶ ساله ایران، به عنوان یک فتوای الزامآور یا حکم مذهبی اشاره میکنند که ایران بمب اتمی نخواهد ساخت. با این حال، مقامات ایرانی به طور فزایندهای این تهدید را مطرح کردهاند که ممکن است با افزایش تنشها با ایالات متحده، به دنبال ساخت بمب باشند.
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی و حاکم عملی این کشور، گفته است که اگر ایران به بمب اتمی دست یابد، «ما هم مجبور خواهیم شد یکی تهیه کنیم.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 