ترجمه مجله جنوب جهانی
«روابط نظامی ایران و روسیه دیگر برای کسی پوشیده نیست.» این را عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در مصاحبهای با شبکه انبیسی آمریکا گفته بود. حالا نشانههای تازهای این ادعا را تأیید میکند.
روزنامه واشنگتنپست، به نقل از سه منبع آگاه که نخواستند نامشان فاش شود، خبر داد روسیه اطلاعاتی درباره مواضع نظامیان آمریکایی در خاورمیانه در اختیار ایران قرار میدهد. این اولین بار است که یکی از رقبای اصلی ایالات متحده -هرچند بهصورت غیرمستقیم- پا به میدان جنگ خاورمیانه میگذارد. این منابع که از جزییات مطلع هستند، میگویند از زمان آغاز درگیریها، مسکو مختصات داراییهای نظامی آمریکا، از جمله کشتیها و هواپیماها را به تهران منتقل کرده است.
بهنظر میرسد جنگی که با سرعت در خاورمیانه گسترش مییابد، حالا یکی از رقبای هستهای اصلی آمریکا را هم پای میز مذاکره و میدان اطلاعاتی کشانده؛ کشوری که از توان اطلاعاتی فوقالعادهای برخوردار است.
والاستریتژورنال و رسانههای دیگر آمریکا نیز روز جمعه با تأیید این خبر، پای صحبت مقامات آمریکایی و یک افسر سابق اطلاعاتی روسیه نشستند. بهگفته آنان، همکاری اطلاعاتی روسیه و ایران در جریان بحران کنونی خاورمیانه بیسابقه بوده و تهران احتمالاً از این دادهها برای هدفگیری دقیقتر حملات موشکی خود استفاده میکند.
یک مقام آمریکایی تأکید کرد که ارزیابیهای اطلاعاتی محرمانه هنوز نشان نمیدهد روسیه این اطلاعات را با هدف ضربه زدن به نظامیان آمریکایی در اختیار ایران گذاشته باشد، اما گمان قوی بر این است که انگیزه نهایی مسکو همین بوده باشد. بهگفته این مقام، دادههای ردوبدلشده عمدتاً شامل مختصات کشتیها و پایگاههای هوایی آمریکاست.
افسر پیشین اطلاعات روسیه که از محتوای گزارشها مطلع است، میگوید حجم اطلاعاتی که روسیه در اختیار ایران میگذارد چندان گسترده نیست و بیشتر برگرفته از تصاویر ماهوارهای است. با این حال، ازآنجاکه ایران خود سامانه ماهوارهای قدرتمندی ندارد، همین کمک محدود میتواند خلأ اطلاعاتی مهمی را برایش پر کند.
—
بهرغم این گزارشها، سیا و پنتاگون از اظهار نظر خودداری کردند. آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، نیز بیآنکه مستقیماً به نقش روسیه اشاره کند، گفت: «رژیم ایران در حال فروپاشی است. توان موشکیاش روزبهروز کمتر میشود، نیروی دریاییاش در حال نابودی است، ظرفیت تولیدیاش از کار افتاده و نیروهای نیابتیاش تقریباً هیچ مقاومتی نشان نمیدهند.»
در سوی دیگر، سفارت روسیه در واشنگتن پاسخی به درخواست اظهار نظر نداد. دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز از اظهار نظر درباره یافتههای اطلاعاتی آمریکا خودداری کرد. روسیه پیش از این خواستار پایان یافتن جنگ در خاورمیانه شده و اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل را «تهاجم نظامی ناموجه» خوانده بود.
بهگفته تحلیلگران، این همکاری اطلاعاتی با الگوی حملات ایران به نیروهای آمریکایی همخوانی دارد؛ حملاتی که طی آن زیرساختهای فرماندهی، کنترل، رادارها و تأسیسات موقت منهدم شد. از جمله در واکنش به حمله به نیروهای آمریکایی در کویت که شش سرباز کشته شدند.
