طرحهای حمله به ایران
چرا ترامپ تزلزل نشان میدهد؟
ولادیمیر مالیشف (Vladimir MALYSHEV) – رئیس هیئت مدیرۀ سازمان مستقل غیرتجاری «کتابفروشی نویسنده»، سردبیر روزنامهای به همین نام، عضو اتحادیۀ نویسندگان روسیه. خبرنگار سابق و رئیس دفاتر خبرگزاری تاس در ایتالیا و یونان، نویسندۀ بیش از ٣٠ کتاب داستانی و روزنامهنگاری
ا. م. شیری
حمله به جمهوری اسلامی میتواند با … توالتهای معیوب ناوهای هواپیمابر آمریکایی خنثی شود.
تمام جهان در انتظار حملۀ آمریکا به ایران، که ظاهراً اجتنابناپذیر به نظر میرسد، در حالت بهت و نگرانی به سر میبرد. دو گروه رزمی ناو هواپیمابر، از جمله ناو هواپیمابر بزرگ «جرالد آر. فورد»، به منطقه اعزام شدهاند. هواپیماهای جنگی متعدد، دهها تانکر و هواپیمای باری نیز اخیراً برای کمک به نیروهای ایالات متحده در خاورمیانه به پایگاههای آن در اروپا اعزام شدهاند. پنتاگون همچنین سامانههای دفاع هوایی پاتریوت و سامانۀ دفاع هوایی ارتفاع بالا (تاد) بیشتری را به منطقه اعزام کرده است تا از نیروهایش در مقابل حملات تلافیجویانۀ موشکهای کوتاهبرد و میانبرد ایران محافظت کند. بین ٣٠٠٠٠ تا ۴٠٠٠٠ سرباز آمریکایی در منطقه مستقر هستند. بنابراین، واضح است که نیروی بیسابقهای در اطراف ایران متمرکز شده است و ترامپ فقط باید ماشه را بکشد. با این حال، در این زمینه، رسانههای معتبر آمریکایی نگران هستند. زیرا، اهداف این عملیات نامشخص است و در نهایت میتواند به مشکلات بزرگی برای واشنگتن بیانجامد.
روزنامۀ معتبر نیویورک تایمز در یک مقالۀ تحلیلی ۲۱ فوریه خود با عنوان «چرا حمله به ایران میتواند خطرناکتر از دستگیری مادورو باشد»، با نگرانی چنین نتیجهگیری کرد: «تواناییهای گسترده نظامی ایران و شبکۀ نیروهای نیابتی منطقهای آن میتواند ایالات متحده را به یک درگیری طولانی بکشاند».
این روزنامه مینویسد: «وقتی رئیس جمهور ترامپ در ماه ژانویه اعلام کرد که یک «ناوگان» آمریکایی به سمت ایران در حرکت است و آن را با نیرویی که در عملیات نظامی برقآسای اخیر در ونزوئلا استفاده شد، مقایسه کرد، اظهار داشت که «این نیرو میتواند مأموریت خود را به سرعت و با چابکی و بیرحمی انجام دهد». او با ابراز علاقهمندی به جلوگیری از توسعۀ سلاحهای هستهای ایران، تغییر رژیم را «بهترین اتفاقی دانست که میتواند بیفتد… با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که حمله به ایران به میزان قابل توجهی دشوارتر از عملیات در ونزوئلا خواهد بود و میتواند آمریکا را به طور بالقوه به یک درگیری طولانی بکشاند. مقامات ایران از تواناییهای نظامی گسترده و شبکۀ نیروهای نیابتی منطقهای برخوردارند که میتوانند به حفظ مقاومت کمک کنند».
علی واعظ از گروه بینالمللی بحران، یک سازمان حل مناقشه، گفت: «در مورد ایران هیچ گزینۀ نظامی ارزان، آسان یا تمیزی وجود ندارد». آقای واعظ افزود: « مرگ آمریکاییها یک خطر واقعی است و این موضوع «بهویژه در سال انتخابات نقش مهمی در محاسبات آقای ترامپ ایفا خواهد کرد».
به عقیدۀ کارشناسان منطقهای، ایران یکی از بزرگترین و متنوعترین زرادخانههای موشکی در خاورمیانه را در اختیار دارد. زرادخانۀ این کشور شامل پهپادها و سلاحهای ضد کشتی است. هر چند میزان فعلی قابلیتهای موشکی ایران پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ماه ژوئن هنوز مشخص نیست. موشکهای بالستیک میانبرد ایران به طی مسافت بیش از ۱۲۰۰ مایل، از جمله به پایگاههای آمریکایی واقع در غرب ترکیه و همچنین، سراسر خاورمیانه، از جمله اسرائیل و کشورهای خلیج فارس قادر هستند. روز شنبه، رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که ایران برای اولین بار در جریان رزمایش نظامی هفتۀ گذشته در تنگۀ هرمز، یک موشک ضد هوایی دریاپایه با برد بیش از ۹۳ مایل را آزمایش کرده است.
