جنگ نفتکشها آغاز شد؟ هشدار تهران به واشنگتن: «قطرهای» از خلیج فارس عبور نمیکند / معمای پیش روی کاخ سفید: شکست اقتصادی یا فاجعه نظامی؟
نوشتهٔ چی چیان، اوبزرور نتورک
ترجمه مجله جنوب جهانی
علی محمد نائینی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، در یک کنفرانس خبری در ۱۰ مارس به وقت محلی هشدار داد که در صورت ادامه حملات آمریکا و اسرائیل، آنها اجازه نخواهند داد «حتی یک لیتر نفت» از خاورمیانه خارج شود.
این اظهارات رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، را برانگیخت که متعاقباً تهدیدات تلافی سختتری را علیه ایران صادر کرد.
در بحبوحه این جنگ لفظی، بازارهای جهانی نفت با کمبود عرضه و افزایش سرسامآور قیمتها مواجه شدند. با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای، دولت ترامپ برای حل این بحران اقدام کرد که از جمله آن طرح اسکورتهای دریایی در تنگه هرمز بود. با این حال، سیانان در تاریخ ۹ مارس گزارش داد که این موضوع به هیچ وجه ساده نیست، زیرا وضعیت تاکتیکی بسیار متزلزل است و چنین اسکورتهایی میتواند کشتیهای دریایی آمریکا را در خطر جدی قرار دهد.
«آمریکا نمیتواند تصمیم بگیرد که جنگ چه زمانی پایان مییابد.»
در تازهترین تحول میدانی-دیپلماتیک خاورمیانه، تهران لحن خود را از دیپلماسی به هشدار راهبردی تغییر داد. سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، روز دوشنبه در نشستی خبری با اشاره به تداوم تنشها اعلام کرد: «اگر زیادهخواهی آمریکا و رژیم صهیونیستی پایان نیابد، اجازه نخواهیم داد حتی یک قطره نفت از منطقه خارج شود.»
این اظهارات، واکنشی زنجیرهای را در پی داشت؛ دونالد ترامپ که این روزها درگیر طوفان قیمتها در بازار داخلی است، در شبکههای اجتماعی خود با عصبانیت پاسخ داد و تهدید کرد که «آتش حملات را بیست برابر شعلهورتر» خواهد کرد. اما آن سوی این نبرد لفظی، واقعیتهای میدان، روایتی دیگرگونه رقم میزند.
تهران: پایان بازی دست کیست؟
به گزارش رسانههای داخلی ایران، سردار نایینی با صراحت کلام، پایانبخشی به این دور از تنشها را در انحصار تهران دانست و گفت: «این واشنگتن نیست که سوت پایان را میزند.» وی با متهم کردن رئیسجمهور آمریکا به «دروغپردازی و فریب افکار عمومی»، تأکید کرد که سیاستهای کاخ سفید در قبال ایران به بنبست رسیده است.
نکته قابل تأمل در سخنان او، اشاره به تغییر در ساختار سیاسی ایران بود؛ جایی که با انتخاب رهبری جدید، راهبرد مقاومت نه تنها تضعیف نشده، که به تعبیر او «جوانتر و انقلابیتر» از پیش ادامه یافته است.
خطر در کمین استراتژیستها: تنگه یا تله؟
اما آنچه این اظهارات را از یک هشدار ساده فراتر میبرد، پیچیدگیهای عملیاتی در قلب خلیج فارس است. در حالی که نفت تا سطح ۱۰۰ دلار در هر بشکه جهش یافته و زنجیره تأمین انرژی جهانی به لرزه درآمده، تیم اقتصادی کاخ سفید با دو گزینه تلخ روبرو است.
رسانههای غربی، بهویژه سیانان، با ترسیم وضعیت فعلی تنگه هرمز به عنوان «دره مرگ»، هشدار میدهند که هرگونه عملیات اسکورت نظامی، میتواند به یک ماجراجویی تمامعیار بدل شود. ایران نه فقط با یک خط ساحلی، که با طرحی ترکیبی از مینهای شناور، قایقهای انتحاری و موشکهای ساحلدریا، معادله را برای ناوهای آمریکایی دشوار کرده است.
گزارشها حاکی از آن است که فرماندهان آمریکایی بهطور موقت از نزدیکشدن به کانالهای اصلی کشتیرانی پرهیز کردهاند؛ چرا که خطر حملات، بهویژه در لحظه خروج نفتکشهای پربار، به مراتب بیشتر از ورود آنها به منطقه است.
دوراهی واشنگتن: تحقیر اقتصادی یا غرقشدن در باتلاق
در سوی دیگر ماجرا، خیابانهای آمریکاست. قیمت بنزین که در آستانه انتخابات میاندورهای به یک بمب ساعتی اجتماعی تبدیل شده، محبوبیت دولت را نشانه رفته است. نظرسنجیها از نارضایتی ۶۷ درصدی مردم از افزایش قریبالوقوع قیمت سوخت حکایت دارد و شعار «جنگ بس است» در گفتوگوهای روزمره شهروندان آمریکایی طنینانداز شده است.
والاستریت ژورنال فاش کرده که مشاوران ارشد ترامپ، این روزها پشت درهای بسته به دنبال «دریچه فرار» میگردند. گزینههایی مانند آزادسازی نفت از ذخایر راهبردی، اعطای بیمه خطر به نفتکشها یا حتی کاهش محدودیتها علیه نفت روسیه، نشانههایی از «نبضگیری برای بقا» در کاخ سفید است.
جمعبندی: جنگ روانی در برابر جنگ واقعی
ایران نشان داده که در این دور از نبرد، نه فقط به دنبال ضربه زدن به زیرساختهای دشمن، که به دنبال قفلکردنِ شریانهای حیاتی اقتصاد جهانی است. در مقابل، آمریکا میان دو راهی گیر کرده: یا تن به یک عملیات پرخطر دریایی بدهد که ممکن است آن را وارد جنگی بیپایان کند، یا با گرانی و خشم عمومی در داخل دستوپنجه نرم کند.
پیام تهران روشن است: «تا زمانی که اشغال و تجاوز هست، صادرات نفت در کار نیست.» و این شاید سختترین معمایی باشد که استراتژیستهای پنتاگون باید برایش پاسخی بیابند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 