گزارش گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی

در پی حملۀ ترکیبی بامدادی آمریکا و اسرائیل به ایران و شهادت جمعی از فرماندهان ارشد نظامی و سیاسی کشور، تنش در منطقه به اوج خود رسید. به گزارش خبرنگار دیپلماتیک ما، منابع آگاه از تلاش‌های پنهان و مستمر مقامات سعودی در واشنگتن برای اقناع کاخ سفید به گزینۀ اقدام نظامی علیه ایران پرده برداشته‌اند.

بر اساس اسناد و اظهارات چهار منبع مطلع که با روزنامۀ واشنگتن پست گفتگو کرده‌اند، محمد بن‌سلمان، ولی‌عهد و نخست‌وزیر عربستان، طی ماه‌های اخیر با تماس‌های مکرر و محرمانه با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، خواستار حملۀ پیشدستانه به تأسیسات و مراکز نظامی ایران شده بود. این گفتگوها در شرایطی انجام می‌گرفت که همزمان مذاکرات غیرمستقیمی نیز میان تهران و واشنگتن پیرامون برنامۀ هسته‌ای ایران جریان داشت.

نکته قابل تأمل آنکه تنها ساعاتی پیش از حملۀ گسترده، رسانه‌های عربستانی در اقدامی هماهنگ، بیانیۀ رسمی وزارت خارجه این کشور را منتشر کردند که در آن ضمن «تأکید بر عدم استفاده از خاک و حریم هوایی عربستان برای تعرض به ایران»، هرگونه دخالت در تشدید تنش‌ها را رد می‌کرد. اما اظهارات مقامات آگاه در واشنگتن تصویری کاملاً متفاوت ارائه می‌دهد.

به گفتۀ این منابع، محمد بن‌سلمان در تماس‌های خود با ترامپ هشدار داده بود که «اگر اکنون برای مهار ایران اقدام قاطع صورت نگیرد، این کشور در آینده نزدیک به تهدیدی بسیار قدرتمندتر و خطرناکتر تبدیل خواهد شد». این موضع‌گیری با حمایت کامل برادرش، خالد بن‌سلمان، وزیر دفاع عربستان همراه بود. وی در جریان دیداری محرمانه در ژانویۀ گذشته در واشنگتن، با ارائه برآوردهای امنیتی، مقامات آمریکایی را نسبت به «عواقب انفعال در قبال تهران» برحذر داشته بود.

در کنار عربستان، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل نیز با ادعای تداوم «تهدید وجودی» ایران برای تل‌آویو، فشار حداکثری را بر دولت آمریکا برای اتخاذ موضعی سخت‌گیرانه در قبال برنامۀ هسته‌ای و نفوذ منطقه‌ای ایران اعمال می‌کرد.

با این حال، واشنگتن پست در تحلیلی می‌نویسد که ارزیابی‌های اطلاعاتی پنتاگون تا پیش از حملات اخیر، احتمال تهدید مستقیم ایران علیه خاک آمریکا را طی دهۀ آینده بسیار ضعیف ارزیابی می‌کرده است. اما در نهایت، فشار هماهنگ دو متحد کلیدی آمریکا در منطقه – تل‌آویو و ریاض – باعث شد تا کابینۀ جنگ در واشنگتن به گزینۀ نظامی تن در دهد.

کارشناسان مسائل منطقه این رفتار دوگانۀ سعودی را نمایشی از یک استراتژی پیچیده می‌دانند: از سویی هراس از آسیب‌پذیری تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های حیاتی خود در برابر حملات تلافی‌جویانه، و از سوی دیگر، نگاه به ایران به مثابۀ رقیب نهایی و دیرینۀ ژئوپلیتیک در غرب آسیا. رقابتی که ریشه‌های عمیق مذهبی و سیاسی آن به چندین دهه پیش بازمی‌گردد.

پیامدهای فوری بحران

حمله بامدادی ۱۰ اسفند که با مشارکت جنگنده‌های آمریکایی و اسرائیلی انجام شد، نه تنها منجر به شهادت جمعی از فرماندهان ارشد در جلسه‌ای امنیتی در تهران گردید، بلکه واکنش سریع و چندلایۀ ایران را به دنبال داشت.

