رسانه چینی
ترجمه مجله جنوب جهانی

در شرایطی که تجاوز نظامی غیر قانونی آمریکا، اسرائیل به ایران به اوج خود رسیده، صادرات نفت ایران نه‌تنها متوقف نشده، بلکه با تمام توان از مهمترین گذرگاه انرژی جهان، یعنی تنگه هرمز، ادامه دارد. جالب آنکه مقصد همه محموله‌های صادراتی این روزها، یک مقصد ثابت است: چین.

بر اساس داده‌های پلتفرم رهگیری کشتی‌ها (TankerTrackers)، از ۹ اسفندماه که درگیری‌ها آغاز شد، ایران موفق شده است حداقل ۱۱.۷ میلیون بشکه نفت خام را از طریق این آبراه حیاتی عبور دهد. نکته قابل توجه اینکه بسیاری از نفتکش‌ها برای فرار از رصد، سامانه‌های موقعیت‌یاب خود را خاموش کرده و به اصطلاح «تاریک» شده بودند، اما تصاویر ماهواره‌ای این پلتفرم توانسته تحرکات آن‌ها را ثبت کند.

شرکت معتبر اطلاعاتی کپلر (Kpler) نیز ارقام بالاتری را گزارش کرده و حجم نفت عبوری از تنگه از ابتدای جنگ را نزدیک به ۱۲ میلیون بشکه برآورد می‌کند. به گفته تحلیلگر این شرکت، اگرچه تأیید مقصد نهایی این محموله‌ها با چالش‌هایی همراه است، اما با توجه به اینکه در سال‌های اخیر، چین خریدار عمده نفت ایران بوده، بخش بزرگی از این محموله‌ها راهی همین کشور می‌شود.

این در حالی است که تنگه هرمز که روزگاری نزدیک به یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن ترانزیت می‌شد، اکنون به دلیل جنگ، شاهد کاهش چشمگیر ترددهاست و نفتکش‌ها عموماً از این آب‌های ناامن دوری می‌کنند. بنا بر آمار سازمان بین‌المللی دریانوردی، از ابتدای درگیری‌ها تاکنون، ۱۰ فروند کشتی در این منطقه و اطراف آن هدف حمله قرار گرفته‌اند و متأسفانه دست‌کم ۷ خدمه جان خود را از دست داده‌اند.

با افزایش نگرانی‌ها از اختلال در عرضه و متعاقب آن جهش قیمت نفت، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در اظهارنظری جنجالی، از نفتکش‌های سرگردان در نزدیکی تنگه خواست «کمی جسارت به خرج دهند» و از این گذرگاه عبور کنند! او با لحنی تهدیدآمیز گفت: «چیزی برای ترسیدن وجود ندارد. آنها که نیروی دریایی ندارند؛ ما همه کشتی‌هایشان را غرق می‌کنیم.» این ادعا در حالی مطرح می‌شود که ساعاتی بعد، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار داد در صورت تداوم حملات، اجازه خروج «حتی یک قطره نفت» از منطقه داده نخواهد شد.

جاسک، جایگزینی برای هرمزگان؟

در تحولی دیگر، ایران بار دیگر پایانه نفتی جاسک را در ساحل دریای عمان و در جنوب تنگه هرمز فعال کرده است. این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که پایانه اصلی صادراتی ایران در جزیره خارگ که به‌طور معمول ۹۰ درصد صادرات نفت را پیش از عبور از تنگه هرمز مدیریت می‌کند، کماکان فعال است. به نظر می‌رسد تهران در تلاش است ظرفیت‌های جایگزینی برای دور زدن تنگه هرمز ایجاد کند.

بر اساس گزارش TankerTrackers، یک فروند نفتکش ایرانی در حال بارگیری ۲ میلیون بشکه نفت در پایانه جاسک است که طی پنج سال گذشته، پنجمین بارگیری در این پایانه به شمار می‌رود. تحلیلگران معتقدند احیای جاسک نشان‌دهنده جستجوی تهران برای یافتن مسیرهای صادراتی جایگزین است، هرچند کارایی این مسیر هنوز با تردیدهایی همراه است. پایانه جاسک تنها خروجی نفتی ایران است که به‌طور کامل از تنگه هرمز عبور نمی‌کند، اما به دلیل ناکارآمدی و زمان‌بر بودن فرآیند بارگیری (تا ۱۰ روز برای یک ابرنفتکش در مقایسه با ۱ تا ۲ روز در خارگ)، سال‌هاست که کم‌استفاده مانده است.

