گوانچای چین

ترجمه مجله جنوب جهانی

به گزارش منابع رسمی ایران، آیت‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی، در جریان حمله ترکیبی بامداد روز شنبه (نهم اسفند) به شهادت رسیدند. این رویداد شوک‌آمیز، معادلات داخلی و بین‌المللی را دستخوش تحولی عمیق ساخته است.

در حالی که هنوز گرد و غبار این حادثه فرونشسته، محافل تحلیلی جهان به ویژه رسانه‌های آمریکایی، سناریوهای پس از ایشان را با جدیت مورد کنکاش قرار داده‌اند. تارنمای آمریکایی «اکسیوس» در تحلیلی نوشت: با توجه به شهادت شمار قابل توجهی از فرماندهان ارشد، علی لاریجانی به عنوان عالی‌رتبه‌ترین مقام بازمانده در عرصه مدیریت کشور مطرح است. لاریجانی نیز در واکنشی تند در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما جنایتکاران صهیونیست و آمریکاییِ شرم‌زده را پشیمان خواهیم کرد» و وعده درسی فراموش‌نشدنی به آنان داد.

واکنش بین‌المللی و اعلام عزای عمومی

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شامگاه جمعه با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی ضمن تأیید ضمنی نقش اطلاعاتی کشورش در این ترور، آیت‌الله خامنه‌ای را «یکی از شیطان‌صفت‌ترین افراد تاریخ» خواند و مدعی شد که مرگ وی «اجرای عدالت» برای ملت ایران و قربانیان آمریکایی «اقدامات ایران» است. ترامپ با لحنی تهدیدآمیز گفت: «با همکاری نزدیک اسرائیل، او (خامنه‌ای) و دیگر رهبران همراه وی هیچ راه فراری نداشتند.» وی از مردم ایران خواست «از این فرصت بی‌نظیر برای بازپس‌گیری کشورشان استفاده کنند» و هشدار داد بمباران‌های «شدید و دقیق» علیه ایران «یک هفته یا بیشتر» ادامه خواهد یافت.

ساعاتی پس از این اظهارات، رسانه‌های بین‌المللی از جمله CNN و رویترز به نقل از خبرگزاری‌های رسمی ایران، شهادت رهبر انقلاب را مخابره کردند. شبکه خبری صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (IRIB) بامداد شنبه این خبر را چنین اعلام کرد: «رهبر معظم انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند.» هم‌زمان، دولت ایران ۴۰ روز عزای عمومی در سراسر کشور اعلام کرد.

آخرین تدابیر رهبر فقید و معمای انتقال قدرت

خبرگزاری‌های داخلی روز شنبه گزارش دادند که در پی این رویداد، مدیریت موقت کشور بر عهده شورایی متشکل از رئیس‌جمهور (مسعود پزشکیان)، رئیس قوه قضاییه و یکی از فقهای شورای نگهبان گذاشته شده است. این در حالی است که رسانه‌های عربی مانند العربیه از غیبت نام علی لاریجانی در این ترکیب ابراز شگفتی کرده‌اند. به گزارش این شبکه، اگرچه مقامات ارشد ایران به نیویورک تایمز تأیید کرده بودند که آیت‌الله خامنه‌ای در ماه‌های اخیر و با توجه به تهدیدات فزاینده، لاریجانی را به عنوان مدیر کشور در شرایط اضطرار تعیین کرده بود، اما ترتیب نهایی اعلام‌شده با این وصیت‌نامه همخوانی ندارد. العربیه این وضعیت را تلاش رهبری برای یافتن «دلسی رودریگوئز» خود تعبیر کرد؛ اصطلاحی که به انتقال قدرت در ونزوئلا پس از بازداشت مادورو اشاره دارد.

رهبری ۴۰ ساله و طراحی برای آینده

آیت‌الله خامنه‌ای که از سال ۱۳۶۸ و پس از ارتحال حضرت امام خمینی (ره) توسط مجلس خبرگان به رهبری منصوب شده بودند، نزدیک به چهار دهه سکاندار نظام جمهوری اسلامی ایران بودند. ایشان خود را «پاسدار انقلاب» و مسئول حفظ موجودیت نظام می‌دانستند و بر همین اساس، طرحي برای انتقال قدرت پس از خود تدارک دیده بودند.

