حملۀ آمریکا و اسرائیل به ایران
جهان خشمگین و نگران است
ولادیمیر مالیشف (Vladimir MALYSHEV) – رئیس هیئت مدیرۀ سازمان مستقل غیرتجاری «کتابفروشی نویسنده»، سردبیر روزنامهای به همین نام، عضو اتحادیۀ نویسندگان روسیه. خبرنگار سابق و رئیس دفاتر خبرگزاری تاس در ایتالیا و یونان، نویسندۀ بیش از ٣٠ کتاب داستانی و روزنامهنگاری
ا. م. شیری
این عمل آشکار تجاوز، «اقدام بیملاحظه» نامیده میشود.
حمله بیدلیل آمریکا و اسرائیل به ایران، موجب خشم و نگرانی جدی در سراسر جهان شده است. محکومیت اقدامات بیملاحظه واشنگتن و تلآویو حتی در صفحات رسانههای اصلی آمریکایی نیز شنیده میشود. «استدلالهای ترامپ برای حمله به ایران بر اساس ادعاهای مشکوک» – این عنوانی است که، برای مثال، روزنامۀ معتبر آمریکایی نیویورک تایمز در مورد حمله به ایران انتخاب کرده است.
این روزنامه یادآوری میکند: «در بیانیههای عمومی که از کارزار نظامی جدید آمریکا علیه ایران حمایت میکنند، رئیس جمهور ترامپ و دستیارانش ادعا کردهاند که ایران برنامۀ هستهای خود را از سر گرفته است، مواد هستهای کافی برای ساخت بمب در عرض چند روز دارد و در حال توسعۀ موشکهای دوربردی است که میتوانند به زودی آمریکا را هدف قرار دهند. هر سه این ادعاها یا بکلی نادرست هستند یا اثبات نشدهاند».
این نشریه خاطرنشان میسازد: «مقامات دولتی آمریکا و اروپا، گروههای بینالمللی نظارت بر تسلیحات و گزارشهای اطلاعاتی ایالات متحده، تصویر بسیار متفاوتی از فوریت تهدید ایران نسبت به تصویری که کاخ سفید در روزهای منتهی به حملات روز شنبه ارائه داد، به نمایش میگذارند. ایران گامهایی را برای برچیدن تأسیسات هستهای آسیبدیده در حملات اسرائیل و ایالات متحده در ژوئن گذشته برداشته و کار در برخی از سایتها را که مدتهاست برای سازمانهای اطلاعاتی آمریکا شناخته شده بودند، از سر گرفته است. با این حال، مقامات گفتهاند هیچ مدرکی وجود ندارد که ایران به طور فعال به دنبال از سرگیری غنیسازی اورانیوم یا توسعۀ سازوکار انفجار بمب بوده باشد. ذخایر اورانیوم غنیشدۀ ایران پس از حملات سال گذشته همچنان مدفون است و ساخت بمب را برای ایران عملاً غیرممکن میکند».
نیویورک تایمز در پایان مینویسد: «ایران زرادخانۀ بزرگ موشکهای بالستیک کوتاهبرد و میانبرد در اختیار دارد که به هدف قرار دادن اسرائیل و پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه قادر هستند. اما، سازمانهای اطلاعاتی آمریکا معتقدند که ایران احتمالاً با داشتن موشکهایی که قادر به هدف قرار دادن ایالات متحده باشند، سالها فاصله دارد». این ادعای ترامپ مبنی بر اینکه او این حمله را «برای محافظت از مردم آمریکا انجام داده، عملاً رد میشود».
و همانطور که بلومبرگ گزارش داد، دموکراتهای آمریکا تلاش میکردند تا هفته آینده قطعنامهای را در زمینۀ محدود کردن اختیارات رئیس جمهور دونالد ترامپ برای حمله به ایران به رأی بگذارند، که این امر نقش کنگره را در تصویب استفاده از نیروی نظامی مجدداً تأئید میکند.
این خبرگزاری مینویسد: «تلاشها برای وادار کردن به رأیگیری در مورد قطعنامۀ اختیارات جنگی از قبل در جریان بود. اما، پس از شروع بمباران ایران توسط ایالات متحده و اسرائیل در اوایل صبح شنبه، شتاب جدیدی به خود گرفت. رهبران دموکرات مجلس نمایندگان، هفته گذشته، حتی قبل از حملات، اعلام کردند که روند وادار کردن به رأیگیری در مورد قطعنامۀ ایران را آغاز خواهند کرد. این قطعنامه ترامپ را ملزم میکند که استفاده از نیروی نظامی علیه ایران را متوقف کند، مگر اینکه کنگره صراحتاً اجازه دیگری داده باشد. رؤسای جمهور هر دو حزب پیش از این نیز از اجرای قطعنامههای اختیارات جنگی طفره رفتهاند».
