گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
تهدیدهای نظامی سنگین آمریکا علیه ایران، فضایی از جنگافروزی آشکار را پدیدار ساخته؛ با این همه، گزارشهای اخیر رسانههای آمریکایی از شکاف عمیق میان دولت و ارگانهای نظامی در خصوص احتمال حمله به ایران پرده برمیدارند.
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، به گفته منابع آگاه، به طور صریح مخاطرههای ناشی از بحرانآفرینی نظامی را به رئیسجمهور ترامپ گوشزد کرده است. شبکه خبری سیانان در تحلیلی دقیق، به رغم اختلاف نظر آشکار با ترامپ، کین را در تدوین طرحهای عملیاتی علیه ایران و پرهیز از تقابل علنی با کاخ سفید، فردی وظیفهشناس توصیف میکند؛ درسی که او از سرنوشت تلخ پیشین خود، مارک میلی، آموخته است.
این اختلاف نظر بر سر ایران، تنها نوک کوه یخی است که سطح اقیانوس بحرانهای درونی را میپوشاند. در گزارش مفصل سیانان که با استناد به مصاحبه با ده تن از مقامات کنونی و پیشین دولت آمریکا تهیه شده، شرایط شکننده کین در دولت ترامپ به تصویر کشیده میشود. برخلاف میلی که اغلب به صورت علنی یا در خلوت، مواضع ترامپ را به چالش میکشید، کین راهبردی متفاوت در پیش گرفته است.
هنر تعادل بر تار مو
گزارشها حاکی از آن است که کین در هفتههای اخیر، مشغول تهیه سناریوهای عملیاتی احتمالی علیه ایران بوده است. فرماندهان ارشد نیروهای زمینی، دریایی و هوایی به طور محرمانه و مستقیم به دفتر او فراخوانده شدهاند. معمولاً چنین اقدامات حساسی در «اتاق تانک»، محل مباحث رمزدار پنتاگون، پیگیری میشود، اما کین که به رازداری شهره است، از تجمع ناگهانی فرماندهان در مکانی ثابت واهمه داشته و بدین سبب، دفتر شخصی خود را به محل نشست بدل کرده است.
منابع مطلع میگویند کین در این نشستها به طور صریح پیامدهای منفی حمله گسترده به ایران را تشریح کرده و نسبت به پیچیدگی عملیات و تلفات احتمالی نیروهای آمریکایی ابراز نگرانی کرده است. با این همه، این دلواپسیها با مواضع اخیر کاخ سفید در تضاد آشکار قرار دارد؛ جایی که ترامپ بر پیروزی آسان نظامیان آمریکایی اصرار میورزد.
در چنین فضایی، کین از تقابل مستقیم با ترامپ پرهیز کرده است. به گفته نزدیکان به اندیشه او، کین مصمم است تا از سرنوشت میلی درس بگیرد و نفوذ خود بر رئیسجمهور را حفظ کند. میلی که از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ ریاست ستاد مشترک را بر عهده داشت، در دوران نخست ریاستجمهوری ترامپ، بارها بر سر استقرار نیرو در خاک آمریکا برای سرکوب اعتراضات با او درگیر شد و گاه در پشت صحنه، اظهارات تحریکآمیز ترامپ را تعدیل میکرد تا متحدان واشنگتن را آرام سازد.
کین از سرنوشت میلی که ترامپ او را به «خیانت» متهم و خواستار اعدامش شده بود، درس گرفته است. بایدن در آخرین روزهای ریاستجمهوری، میلی را در فهرست عفو پیشگیرانه قرار داد، اما با بازگشت ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵، وزیر دفاع جدید، هگستث، بلافاصله محافظت امنیتی میلی را لغو و مجوز دسترسی به اطلاعات طبقهبندیشده او را به حالت تعلیق درآورد.
از این رو، کین در یک سال گذشته، هنر «راه رفتن بر تار مو» را به نمایش گذاشته است: پرهیز از تقابل آشکار با رئیسجمهوری بیثبات، اما تداوم ارائه مشاورههای تخصصی نظامی.
برخی کین را در برابر ترامپ کمظرفیت میپندارند، اما یکی از آگاهان به مکالمات کین با ترامپ معتقد است که مقایسه سخنان او در کاخ سفید با گفتگوهای خصوصیاش با فرماندهان نظامی، نشاندهنده «احتیاطکاری» اوست.
با وجود ابراز نگرانیهای کین، او در یک ماه گذشته، بزرگترین تجمع نظامی آمریکا در خاورمیانه از زمان جنگ عراق در ۲۰۰۳ را طراحی و هماهنگ کرده است. ترامپ هفتههاست که کین را به تدوین طرحهای گسترده نظامی علیه ایران فراخوانده؛ از حمله به تاسیسات موشکی و هستهای گرفته تا «حذف» رهبر عالی ایران و تغییر رژیم.