بنا بر اعلام رسانه‌های رسمی، در این حملۀ تروریستی، سردار سرلشکر پاسدار سید عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، سردار سرتیپ پاسدار محمد پاکپور، فرماندۀ کل سپاه پاسداران، سردار سرتیپ پاسدار علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و سردار سرتیپ پاسدار عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، به همراه شماری دیگر از فرماندهان ارشد به شهادت رسیدند.

ایران در واکنشی فوری و گسترده، ده‌ها فروند موشک بالستیک و صدها فروند پهپاد انتحاری را به سمت اهداف مشخصی در داخل اراضی اشغالی و پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای همسایه شلیک کرد.

بر اساس گزارش‌های تأیید شده:

• رژیم صهیونیستی: حدود ۱۵۰ فروند موشک بالستیک و ده‌ها پهپاد به سمت این رژیم شلیک شد. منابع عبری از اصابت مستقیم یک موشک به ساختمانی در مرکز تل‌آویو و کشته شدن یک شهرک‌نشین خبر دادند.

• امارات متحدۀ عربی: وزارت دفاع امارات ضمن تأیید حملۀ موشکی به ابوظبی و کشته شدن یک تبعه خارجی، این اقدام را «تجاوزی خطرناک» خواند و حق پاسخگویی را برای خود محفوظ دانست.

• اردن: ارتش اردن از رهگیری دو فروند موشک بالستیک بر فراز آسمان این کشور خبر داد. منابع محلی از خسارت به یک ساختمان در حومۀ امان بر اثر اصابت ترکش‌ها گزارش دادند.

• بحرین: مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در منامه هدف حملۀ موشکی قرار گرفت. جزئیات بیشتری از میزان خسارات منتشر نشده است.

• کویت: منطقۀ فرودگاه بین‌المللی کویت شاهد حملۀ پهپادی بود. ستاد مشترک ارتش کویت در بیانیه‌ای از فعال شدن سامانه‌های پدافندی و رهگیری اهداف متخاصم خبر داد.

• قطر: وزارت دفاع قطر از رهگیری ۶۵ فروند موشک بالستیک و ۱۲ فروند پهپاد خبر داد. با این حال، منابع آگاه از اصابت دو موشک به پایگاه هوایی العدید (پایگاه میزبان نیروهای آمریکایی) و اصابت یک فروند پهپاد به یک مرکز راداری هشدار زودهنگام قطر خبر می‌دهند.

• عربستان: ارتش سعودی نیز از رهگیری چندین فروند موشک و پهپاد در آسمان استان‌های ریاض و شرقی (احساء) خبر داد.

ساعت ۱۰ صبح روز یکشنبه ۱۱ اسفند، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد: «عملیات تاریخی و بی‌سابقۀ نیروهای مسلح ایران برای انتقام سخت از جنایتکاران، تازه آغاز شده و اهداف بعدی، پایگاه‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه خواهند بود.»

همچنین بر اساس اعلام شورای عالی امنیت ملی، پس از شهادت آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور، و همراهانش در سانحۀ هوایی اردیبهشت ماه، و اکنون شهادت رهبر معظم انقلاب در حملۀ تروریستی، ادارۀ موقت امور کشور بر عهدۀ رئیس‌جمهور (مسعود پزشکیان)، رئیس قوۀ قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان قرار گرفته است.

واکنش رسمی ریاض

وزارت خارجۀ عربستان ساعاتی پس از آغاز حملات، در بیانیه‌ای ضمن محکوم کردن حملۀ ایران به کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، اعلام کرد: «پادشاهی عربی سعودی به شدیدترین عبارات، تجاوز آشکار ایران و نقض آشکار حاکمیت امارات، بحرین، قطر، کویت و اردن را محکوم می‌کند. ریاض با تمام توان در کنار کشورهای برادر ایستاده و آمادگی خود را برای به کارگیری تمامی امکانات در حمایت از هر اقدامی که این کشورها ضروری بدانند، اعلام می‌دارد.»