البته، صدای اعتراضات و درخواستها برای خویشتنداری در کشورهای دیگر، از جمله از سوی متحدان آمریکا، به گوش میرسد. همانطور که در برلینر زایتونگ گزارش شده، مایکل لودرز، معاون رئیس «اتحاد سارا واگنکنخت»، در آلمان اظهار داشت: «صرف نظر از دیدگاه هر کس در مورد نظام سیاسی ایران، حملۀ آمریکا و اسرائیل به ایران همچنان نقض قوانین بینالمللی است. عواقب آن قابل پیشبینی نیست. اما، لفاظیهای تند رئیس جمهور ترامپ آشکارا به تغییر رژیم منجر میشود. ما از دولت آلمان میخواهیم که از این اقدام خشونتآمیز فاصله بگیرد».
مجلۀ آلمانی اشپیگل دیروز خاطرنشان کرد که حمله به ایران، این کشور را بیدفاع نخواهد گذاشت. کارشناسان تخمین میزنند که تهران میتواند به آمریکا پاسخ دهد، و در وهلۀ اول، از توانمندیهای موشکی خود استفاده کند. فرزان ثابت، تحلیلگر مؤسسۀ مطالعات بینالمللی ژنو، معتقد است که ایران میتواند به پایگاههای آمریکا در منطقه آسیب جدی وارد کند و خسارات قابل توجهی به ارتش وارد سازد. اتفاقاً این دقیقاً همان چیزی است که اکنون در حال وقوع است.
اشپیگل یادآوری میکند که ژنرال کنت مککنزی، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا در سال ۲۰۲۲، زرادخانۀ ایران را بیش از ۳۰۰۰ موشک بالستیک با «دقت به طور قابل توجهی بهبود یافته» تخمین زد. ارزیابی وضعیت فعلی زرادخانه پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ژوئن گذشته دشوار است. اما، کارشناسان میگویند ایران ذخایر موشکهای خود با برد ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ کیلومتر را تکمیل میکند.
کانال تلویزیونی قطری الجزیره خاطرنشان میکند که ایران بارها ماهیت صلحآمیز برنامۀ هستهای خود را اعلام کرده و نه سازمانهای اطلاعاتی آمریکا و نه آژانس بینالمللی انرژی اتمی هیچ مدرکی دال بر خلاف این موضوع پیدا نکردهاند. منابعی در واشنگتن اظهار داشتند که هدف آمریکا «تغییر رژیم ایران» است. به همین دلیل، حملات در وهلۀ اول مناطقی را هدف قرار میدهد که ممکن است آیتالله علی خامنهای، رهبر معظم ایران، در آنجا مخفی شده باشد.
این منبع گفت: «هدف تلاش برای از بین بردن رهبر نظام و سپس دیدن اتفاقات بعدی بود». یک مقام ارشد ایرانی به الجزیره گفت که در پاسخ به این حملات «هیچ خط قرمزی» وجود نخواهد داشت و تمام داراییهای آمریکایی و اسرائیلی در خاورمیانه اهداف مشروع خواهند بود.
روزنامۀ گاردین انگلیس بیانیۀ امیلی تورنبری، نماینده پارلمان از حزب کارگر را منتشر کرد. او از دولت انگلیس خواست تا از کشیده شدن کشور به این درگیری جلوگیری کند. تورنبری اظهار داشت که حملات ایالات متحده و اسرائیل هیچ مبنای قانونی ندارد. او تأکید کرد که انگلستان در این اقدامات شرکت نمیکند و به آنها رضایت نداده است. او گفت: «آنها در معرض خطر فوری نبودند. بنابراین، چگونگی توجیه قانونی این دشوار است». او افزود که وضعیت تنها در صورتی میتواند تغییر کند که مردم انگلیس مستقیماً مورد حمله قرار گیرند.
روزنامۀ فایننشال تایمز گزارش میدهد که شدت حملات آمریکا علیه ایران میتواند به کمبود مهمات آمریکایی برای اوکراین منجر شود. به نوشتۀ این روزنامه، واشنگتن در طول عملیات سال گذشته تعداد بیسابقهای از موشکهای رهگیر دفاع منطقهای در ارتفاع بالا- تاد را به کار گرفته است. بنابراین، کارشناسان هشدار میدهند که اگر ایران با یک سری حملات گسترده پاسخ دهد، آمریکا میتواند به سرعت ذخیره مهمات حیاتی یک ساله خود را تمام کند. این امر به سهم خود، تأثیر جدی بر تأمین مهمات برای کییف و توانایی دفاعی واشنگتن خواهد گذاشت.
