منتشر شده در گوانچا چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
به گزارش رصدخانه جهانی انرژی — در پی تشدید رویاروییهای نظامی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران، شریانهای حیاتی انتقال نفت در خاورمیانه بار دیگر در کانون بحران قرار گرفتهاند. به گزارش رویترز در ۱۲ مارس، دو فروند نفتکش در آبهای نزدیک به عراق هدف حمله قرار گرفتند که بر اثر آن یک تن جان باخت و ۳۸ خدمه دیگر نجات یافتند. مقامات بنادر عراق و نهادهای تخصصی امنیت دریایی، انگشت اتهام را به سوی شناورهای ایرانیِ مجهز به مواد انفجاری نشانه رفتهاند.
این تحولات، که با شتابی نگرانکننده در حال گسترش است، بازارهای جهانی انرژی را به لرزه درآورده و قیمت نفت را بار دیگر از مرز ۱۰۰ دلار بر بشکه عبور داده است. با وجود آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، از آمادگی واشنگتن برای آغاز عملیات اسکورت در تنگه هرمز «در زمان مقتضی» خبر داده، منابع آگاه در نیروی دریایی آمریکا به والاستریت جورنال تأکید کردهاند که هنوز دستوری برای اعزام ناوگان جنگی صادر نشده است. همزمان، دیپلماتهای کشورهای حاشیه خلیج فارس فاش ساختهاند که کاخ سفید تمامی درخواستهای شرکتهای نفتی برای اسکورت نظامی را رد کرده است.
جزئیات عملیات: از امالقصر تا آبهای بینالمللی
بر اساس گزارشهای میدانی، در ساعات پایانی شب ۱۱ مارس، نفتکش «سیفسی ویشنو» (پرچم جزایر مارشال) و «زفیروس» (پرچم مالت) در نزدیکی بندر امالقصر عراق مورد اصابت قرار گرفتند و شعلههای آتش عرشه هر دو کشتی را فرا گرفت. فرحان فارتوسی، مدیرعامل شرکت بنادر عراق، ضمن تأیید وقوع حادثه، از ادامه عملیات جستوجو و نجات خبر داد.
شرکت بازاریابی نفت عراق (سومو) توضیح داده است که کشتی نخست توسط شرکتی عراقی و تحت قرارداد با سومو اجاره شده بود و کشتی دوم حامل محصولات میعانات گازی شرکت نفت بصره بوده است؛ هر دو شناور در محدوده عملیات «کشتیبهکشتی» و در آبهای سرزمینی عراق هدف قرار گرفتند.
به نقل از منابع امنیتی دریایی، پس از این حمله، پایانههای صادرات نفت عراق بهطور کامل تعلیق شدند، هرچند فعالیت بنادر تجاری کماکان ادامه دارد.
گسترش جبهه درگیری: سه کشتی دیگر در تنگه هرمز
همزمان با وقایع عراق، سه فروند کشتی باری دیگر در نزدیکی تنگه هرمز هدف قرار گرفتند. دفتر هماهنگی تجارت دریایی بریتانیا گزارش داده است:
یک کشتی پرچمدار تایلند در آبهای عمان دچار حریق شد و ۲۳ خدمه آن نجات یافتند؛
یک کشتی ژاپنی در نزدیکی امارات متحده عربی آسیب جزئی دید؛
و کشتی سومی نیز در همان محدوده مورد اصابت قرار گرفت.
به تحلیل شبکه سیانان، حمله به شش شناور در بازهای ۴۸ساعته، نشاندهنده گسترش چندجانبه درگیریها در خاورمیانه و عبور از مرزهای جغرافیایی پیشین است.
پارادوکس راهبردی واشنگتن: وعده اسکورت، واقعیت امتناع
در شرایطی که ریسک دریانوردی در منطقه به اوج رسیده، ترامپ پیشنهاد اعزام ناوگان مشترک آمریکا و متحدانش برای اسکورت نفتکشها را مطرح کرده و در سخنانی اعلام نموده: «در زمان مقتضی و در صورت ضرورت، نیروی دریایی ایالات متحده و شرکای منطقهای، همراه نفتکشها از تنگه عبور خواهند کرد.» آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، نیز این موضع را تأیید و بر آمادگی کامل نیروی دریایی برای مأموریتهای حفاظتی تأکید کرده است.
اما در پشت پرده، واقعیت متفاوت است. مقامات نیروی دریایی آمریکا به والاستریت جورنال اعتراف کردهاند که هنوز فرمان عملیاتی صادر نشده و درخواستهای مکرر شرکتهای انرژی برای اسکورت، بیپاسخ مانده است. یک افسر ارشد نیروی دریایی با اشاره به تهدیدات پهپادی، موشکهای ضدکشتی و مینهای دریایی ایران، هشدار داده که ورود ناوگان آمریکایی به آبهای باریک و استراتژیک هرمز، ریسکی غیرقابلتحمل محسوب میشود.
