پایگاه تحلیلی «گوانچا» (گزارش ناظر)
ترجمه مجله جنوب جهانی
در پی حملات هوایی آمریکا و اسرائیل که به شهادت آیتالله خامنهای، رهبر عالی انقلاب اسلامی انجامید، رسانههای غربی از جزئیات تازهای درباره این عملیات پرده برداشتهاند. روزنامه فایننشال تایمز یکشنبه شب (۱۲ اسفند) با استناد به منابع آگاه، ابعادی از نفوذ سایبری و اطلاعاتی رژیم صهیونیستی در قلب ایران را فاش کرد. به گفته این منابع، تلآویو سالها پیش از حمله، تقریباً تمامی دوربینهای نظارت تصویری معابر پایتخت را به تصرف خود درآورده و ساعاتی پیش از بمباران، ایستگاههای مخابراتی پیرامون نهادهای کلیدی حکومتی را مختل ساخته بود.
ردیابی دیجیتال تا لحظه آخر
دو مطلع که نخواستند نامشان فاش شود، به فایننشال تایمز گفتهاند که واحد نخبه ۸۲۰۰ (واحد اطلاعات سیگنال) و موساد، با همکاری دستگاههای امنیتی داخلی اسرائیل، سالهاست گردآوری هدفمند اطلاعات در تهران را در دستور کار داشتهاند. آنها با نفوذ به شبکه سراسری دوربینهای نظارتی پایتخت، تصاویر زنده را رمزگذاری کرده و به سرورهای خود در سرزمینهای اشغالی منتقل میکردند.
یکی از این منابع تأکید میکند که در خیابان پاستور—محل استقرار چند نهاد مهم کشوری—زاویه یکی از دوربینها چنان راهبردی بوده که تحلیلگران صهیونیست میتوانستند از طریق آن، محل دقیق پارک خودروهای محافظین، رفتوآمد نیروهای امنیتی، و حتی الگوی استقرار در بخشهایی از این خیابان را زیر نظر داشته باشند.
آنها با بهرهگیری از الگوریتمهای پیشرفته، موفق به ترسیم «نیمرخ رفتاری» محافظین شدند: از آدرس منزل و شیفتهای کاری گرفته تا مسیرهای تردد و اشخاصی که همواره تحت مراقبت یا انتقال بودند. همچنین با استفاده از روشی موسوم به «تحلیل شبکههای اجتماعی»—که در اصل رویکردی ریاضی برای واکاوی دادههای انبوه است—کانونهای تصمیمگیری در ایران را شناسایی و فهرست اهداف رصدی و تهاجمی خود را بهروزرسانی میکردند.
هماهنگی فراآتلانتیکی در لحظات سرنوشتساز
به گزارش فایننشال تایمز، این عملیات ماهها زیر ذرهبین برنامهریزی بود، اما نقطه جوش آن زمانی رقم خورد که سرویسهای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل از دیدار قطعی آیتالله خامنهای با شماری از مقامات ارشد در ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند) باخبر شدند. در فاصله کوتاهی تا برگزاری جلسه، اسرائیل با اتکا به سامانه نظارت تصویری تهران و شبکه نفوذی خود در مخابرات سیار، از قطعی شدن زمان این گردهمایی اطمینان حاصل کرد.
یک مقام ارشد پیشین اسرائیلی در این باره میگوید: «برای آنکه لحظه برخورد با خطا همراه نباشد، جنگندهها ساعتی زودتر از موعد به پرواز درآمدند و سپس بیش از ۳۰ موشک دقیقزن را به سمت محل استقرار خامنهای شلیک کردند.»
منابع مطلع همچنین فاش کردند که اندکی پیش از حمله، بیش از ده ایستگاه مخابراتی در اطراف خیابان پاستور مختل شده تا حلقه محافظان رهبری فرصت هشدار یا واکنش سریع نیابند.
در همین حال، دو منبع دیگر به فایننشال تایمز گفتهاند که واشنگتن نیز از طریق یک منبع انسانی، اطلاعات دقیقتری در اختیار داشته است؛ ادعایی که سازمان سیا از اظهارنظر درباره آن خودداری کرده است.