اما مشکل ایالات متحده فقط وجود سلاحهای پیشرفته و موشکهای دوربرد ایران نیست. کشورهای حوزۀ خلیج فارس نیز که میزبان پایگاههای متعدد آمریکایی هستند، از نتیجۀ معکوس هرگونه حملۀ نظامی آمریکا نگرانند. در ماه ژانویه، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی، هر دو از متحدان نزدیک ایالات متحده، اعلام کردند که به آمریکا اجازه نخواهند داد از حریم هوایی خود برای حمله به ایران استفاده کند.
در نتیجه، هیچیک از متحدان ایالات متحده به جز اسرائیل، به برنامۀ نظامی آن نمیپیوندد. کییر استارمر، نخست وزیر انگلیس، روز سهشنبه با ترامپ تلفنی صحبت کرد و طبق گزارش تایمز لندن، استارمر دادن اجازۀ استفاده از تأسیسات فرودگاهی انگلیس در دیگو گارسیا در اقیانوس هند یا در پایگاه هوایی سلطنتی گلاسترشر به ترامپ برای هرگونه عملیات علیه ایران را رد کرد. مقامات انگلیس این گزارش را نه تأئید و نه تکذیب کردند.
به گفتۀ تحلیلگران نیویورک تایمز، ایران با استفاده از نیروهای نیابتی خود در خاورمیانه، از جمله حوثیها در یمن و حزبالله در لبنان، یک «محور مقاومت» کارآمد را کنترل میکند. این کشور این گروهها را برای گسترش نفوذ خود و برای به چالش کشید دشمنان خود در منطقه سازمان داده و مسلح کرده است. اگرچه بسیاری از نیروهای نیابتی به شدت تضعیف شدهاند، اما هنوز میتوانند علیه نیروهای آمریکایی و متحدانشان عمل کنند، جبهههای متعددی بگشایند و درگیری را به فراتر از مرزهای ایران بکشانند. حداقل یک گروه عراقی تحت حمایت ایران متعهد شده است که در صورت حملۀ آمریکا، از تهران حمایت خواهد کرد و رهبران آن هشدار دادهاند که میتوانند به عنوان بخشی از یک درگیری گستردهتر، دستور «عملیات شهادتطلبانه» صادر کنند. بهعقیدۀ کارشناسان ممکن است حوثیها حملات به کشتیهای تجاری را در دریای سرخ از سر گیرند.
در ونزوئلا، ایالات متحده در جریان یک عملیات کاملاً هماهنگ که کمی بیش از دو ساعت به طول انجامید، رئیسجمهور نیکلاس مادورو و همسرش را ربود. اما در ایران، همانطور که تحلیلگران اشاره میکنند، سرنگونی حکومت به سادگی کنار زدن رهبر عالی کشور نیست. قدرت واقعی در ایران بر روی پایۀ ایدئولوژی استوار شده، از سوی جریانهای سیاسی تندرو پشتیبانی میشود و با ساختار پیچیدۀ قدرت که طی نزدیک به نیم قرن شکل گرفته، مستحکم شده است.
در ضمن، انتظار میرود این حمله پیامدهای اقتصادی گستردهای داشته باشد. ایران پیش از این تهدید کرده بود که تنگۀ هرمز را خواهد بست. و این یعنی یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی انرژی جهان را قطع خواهد کرد. تقریباً یک پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این تنگه عبور میکند. کلر جونگمن، مدیر ریسک و تحلیل دریایی در ورتکسا، که تجارت نفت و انرژی را دنبال میکند، گفت هرگونه اختلال در این تنگه، به افزایش شدید قیمت انرژی منجر خواهد شد.
خبرگزاری معتبر آمریکایی بلومبرگ نیز نسبت به بروز مشکلات جدی برای ایالات متحده هشدار میدهد. این خبرگزاری مینویسد: «رئیس جمهور دونالد ترامپ اعلام کرده است که در حال بررسی حملات نظامی محدود برای تحت فشار قرار دادن ایران جهت امضای توافق هستهای جدید است. اما، بمباران این کشور میتواند به نتیجۀ معکوس بیانجامد و خطر آغاز یک درگیری بیثباتکنندۀ جدید در خاورمیانه را در پی داشته باشد. پنتاگون استقرار گستردۀ نیرو در منطقه، از جمله دو ناو هواپیمابر، جتهای جنگنده و هواپیماهای سوخترسان را سازماندهی کرده است و به ترامپ این فرصت را میدهد به عملیات محدود یا گسترده علیه ایران دست بزند».