برایان کلارک، پژوهشگر ارشد مؤسسه هادسون و از مقامات سابق پنتاگون، در تحلیل خود هشدار داده است: «برای خنثیسازی تهدیدات سواحل و جزایر تحت کنترل ایران، هر نفتکش ممکن است به دو ناو جنگی نیاز داشته باشد؛ اما در تنگهای به باریکی هرمز، زمان واکنش به موشکهای ورودی به چند ثانیه تقلیل مییابد.»
هدفگیری زیرساختها و واکنش زنجیرهای بازار
تنشها از مرزهای دریایی فراتر رفته و زیرساختهای انرژی کشورهای منطقه را نیز دربرگرفته است. رویترز گزارش داده که مخازن نفتی بندر صلاله در جنوب عمان و یک تأسیسات ذخیرهسازی در محرق بحرین، طی دو روز گذشته هدف حملات پهپادی قرار گرفتهاند.
تونی سیکامور، تحلیلگر بازار در آیجی، این سلسله عملیات را «پاسخی مستقیم و قاطع» تهران به اعلام آزادسازی ذخایر استراتژیک توسط آژانس بینالمللی انرژی (آیئیای) ارزیابی کرده است.
آزادسازی ذخایر: راهحلی ناکافی در برابر طوفان بازار
فاتح بیرول، مدیر اجرایی آیئیای، در ۱۱ مارس اعلام کرد که کشورهای عضو موافقت کردهاند ۴۰۰ میلیون بشکه نفت به بازار تزریق کنند تا شوک ناشی از تشدید بحران خاورمیانه مهار شود. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، نیز از دستور ترامپ برای آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک ایالات متحده از هفته آینده خبر داده است.
با این حال، بازارها به این اقدامات با بیاعتمادی پاسخ دادهاند. قیمت نفت برنت در معاملات ۱۲ مارس با رشد ۶.۸ درصدی به ۹۸.۲ دلار بر بشکه رسید و شاخص دبلیوتیآی آمریکا نیز با جهش ۶.۵ درصدی، مرز ۹۲.۹ دلار را لمس کرد. تحلیلگران بر این باورند که آزادسازی بیسابقه ذخایر، نتوانسته نگرانی سرمایهگذاران از اختلال در ترافیک نفتی تنگه هرمز — که نزدیک به یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند — را برطرف سازد.
روایت متضاد: از «نابودی ناوگان ایران» تا «تثبیت موقعیت تهران»
ترامپ در ۱۱ مارس مدعی شد که نیروی دریایی آمریکا ۵۸ فروند از شناورهای نیروی دریایی ایران را منهدم کرده و ابراز اطمینان نمود که قیمتها بهزودی کاهش خواهد یافت: «ایران عملاً به پایان خط رسیده است.» وی افزود: «ما با دقت کامل منطقه را زیر نظر داریم؛ تنگه در وضعیت مطلوبی است و ما تمام شناورهای آنها را از بین بردهایم. موشکهایی باقی مانده، اما تعدادشان اندک است.»
اما ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا که توسط رویترز منتشر شده، تصویری متفاوت ترسیم میکند: ساختار حکومتی ایران کماکان پایدار است و خطر فروپاشی کوتاهمدت وجود ندارد. منابع آگاه همچنین از استقرار حدود ۱۲ مین دریایی توسط ایران در مسیر کشتیرانی تنگه هرمز خبر دادهاند. والاستریت جورنال به نقل از تحلیلگران نظامی هشدار داده که تنها راه بازگشت به وضعیت عادی کشتیرانی در این آبراه استراتژیک، توقف فوری درگیریهاست.
بریجیت دیاکون، تحلیلگر ارشد ریسک در لویدز لیست اینتلیجنس، حتی در فرض اعزام ناوگان آمریکایی، هشدار داده که ریسک بالای حمله، شرکتهای نفتی و کشتیرانی را از فعالیت در منطقه منصرف خواهد کرد: «برخی شرکتها صراحتاً اعلام کردهاند که تا زمانی که خطر جنگ و حمله وجود دارد، تحت هیچ شرایطی ریسک نخواهند کرد.»
هشدار نهایی تهران: «نه یک لیتر نفت، نه امنیت قیمت»
سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۱۰ مارس تأکید کرد: «در صورت تداوم حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی، ایران اجازه نخواهد داد حتی یک لیتر نفت از خاورمیانه صادر شود.»
و در ۱۱ مارس، ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی فرماندهی نظامی ایران، با لحنی هشداردهنده به واشنگتن یادآوری کرد: «در شرایطی که امنیت منطقه توسط شما تخریب شده، قیمت نفت میتواند به ۲۰۰ دلار بر بشکه برسد. خود را برای نفت ۲۰۰ دلاری آماده کنید؛ چرا که قیمت، تابع امنیت است و این شما بودید که امنیت را هدف گرفتید.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 