منابع آگاه از نشستی در اتاق وضعیت کاخ سفید خبر میدهند که سه برابر زمان مقرر به طول انجامید و کین در آن نتوانست پیامدهای تغییر رژیم در ایران را پیشبینی کند؛ در حالی که چند ماه پیش، او درباره اجرای ماموریتی مشابه در ونزوئلا اطمینان بیشتری از خود نشان داده بود.
به باور سیانان، این همان تعادل ظریفی است که کین در پیش گرفته. او در خلوت، آرزومند بازگرداندن اعتماد به ریاست ستاد مشترک و نهاد نظامی گستردهتر است، حتی اگر ترامپ هر دو را به میدان سیاستبازی کشانده باشد.
راز دوام کین چیست؟
منابع نزدیک به کین فاش میکنند که او در طول تصدی خود، با وظیفهشناسی تمام، تلاش کرده تا دسترسی مستقیم به ترامپ را حفظ کند؛ حتی کوشیده است دفتری در کاخ سفیا برای خود دست و پا کند تا گزارشهای منظم به رئیسجمهور تداوم یابد.
کین عضو حلقه مورد اعتماد ترامپ است که معاون رئیسجمهور ونس، وزیر امور خارجه روبیو و رئیس دفتر کاخ سفید، سوزان وایلز را در بر میگیرد. آگاهان بر این باورند که اعتماد ترامپ به کین حتی از هگستث نیز بیشتر است، به ویژه در عملیاتهای حساس.
در روزهای اخیر، نگرانیهای پنتاگون از پیامدهای حمله گسترده به ایران در رسانهها انعکاس یافته است. گزارشها حاکی از آن است که کین به ترامپ و مقامات ارشد هشدار داده که اقدام نظامی علیه ایران، مخاطرات سنگینی در پی خواهد داشت.
در واکنش به این «تضعیف روحیه»، ترامپ در شبکه اجتماعی خود ضمن تکرار اعتمادش به کین، تاکید کرد که تهدیدهایش علیه ایران جدی است.
یکی از فرماندهان ارشد بازنشسته که با کین همکاری داشته، میگوید افسران در شگفت بودند که چرا کین برگزیده شد، زیرا ترامپ «آشکارا انتظار وفاداری دارد» و کین کسی نیست که چنین انتظاری را بر سوگند نظامیاش مقدم دارد.
«کین فردی است با هوش هیجانی بالا که با هیچکس دشمنی نکرده و روحیه تیمیاش زبانزد است.» این فرمانده بازنشسته میافزاید: «چگونه کین تاکنون دوام آورده؟ او نابغهای است که در هر موقعیتی، خود را به شکلی که دیگران میخواهند، درمیآورد.»
هنر مانور در سایه
نمونهای از چگونگی چانهزنی کین در پس پرده، ماجرای سپتامبر گذشته است. هگستث به طور ناگهانی صدها افسر ارشد را به ویرجینیا فراخواند تا سخنان او و ترامپ را بشنوند. کین میدانست این مراسم ممکن است به تریبونی سیاسی بدل شود، در حالی که او در جلسه تایید صلاحیتش به کنگره، متعهد شده بود از چنین امری جلوگیری کند.
منابع آگاه میگویند کین، با وجود آگاهی از ناخرسندی احتمالی هگستث و ترامپ، به طور خصوصی به افسران حاضر توصیه کرد: بدون تشویق و واکنش، همچون در سخنرانی سالانه رئیسجمهور در کنگره، آرام و منزه از گرایشهای حزبی بمانند.
سپس کین در معرفی هگستث و ترامپ، «شنیدن سخنان آنان را امری حیاتی» خواند. ترامپ از سکوت حاضران به تنگ آمده و گفت: «هرگز وارد اتاقی به این آرامی نشدهام. اگر میخواهید تشویق کنید، تشویق کنید.»
سخنگوی پنتاگون، شاون پارنل، هرگونه «اقدام پشت پرده» کین پیش از سخنرانی ترامپ را رد کرد و گفت: «میان این رهبران بزرگ هیچ تنشی وجود ندارد.»
مجله آتلانتیک در گزارشی در ژوئیه گذشته، کین را «محبوب جدید» ترامپ نامیده بود. سیانان نیز مسیر صعود کین به ریاست ستاد مشترک را «بسیار غیرعادی» توصیف میکند.
کین در دسامبر ۲۰۲۴ با درجه سرلشکری دوم بازنشسته شد و هرگز فرماندهی نیروی منطقهای یا ریاست ستاد یکی از نیروهای مسلح را بر عهده نداشت؛ مسیری که سلفهای او برای رسیدن به درجه سرلشکری و تصدی ریاست ستاد مشترک طی میکردند. با این همه، ترامپ او را فراخواند و از میان سی و هشت سرلشکر واجد شرایط، او را برگزید.
به روایت خود ترامپ، در نخستین دیدارشان در ۲۰۱۸، کین که در عراق خدمت میکرد، با کلاهی با شعار «آمریکا را دوباره عظیم کن» بر سر، به او گفت «دوستت دارم» و «حاضرم برایت بکشم». کین در جلسه تایید صلاحیت سال گذشته، این سخنان را تکذیب کرد و گفت جلوگیری از سیاسیسازی ارتش «با الگوسازی در سطوح بالا» آغاز میشود.