تهرانی به وسعت خاطره یک افسر اطلاعاتی
تصاویر ماهوارهای روز ۱۰ اسفند از شمال تهران، خسارتهای وارد به مجموعه ساختمانی محل اقامت رهبر فقید انقلاب را نشان میدهد. در این میان، ایتای شاپیرا، افسر باسابقه اطلاعاتی اسرائیل، در تحلیل این رویداد میگوید: «در فرهنگ اطلاعاتی ما، شناخت دقیق هدف، مهمترین مسئله تاکتیکی است که در خدمت راهبرد کلان قرار میگیرد. اگر تصمیمگیرنده بگوید فلان کس باید حذف شود، اصل بر این است که هر آنچه برای نیل به این هدف نیاز داریم، فراهم کنیم.»
افسر دیگری از همان جامعه اطلاعاتی با تأکید بر تسلط همهجانبه بر تهران میافزاید: «پیش از آنکه اولین بمب فرو بیفتد، ما تهران را به اندازه اورشلیم میشناختیم. وقتی جایی را مثل محلۀ کودکیات بشناسی، کوچکترین تفاوت را هم درک میکنی.»
پنجره فرصت در برابر تهدید پناهگاهها
به گفته شش مقام سابق و کنونی اطلاعاتی اسرائیل، تصمیم برای ترور آیتالله خامنهای ماهیتی سیاسی داشته است. ارزیابی مشترک سیا و موساد این بود که به محض شروع جنگ، ایران بلافاصله رهبری و تیم حاکم را به پناهگاههای زیرزمینی مقاوم در برابر حمله هوایی منتقل خواهد کرد. از این رو، جلسه ۲۸ فوریه را بهترین—و شاید آخرین—فرصت برای ضربه تشخیص دادند.
اقدامات تلافیجویانه و جسارت فزاینده
ترور یک رهبر خارجی نه تنها به خودیخطرناک است، که اجرای آن چالشهای عملیاتی عظیمی دارد. ایران در سالهای اخیر توانمندیهای چشمگیری در حوزه اطلاعات از خود نشان داده است؛ چنانکه در سال ۲۰۲۲، گروهی وابسته به نهادهای امنیتی ایران از نفوذ به تلفن همسر رئیس موساد و انتشار اطلاعات آن خبر دادند. همچنین در جریان درگیریهای ۲۰۲۵، ایران سامانههای نظارتی بیتالمقدس را هک کرد تا از میزان خسارات وارده به اسرائیل آگاه شود.
اما سیماین، افسر پیشین موساد، معتقد است که عملیاتهای موفق اخیر—از ترور اسماعیل هنیه، رهبر حماس، تا جاسازی مواد منفجره در پیجرهای حزبالله—به خودی خود وسوسهانگیز بودهاند: «مَثَل عبری میگوید: اشتها با غذا میآید. یعنی هر چه بیشتر داشته باشی، بیشتر میخواهی.»
واکنش تهران و آینده پیش رو
در سوی دیگر میدان، فایننشال تایمز به این نکته نیز اشاره کرده که آیتالله خامنهای پیشتر از احتمال شهادتش سخن گفته بود و مرگ خود را برای سرنوشت جمهوری اسلامی «بیاهمیت» میدانست. برخی تحلیلگران مسائل ایران نیز معتقدند که ایشان همواره شهادت را آرزوی خود میدانست.
پس از درگذشت رهبر انقلاب، شورای موقت رهبری متشکل از مسعود پزشکیان (رئیسجمهور)، غلامحسین محسنیاژهای (رئیس قوه قضائیه) و علیرضا اعرافی (قائممقام دبیر شورای نگهبان) تشکیل شد که تا زمان تعیین رهبر جدید، وظایف رهبری را بر عهده خواهد داشت.
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، یکشنبه شب در گفتوگو با شبکه الجزیره اعلام کرد که پیشبینی میشود مجلس خبرگان رهبری در «مدتی بسیار کوتاه» جانشین آیتالله خامنهای را انتخاب کند: «شاید یکی دو روز دیگر، رهبر جدید کشور معرفی شود.»