به گفته یکی از کارشناسان، جاسک بیش از آنکه یک مزیت لجستیکی باشد، یک دستاورد تبلیغاتی برای ایران محسوب می‌شود.

جهش قیمت نفت و نگرانی جهانی

با تداوم جنگ و افزایش تنش‌ها در اطراف تنگه هرمز، بازارهای جهانی انرژی در وضعیت شکننده‌ای به سر می‌برند. تردد در این گذرگاه حیاتی عملاً به کمترین حد خود رسیده و چندین کشور حاشیه خلیج فارس نیز تولید خود را کاهش داده‌اند. قیمت نفت که تا مرز ۱۲۰ دلار در هر بشکه (بالاترین رقم در چهار سال اخیر) پیش رفته بود، اندکی تعدیل شده است.

در چنین شرایطی، رهبران بسیاری از کشورها نگران شوک نفتی قریب‌الوقوع هستند. دولت ترامپ که با انتخابات میاندوره‌ای نیز روبه‌روست، به‌رغم طرح‌هایی برای اسکورت کشتی‌ها در تنگه هرمز، تاکنون اقدامی عملی انجام نداده است. رسانه‌های آمریکایی اعتراف می‌کنند که این مأموریت به دلیل پیچیدگی‌های تاکتیکی و قرار گرفتن ناوگان آمریکایی در معرض خطر، کار ساده‌ای نیست.

در همین حال، گروه هفت روز سه‌شنبه با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که در هماهنگی با آژانس بین‌المللی انرژی، برای مقابله با افزایش قیمت نفت، «تمام اقدامات لازم» را انجام خواهد داد. گمانه‌زنی‌ها از احتمال آزادسازی بی‌سابقه ذخایر استراتژیک نفت توسط این گروه حکایت دارد.

چین؛ برنده بحران نفتی؟

در میانه این آشفتگی، چین به‌عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، وضعیت باثبات‌تری نسبت به دیگران دارد. بر اساس گزارش‌ها، این کشور در دو ماه نخست سال جاری میلادی، واردات نفت خود را ۱۵.۸ درصد افزایش داده و به سرعت در حال تکمیل ذخایر استراتژیک خود است.

داده‌های کپلر نشان می‌دهد ایران در ماه فوریه روزانه ۲.۱۶ میلیون بشکه نفت صادر کرده که بالاترین رقم از ژوئیه ۲۰۱۸ تاکنون است و تمام آن راهی چین شده است. آمار گمرک چین نیز از واردات بیش از ۹۶ میلیون تن نفت خام در دوماهه نخست سال حکایت دارد که رشدی ۱۵.۸ درصدی را نشان می‌دهد.

وال‌استریت ژورنال در گزارشی تحلیلی به این نکته اشاره کرده که چین طی سال‌ها، با سرمایه‌گذاری کلان، خود را برای چنین روزهایی آماده کرده است. کاهش وابستگی به انرژی وارداتی، ایجاد ذخایر عظیم استراتژیک (حدود ۱.۲ میلیارد بشکه معادل ۳ تا ۴ ماه مصرف داخلی) و متنوع‌سازی منابع انرژی، از جمله راهکارهایی بوده که اکنون به کمک این کشور آمده است.

به‌نظر می‌رسد تاکنون چین با موفقیت از این طوفان عبور کرده و این بحران، به آزمونی بزرگ برای سنجش انعطاف‌پذیری اقتصادی این کشور در برابر آنچه که «ماجراجویی‌های آمریکا» می‌خواند، تبدیل شده است.

این گزارش بر اساس تحلیلی از وب‌سایت «گوان‌چا»  و با استفاده از داده‌های منابع بین‌المللی تهیه شده است.