«با این حال، ترامپ و دیگر مقامات دولت بهصورت علنی اظهارات متناقضی دربارۀ اینکه واقعاً از توافق جدید با تهران چه میخواهند، مطرح کردهاند. کارشناسان مسائل ایران هشدار میدهند که بمباران این کشور در میانۀ مذاکرات میتواند توافق را برهم بزند و یک چرخۀ مرگبار اقدامات تلافیجویانه به راه اندازد… و با توجه به اینکه در سواحل عمان دو ناوگروه ضربتی هواپیمابر مستقر هستند و نگهداری هر یک، روزانه حدود ۸ میلیون دلار هزینه دارد، به نوشتۀ تحلیلگر بلومبرگ، ترامپ بهاحتمال زیاد برای آنکه به تردید و تزلزل متهم نشود، از آنها استفاده خواهد کرد. با این حال، بر اساس نظرسنجی ماه ژانویۀ دانشگاه کوئینیپیاک، آمریکاییها با نسبت ۷۰ درصد در برابر ۱۸ درصد اعلام کردهاند که خواهان این جنگ نیستند و تقریباً همین تعداد نیز معتقدند ترامپ باید ابتدا به کنگره مراجعه کند».
خلاصه اینکه، هنوز کاملاً معلوم نیست که وقایع چگونه پیش خواهند رفت. همانطور که خبرگزاری آمریکایی اکسیوس در ۲۱ فوریه به نقل از یک مشاور کاخ سفید که نامش فاش نشد، نوشت: «ایالات متحده ترور آیتالله سید علی خامنهای، رهبر ایران و پسرش، مجتبی را بررسی میکند». این نشریه اعلام کرد: «یک سناریو شامل حذف آیتالله و پسرش و همچنین ملاها میشود. هیچکس، از جمله خود ترامپ، نمیداند که در نهایت کدام گزینه انتخاب خواهد شد».
روز قبل، وال استریت ژورنال گزارش داد که رئیس جمهور آمریکا در حال بررسی یک حملۀ اولیۀ محدود علیه ایران است. این اطلاعات توسط خود رهبر آمریکا تأئید شد. در این مقاله آمده است که اگر تهران به غنیسازی اورانیوم ادامه دهد، واشنگتن یک کارزار تمام عیار علیه تأسیسات دولتی این کشور آغاز خواهد کرد.
با این حال، واشنگتن که ایران را محاصره کرده و برای حمله آماده شده است، هنوز در حال مذاکره با مقامات آن است. همانطور که رویترز در ٢٢ فوریه گزارش داد، دور تازۀ مذاکرات هستهای بین ایران و آمریکا میتواند در ماه مارس برگزار شود.
این نشریه به نقل از یک مقام ارشد ایرانی نوشت: «انتظار میرود مذاکرات غیرمستقیم بین ایران و آمریکا در اوایل ماه مارس برگزار شود و احتمال دستیابی به یک توافق موقت نیز وجود دارد». دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، خواستار آن است که ایران با از بین بردن سلاحهای هستهای کشور توافق کند. او هشدار داد که در غیر این صورت، جمهوری اسلامی با یک حملۀ بسیار قدرتمندتر از تابستان گذشته مواجه خواهد شد.
نمایندگان ایالات متحده و ایران در اوایل فوریه در عمان مذاکراتی برگزار کردند. به گفتۀ عباس عراقچی، وزیر امور خارجۀ ایران، طرفین توانستند اصول کلیدی برای کار بر روی توافقی را تدوین کنند که استفاده از انرژی هستهای را منحصراً برای اهداف صلحآمیز تضمین کند. دور دوم مذاکرات در ۱۷ فوریه در ژنو برگزار شد. تهران بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم، حتی اگر به جنگ منجر شود، اصرار دارد [دور سوم مذاکرات روز گذشته در ژنو انجام شد. م.]..
اما، به نظر میرسد ترامپ هنوز مردد است. معلوم شده که خود ارتش آمریکا هم شور و اشتیاق جنگ ندارد. همانطور که وال استریت ژورنال با استناد به گفتگوهایی با ملوانان گزارش داد، اعزام ناو هواپیمابر «جرالد آر. فورد» به سمت ایران، روحیۀ خدمه را تضعیف کرده است.
به گفتۀ یکی از آنها، بسیاری از خدمه ناامید و عصبانی هستند و برخی قصد دارند پس از بازگشت به خانه استعفا دهند. مأموریتهای طولانی میتوانند به خود کشتیها نیز آسیب برساند. زیرا، تجهیزات از کار میافتند و تعمیرات برنامهریزیشده با تأخیر انجام میشوند. ای روزنامه اشاره میکند که از جمله مشکلاتی که ناو «جرالد آر. فورد» با آن مواجه شد، مشکلات لولهکشی بود. بنابراین، همانطور که برخی به شوخی میگویند، موفقیت مأموریت علیه ایران میتواند به دلیل… توالتهای معیوب در کشتیهای جنگی آمریکایی نیز مختل شود.
٨ اسفند- حوت ١۴٠۴
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 