منبع: گوانگچا
ترجمه و بازآفرینی مجله جنوب جهانی
در پی تشدید ناگهانی تنشها در مرزهای مشترک پاکستان و افغانستان، وزارت امور خارجهی جمهوری خلق چین با ابراز نگرانی عمیق، بر ضرورت خویشتنداری طرفین و بازگشت فوری به میز مذاکره تأکید ورزیده است.
اعلامیهی رسمی پکن: همسایگی، سرنوشتی گریزناپذیر
مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجهی چین، در نشست خبری روز ۷ اسفند ۱۴۰۴ (۲۷ فوریهی ۲۰۲۶) با اشاره به گزارشهای واصله از درگیریهای شدید مرزی میان اسلامآباد و کابل، اظهار داشت: «پاکستان و افغانستان همسایگانیاند که جابجاییشان ممکن نیست؛ هر دو نیز هممرز با چیناند. ما بهعنوان دوست و همسایه، از تشدید درگیریها عمیقاً نگرانیم و از تلفات جانی بهبارآمده، بهشدت متأثریم.»
نکته حائز اهمیت آنکه این دور از تنشهای پاکستان-افغانستان، از نظر شدت و گستره، بیسابقه بوده و تداوم یا تشدید آن، زیانهایی جبرانناپذیر به هر دو سو وارد خواهد ساخت. از اینرو، پکن ضمن حمایت از مبارزه با همهی اشکال تروریسم، از طرفین خواسته است تا با حفظ خویشتنداری، از مسیر گفتوگو و دیپلماسی برای حلوفصل اختلافات بهره جویند و هرچه سریعتر به آتشبس دست یابند؛ اقدامی که نهتنها در راستای منافع بنیادین دو کشور و مردمانشان است، بلکه ثبات و آرامش منطقهای را نیز تقویت خواهد کرد.
مائو نینگ افزود: «چین همواره از مجاری مستقل خود برای میانجیگری در منازعات پاکستان و افغانستان بهره برده و آماده است تا با ایفای نقشی سازنده، به کاهش تنش و بهبود روابط دوجانبه کمک کند.» به گفتهی وی، وزارت خارجهی چین و سفارتهای این کشور در اسلامآباد و کابل، در حال رایزنی فشرده با نهادهای ذیربط در دو کشور هستند. پکن همچنین از اسلامآباد و کابل خواسته است تا امنیت پرسنل، پروژهها و نهادهای چینی مستقر در خاک خود را تضمین نمایند.
ریشههای بحران: از عملیات هوایی تا جنگ اعلامنشده
بر اساس گزارشهای پیشین، درگیریهای پراکنده در روزهای اخیر در نوار مرزی دو کشور، پس از حملهی هوایی پاکستان در شب ۲۱ به ۲۲ فوریه علیه مواضعی که اسلامآباد آنها را پایگاههای تروریستی مرتبط با تحریک طالبان پاکستان (TTP) و گروه «دولت اسلامی» در خاک افغانستان میدانست، شدت گرفت. پاکستان مدعی شد که در این عملیات، بیش از ۸۰ مبارز تروریست به هلاکت رسیدهاند.
اما واکنش کابل تند بود: مقامات افغانستان ضمن محکومکردن شدید این حمله، اعلام کردند که در پی بمباران مواضع غیرنظامی، ۱۸ تن از غیرنظامیان—از جمله زنان و کودکان—جان باختهاند. طالبان حاکم بر افغانستان همچنین تأکید کردند که خاک این کشور هرگز به پناهگاهی برای فعالیتهای تروریستی تبدیل نخواهد شد؛ با این همه، هشدار دادند که تکرار چنین اقداماتی، بیپاسخ نخواهد ماند.
اوج درگیریها در شب ۲۶ فوریه رخ داد؛ زمانی که نیروهای مرزی دو کشور به تبادل آتش سنگین پرداختند. اسلامآباد مدعی شد که ۳۶ تن از نیروهای افغان را به هلاکت رسانده، درحالیکه کابل آمار کشتهشدگان پاکستانی را ۵۵ نفر اعلام کرد. ساعاتی بعد، در بامداد ۲۷ فوریه، پاکستان با انجام حملات هوایی علیه اهدافی در کابل، قندهار و پکتیا، سطح تنش را به مرحلهای جدید ارتقا داد.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی دولت افغانستان، در پیامی در شبکهی اجتماعی X تأیید کرد که پایتخت و برخی ولایتهای جنوبی کشور مورد حملهی هوایی پاکستان قرار گرفتهاند، هرچند تا آن لحظه گزارش رسمی از تلفات جانی منتشر نشده بود. وی افزود: «در پاسخ به تجاوزات مکرر و تحریکآمیز ارتش پاکستان، ما عملیات گستردهای را علیه مواضع و تأسیسات نظامی این کشور در امتداد خط دیورند آغاز کردهایم.»