نشریه نیویورک تایمز به نقل از شش مقام ارشد ایرانی و دو روحانی آگاه، از برنامه ایشان برای تعیین جانشین و چگونگی انتقال قدرت پرده برداشته است. بر اساس این گزارش، آیت‌الله خامنه‌ای سه چهره شاخص را برای احراز این منصب در نظر گرفته بودند:

۱. حجت‌الاسلام غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه
۲. علی اصغر حجازی، معاون دفتر رهبری (که منابع اسرائیلی مدعی هستند وی نیز در این حمله به شهادت رسیده است)
۳. سید حسن خمینی، نوه امام راحل و روحانی معتدل و نزدیک به جریان اصلاحات

گزارش‌ها حاکی است که آیت‌الله خامنه‌ای در جریان درگیری‌های سال گذشته با رژیم صهیونیستی که به پناه بردن ایشان به مکان‌های امن انجامید، این سه نفر را برای جایگزینی فوری خود معرفی کرده بودند. ایشان همچنین اختیارات ویژه‌ای به حلقه‌ای از نزدیکترین متحدان سیاسی و نظامی خود تفویض کرده بودند تا در صورت شهادت یا عدم دسترسی ایشان، تصمیم‌گیری‌های کلیدی را بر عهده بگیرند. برای هر یک از مقامات عالی‌رتبه انتصابی نیز چهار لایه جایگزین تعیین شده بود.

گزینه‌های دیگر و مسئله وراثت

در این میان، نام مهدی خامنه‌ای (مجتبی)، فرزند ایشان نیز به عنوان گزینه‌ای مطرح از سوی برخی جریان‌ها شنیده می‌شد. با این حال، به نقل از نیویورک تایمز، آیت‌الله خامنه‌ای همواره به نزدیکان خود تأکید کرده بودند که با اصل «وراثتی شدن» رهبری مخالف‌اند.

گزارش‌ها از آخرین لحظات و تلفات گسترده

روزنامه اسرائیلی تایمز آو اسرائیل به نقل از منابع آمریکایی و اسرائیلی مدعی شد که آیت‌الله خامنه‌ای در لحظه وقوع حمله، در حال برگزاری جلسه‌ای با اعضای ارشد تیم امنیت ملی خود بوده است. بنابر این ادعا، در این جلسه علی شمخانی (دبیر شورای عالی امنیت ملی) و سرلشکر محمد پاکپور (فرمانده کل سپاه پاسداران) نیز حضور داشته‌اند. منابع آگاه در ایران نیز به رویترز گفته‌اند اندکی پیش از آغاز حملات، آیت‌الله خامنه‌ای در مکانی امن با شمخانی و علی لاریجانی دیدار داشته است.

هم‌چنین دو مقام ناشناس آمریکایی از شهادت حدود ۴۰ مقام ایرانی در این حملات خبر داده‌اند که به گفته آنان شامل سرتیپ عزیز نصیرزاده (وزیر دفاع) و سرلشکر محمد پاکپور (فرمانده کل سپاه) نیز می‌شود. با این حال، تا شامگاه شنبه، تصویر روشنی از ساختار فرماندهی و مدیریت کشور در دست نبود.

پیشینه رهبر فقید انقلاب

آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای در سال ۱۳۱۸ در مشهد مقدس دیده به جهان گشودند. ایشان پیش از رهبری، از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ سکان قوه مجریه را به عنوان رئیس‌جمهور در دست داشتند و در سال ۱۳۶۰ از یک سوء قصد تروریستی جان سالم به در بردند که منجر به آسیب دیدگی شدید دست راستشان شد.

پس از مرگ بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران،  آیت الله خمینی در سال ۱۳۶۸، مجلس خبرگان رهبری ایشان را به عنوان جانشین برگزید. بدین ترتیب، ایشان دومین و آخرین رهبری بودند که ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ به خود دیده است و در کنار امام راحل و اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس‌جمهور دهه ۷۰)، از سه شخصیت تأثیرگذار بر جمهوری اسلامی به شمار می‌رفتند.

شهادت جمعی از فرماندهان نیروهای مسلح در حین جلسه شورای عالی دفاع + اسامی

بنیاد حفظ آثارو نشر ارزش های دفاع مقدس و مقاومت اعلام کرد: امیر سپهید شهید سیدعبدالرحیم موسوی رئیس ستاد کل نیروهاى مسلح، سردار سپهبد شهید محمد پا کپور فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، امیر دریاسالار شهید علی شمخانی مشاور فرمانده معظم کل قوا و دبیر شورای دفاع، امیر سرلشکر شهید عزیز نصیرزاده وزیر دفاع و پشتیبانى نیروهاى مسلح از جمله شهدایی بودند که در حین جلسه شورای دفاع ، دعوت حق را لبیکک گفتند و به یاران شهیدشان پیوستند.