برخی از نزدیکترین متحدان آمریکا حتی در سطح رهبری، ابراز نگرانی میکنند و خواستار خویشتنداری و طرفداری از مذاکرات هستند. به عنوان مثال، دولت معمولاً جنگطلب انگلیس اظهار داشت که در این حملات نقشی نداشته و «به تشدید بیشتر و تبدیل آن به یک درگیری منطقهای گستردهتر تمایل ندارد». این دولت افزود که اخیراً ظرفیتهای دفاعی خود را در خاورمیانه تقویت کرده و اولویت اصلی آن ایمنی شهروندان انگلیس در منطقه است. در بیانیۀ دولت آمده است: «ایران هرگز نباید اجازۀ توسعۀ سلاحهای هستهای را داشته باشد و به همین دلیل است که ما به طور مداوم از تلاشها برای دستیابی به یک راهحل مذاکرهشده حمایت میکنیم».
پدرو سانچز، نخست وزیر اسپانیا و عضو ناتو، مستقیماً حملات آمریکا و اسرائیل را محکوم کرد و آنها را «تشدید تنش» خواند. او همچنین رژیم ایران را محکوم کرد. او نوشت: «ما نمیتوانیم یک جنگ طولانی و مخرب دیگر را در خاورمیانه تحمل کنیم».
اولف کریسترسون، نخست وزیر سوئد، خواستار خویشتنداری شد. اما، ایران را هم به دلیل ادعای «کشتن شهروندان خود» محکوم کرد. دولت سوئیس نیز اظهار داشت که از این حملات «عمیقا نگران» است. این دولت خواستار «رعایت کامل قوانین بینالمللی» شد و از همه طرفها خواست تا «حداکثر خویشتنداری» را به کار گیرند و از غیرنظامیان محافظت کنند.
حتی الکساندر استاب، رئیس جمهور فنلاند، یکی از دست نشاندگان مطیع آمریکا اظهار داشت که «وقایع اخیر در خاورمیانه عمیقاً نگران کننده است» و افزود که «تضمین امنیت هستهای و بلندمدت در منطقه برای همۀ ما از اهمیت ویژه برخوردار است.» وی افزود: «فنلاند تمام اقداماتی را که با هدف تشدید درگیری در منطقه انجام میشود، محکوم میکند و خواستار خویشتنداری حداکثری است».
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، «تشدید تنش نظامی» در خاورمیانه را محکوم کرد و گفت: «استفاده از زور توسط آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اقدامات تلافیجویانه بعدی ایران در منطقه، صلح و امنیت بینالمللی را تضعیف میکند». او نسبت به خطر یک جنگ منطقهای گستردهتر هشدار داد.
وزارت امور خارجۀ روسیه، با صدور بیانیۀ شدیدالحن این حملۀ بیدلیل آمریکا و اسرائیل به ایران را به شدت محکوم کرد و خواستار بازگشت فوری به یک توافق سیاسی و دیپلماتیک شد. مسکو همچنین آمادگی خود را برای تسهیل جستجوی راهحلهای مسالمتآمیز مبتنی بر قوانین بینالمللی، احترام متقابل و توازن منافع ابراز کرد.
وزارت امور خارجۀ روسیه حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را «اقدامی بیملاحظه» خواند. این حمله پس از «آمادگیهای نظامی، سیاسی و تبلیغاتی» انجام شده بود. وزارت امور خارجه اظهار داشت که شکی نیست که این یک «عمل تجاوز مسلحانه از پیش برنامهریزی شده و بدون تحریک علیه یک کشور مستقل و دارای حق حاکمیت» بوده است. این حمله با نقض اصول و هنجارهای اساسی حقوق بینالملل رخ داده است.
روسیه این واقعیت را که این حملات تحت پوشش از سرگیری روند مذاکرات انجام میشود، محکوم میکند. علاوه بر این، اسرائیل پیش از این «عدم تمایل خود به درگیری نظامی با ایرانیان» را به روسیه ابلاغ کرده است.
وزارت امور خارجه اعلام کرد: «جامعۀ بینالمللی، از جمله رئیس سازمان ملل و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، موظف هستند این اقدامات غیرمسئولانه با هدف تضعیف صلح، ثبات و امنیت در خاورمیانه را فوراً بطور عینی و بیطرفانه ارزیابی کنند».
این وزارتخانه تأکید کرد که ماجراجویی خطرناک واشنگتن و تلآویو «منطقه را به یک فاجعۀ انسانی، اقتصادی و احتمالاً حتی رادیولوژیکی به سرعت نزدیک میکند».
وزارت امور خارجه افزود: «نیت متجاوزان روشن است و کاملاً آشکارا اعلام شده است: نابودی نظم قانونی و حذف رهبری یک کشور «نامطلوب» که از تسلیم شدن در برابر دیکتههای زور و سلطه خودداری کرده است. مسئولیت پیامدهای منفی این بحران دستساز بشر، از جمله واکنش زنجیرهای غیرقابل پیشبینی و چرخه خشونت، بطور کامل بر عهده متجاوزان است».
١٣ اسفند- حوت ١۴٠۴
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 