با این همه، منابع آگاه میگویند حتی هنگامی که ترامپ مرزهای قانونی استقرار نیروهای آمریکایی را به چالش میکشد، از اعزام نیرو به شهرهای آمریکا بدون رضایت فرمانداران گرفته تا بمباران قاچاقچیان مشکوک در کارائیب و اقیانوس آرام، یا حمله به ایران و ونزوئلا بدون مجوز کنگره، کین با وظیفهشناسی، طرحهای اجرایی را برای او آماده میکند.
اما کین تنها با احتیاط گزینهها را ارائه میدهد، نه اینکه تصمیمگیری را پیش ببرد؛ تفاوتی آشکار با رویکرد میلی.
زخم اخلاقی فرماندهان ارشد
مقامات دفاعی کین را به عنوان موازنهای مؤثر در برابر هگستث میپذیرند؛ هگستثی که از تجربه نظامی محروم است و بیشتر بر جنگهای فرهنگی متمرکز است، در حالی که کین سابقهای طولانی در خدمت نظامی و تجربه عملیاتی دارد. گاه کین با طرحهای هگستث یا سایر مقامات پنتاگون مخالفت میکند.
با این همه، امتناع کین از ابراز صریح مواضعش در برخی مسائل، بسیاری از مقامات نظامی را در تردید نسبت به دیدگاههای واقعی او گذاشته است.
سیانان همچنین توجه دارد که کین، برخلاف روسای پیشین ستاد مشترک، از تعامل با رسانهها پرهیز کرده و تنها در تریبونهای رسمی سخنرانی میکند. اوایل زمستان گذشته، برخی از همکاران نزدیکش به او پیشنهاد کردند چهرهای عمومی برای خود بسازد، اما کین این پیشنهاد را رد کرد.
گزارشها حاکی از آن است که کین ترجیح میدهد تا حد ممکن در سایه بماند، اما ترامپ او را به حاشیه منطقه امناش سوق داده است.
نمونه بارز این امر در ژوئن گذشته روی داد؛ هنگامی که آمریکا سه تاسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد. ترامپ از کین و هگستث خواست کنفرانسی مطبوعاتی برگزار کنند، عمدتاً برای رد گزارش اولیه آژانس اطلاعات دفاعی که پیامدهای بلندمدت حمله را کمرنگ جلوه داده بود.
در این کنفرانس، هگستث به شدت از رسانههایی که این گزارش را منتشر کرده بودند، انتقاد کرد، در حالی که کین به توضیحات فنی بمباران پرداخت.
جز در کنفرانسهای مطبوعاتی و رویدادهای صنفی، کین همچنان در پسزمینه باقی مانده است. منابع میگویند هگستث به روشنی اعلام کرده که نمیخواهد کین بدون اجازه او با خبرنگاران تماس بگیرد.
سیانان مینویسد اکنون ستاد مشترک برای اظهارنظر در رسانهها، نیازمند مجوز دفتر وزیر دفاع است و خبرنگاران دیگر در سفرهای رئیس ستاد مشترک همراهی نمیکنند؛ سنتشکنیای آشکار.
گزارش حاکی از آن است که کین بیشتر به دلیل صرف ماهها در ترمیم روابط ستاد مشترک با وزارت دفاع، با خواستههای هگستث همراهی میکند. پیش از آغاز به کار کین در آوریل گذشته، هگستث اعتقاد راسخ داشت که ستاد مشترک اطلاعات را فاش میکند و به وجهه او و تیمش لطمه میزند.
بزرگترین تنش میان کین و هگستث، به گفته منابع متعدد، بر سر مسائل پرسنلی بوده است و کین اغلب در این چالشها شکست خورده است. سال گذشته، او هگستث را از برکناری چند فرمانده ارشد، از جمله سردار دگ سیمز، رئیس پیشین دفتر ستاد مشترک، و سردار جو مکگی، رئیس پیشین بخش راهبرد، برنامهریزی و سیاست ستاد مشترک، منصرف کرد. هگستث این دو را به افشای اطلاعات و عدم هماهنگی در دستور کار متهم کرد و سرانجام هر دو پیش از موعد بازنشسته شدند.
یکی از فرماندهان ارشد بازنشسته میگوید برکناری فرماندهان ارشد به دلایلی چون مواضع سیاسی یا دلایل مبهم، برای کین و سایر رهبران نظامی بسیار دشوار بوده است. اما در نهایت، خوشایند یا ناخوشایند، این امر به اصل «کنترل غیرنظامی بر نظامیان» در قانون اساسی بازمیگردد.
«رهبرانی چون کین از این وضعیت خرسند نیستند… اما او میداند این امر عادلانه است و چنین است. اگر چنین نکنی، چه میتوانی بکنی؟ این وضعیتی دشوار است،» این فرمانده بازنشسته میافزاید: «اما من واقعاً بر این باورم که رهبری ارشد ما دچار آسیب اخلاقی است.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 