والاستریتژورنال مینویسد از زمان آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل در هفته گذشته، ایران چندین بار تلاش کرد به اهداف آمریکایی در منطقه ضربه بزند. هرچند بیشتر موشکها رهگیری شدند، برخی به اهداف خود از جمله سفارت آمریکا در ریاض و پایگاهی در کویت اصابت کردند.
روسیه بهدلیل درگیری گسترده در اوکراین قادر به کمک نظامی مستقیم به ایران نیست. ولادیمیر پوتین همچنین محتاطانه رفتار میکند تا دونالد ترامپ را عصبانی نکند؛ کاخ سفید پیشتر اعلام کرده اگر مسکو با کییف به توافق صلح برسد، آماده عادیسازی روابط با کرملین است.
چند روز پیش، پسکوف در واکنش به تحولات گفته بود: «این جنگ ما نیست.» تحلیلی که برخی رسانههای آمریکایی آن را نشانه تمایل روسیه به کنار ماندن از بحران کنونی خاورمیانه تفسیر کردند.
—
واشنگتنپست روز چهارشنبه نیز با لحنی که بوی القای دوگانگی میداد، نوشت هرچند جنگ جریان به یکی از نزدیکترین متحدان روسیه آسیب زده، کرملین تداوم درگیری میان آمریکا، اسرائیل و ایران را به نفع خود میبیند: افزایش قیمت نفت و بحرانی که توجه اروپا و آمریکا را از اوکراین منحرف کند.
بهگفته این روزنامه، با کشته شدن علی خامنهای، رهبر عالی ایران، در همان روزهای آغازین درگیریها، و پس از سقوط دولت اسد در سوریه (۲۰۲۴) و ربوده شدن نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، توسط نیروهای آمریکایی در ژانویه گذشته، «ایران ممکن است تازهترین دولت دوستدار روسیه باشد که از دست میرود».
والاستریتژورنال نیز با دامن زدن به این تحلیل مینویسد اگر ایران دستخوش تغییر رژیم شود، روسیه نزدیکترین شریک خود در خاورمیانه را از دست خواهد داد. دو کشوری که در مخالفت با نظم مورد حمایت آمریکا اشتراک نظر دارند و در سالهای اخیر توافقنامههای امنیتی متعددی از جمله پیمان مشارکت راهبردی امضا کردهاند.
ایران پهپاد و فناوریهای مرتبط در اختیار روسیه گذاشته که در اوکراین بهکار گرفته شده و بهاعتبار تحلیلگران، نتیجهای مرگبار داشته است. روسیه نیز در مقابل، برخی فناوریهای نظامی به ایران منتقل کرده.
با این همه، توانایی فضایی و ماهوارهای روسیه بسیار کمتر از آمریکا و چین است و مشخص نیست دادههای اطلاعاتی آن چقدر میتواند مؤثر باشد. نیکول گریفسکی، عضو غیرمقیم بنیاد کارنگی، میگوید: «این کمکها برای من غافلگیرکننده نیست، اما باید توجه داشت تصاویر ماهوارهای روسیه نقاط کوری هم دارد.»
—
درگیری نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران نگرانی گسترده بینالمللی برانگیخته، اما دولت ترامپ میکوشد کمتوجه جلوه دهد. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، سهشنبه در نشستی خبری گفت: «عملیات ما ربطی به چین و روسیه ندارد. حرفی با آنها ندارم.» او تأکید کرد هدف واشنگتن مهار «جاهطلبی هستهای ایران» است.
در مقابل، ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، سهشنبه در جمع خبرنگاران خواستار توقف فوری تنشها در خاورمیانه شد و «تهدید ایران» را بهانه آمریکا برای براندازی دولت تهران خواند. او تأکید کرد: «مسکو خواهان توقف فوری عملیات نظامی و بازگشت به روند سیاسی-دیپلماتیک است.»
مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، نیز دوم مارس در نشستی خبری گفت: «حملات آمریکا و اسرائیل به ایران بدون مجوز شورای امنیت، نقض قوانین بینالمللی است.» او افزود: «پکن از گسترش دامنه جنگ به کشورهای همسایه عمیقاً نگران است و تأکید میکند حاکمیت و تمامیت ارضی کشورهای خلیج فارس باید محترم شمرده شود.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 