در سوی دیگر، خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، صراحتاً اعلام کرد که اسلامآباد با کابل در حالت «جنگ آشکار» قرار دارد؛ اظهارنظری که تا آن لحظه از سوی طالبان پاسخ رسمی دریافت نکرده بود.
آمارهای متناقض و ابهام در میدان
گزارشهای میدانی حاکی از آن است که حملات هوایی و زمینی پاکستان، عمدتاً پایگاهها، مراکز فرماندهی و انبارهای مهمات طالبان در نوار مرزی را هدف قرار داده است. به نقل از منابع پاکستانی، تا بامداد ۲۷ فوریه، ۱۳۳ تن از اعضای طالبان کشته و بیش از ۲۰۰ تن زخمی شدهاند؛ همچنین ۲۷ پایگاه افغان منهدم و ۹ پایگاه دیگر به تصرف نیروهای پاکستانی درآمده است.
اما وزارت دفاع افغانستان روایتی کاملاً متفاوت ارائه داده: به ادعای کابل، نیروهای افغان ۱۵ پایگاه مرزی پاکستان را تصرف، ۵۵ سرباز پاکستانی را به هلاکت رسانده و در مقابل، تنها ۸ کشته و ۱۱ زخمی دادهاند. علاوه بر این، ۱۳ غیرنظامی نیز در این درگیریها مجروح شدهاند.
رویترز با اشاره به شکاف فاحش میان آمارهای اعلامشده از دو سو، تأکید کرده که تأیید مستقل این ارقام در شرایط کنونیِ میدان، عملاً غیرممکن است.
واکنشهای بینالمللی: دعوت به خردورزی
در همین حال، بازیگران منطقهای و بینالمللی نیز بیدرنگ موضعگیری کردهاند:
ایران: وزیر امور خارجهی جمهوری اسلامی، با دعوت از اسلامآباد و کابل به حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات، بر رعایت اصول حسن همجواری تأکید ورزید.
روسیه: وزارت خارجهی فدراسیون روسیه، از طرفین خواست تا حملات فرامرزی را متوقف سازند.
سازمان ملل: آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، با ابراز نگرانی از تشدید خشونتها، طرفین را به «ادامهی جستوجوی راهحلهای دیپلماتیک برای هرگونه اختلاف» فراخواند.
چشمانداز تاریک: تداوم بنبست
تحلیلگران بر این باورند که اقدام نظامی اخیر پاکستان ممکن است درگیریها در نوار مرزی ۲۶۰۰ کیلومتری دو کشور را به مرحلهای فرسایشی و بلندمدت وارد سازد. اسلامآباد سالهاست که کابل را به پناهدادن به عناصر تحریک طالبان پاکستان متهم میکند؛ اتهامی که طالبان حاکم بر افغانستان همواره آن را رد کرده و مسائل امنیتی پاکستان را «داخلی» خواندهاند.
شایان ذکر است که مرزهای دو کشور پیشتر نیز در اکتبر ۲۰۲۴ شاهد درگیریهای مسلحانهی گستردهای بود که با میانجیگری قطر و ترکیه، به آتشبس موقتی انجامید. با این همه، مذاکرات بعدی برای تثبیت این آتشبس، تاکنون به نتیجهی ملموسی نرسیده است.
در فضای ملتهب کنونی، تصاویر منتشرشده از سوی پاکستان، صحنههایی از آتشبار سنگین در شب و دود غلیظ برخاسته از دو نقطه در کابل پس از حملات هوایی را به نمایش میگذارد. در مقابل، سخنگوی نخستوزیر پاکستان در پیامی در شبکهی X تأکید کرد که «عملیات پاسخ علیه اهداف افغان کماکان ادامه دارد» و این اقدامات، «واکنشی مستقیم به حملات بیدلیل افغانستان» است.
در چنین شرایط حساسی، نقش دیپلماسی چین—بهعنوان قدرتی منطقهای با نفوذ در هر دو سو—میتواند تعیینکننده باشد؛ بهشرط آنکه طرفین، منطق گفتوگو را بر زبان آتش ترجیح دهند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 