منتشر شده در رسانه چینی ناظر
ترجمه مجله جنوب جهانی
نخستین نشانههای نارضایتیِ آشکار در درونِ حلقهٔ نزدیکان ترامپ نسبت به تداومِ منازعه با ایران، سرانجام از پرده برون افتاد. به گزارش فایننشال تایمز، دیوید ساکس—مسئولِ پروندههای هوش مصنوعی و ارزهای دیجیتال در کمپین ترامپ—در تازهترین حضور رسانهای خود، با لحنی صریح خواستارِ آن شد که کاخ سفید هرچه سریعتر «راهِ خروجی» برای وضعیتِ کنونی بیابد و با «اعلامِ پیروزی»، به این فصل از تنشها پایان دهد؛ گامی که به زعم او، از تداومِ یافتنِ منازعه و فرسایشی شدنِ آن جلوگیری خواهد کرد.
ساکس که روز جمعه در پادکست «آل-این» (All-In) بهعنوان مجریِ همکار حاضر شده بود، بیپرده اظهار داشت: «توانِ نظامیِ ایران بهمراتبِ قابلتوجهی فرسوده شده است؛ اکنون بهترین فرصت است تا با اعلامِ پیروزی، از میدان بیرون آییم.» وی افزود که این حرکت، «قطعاً همان نتیجهای است که بازارهای مالی انتظارِ آن را میکشند».
او در ادامه با اذعان به این واقعیت که کاهشِ تنشها شاید مستلزمِ دستیابی به توافقِ آتشبس با تهران یا پیشبردِ نوعی تفاهم از مجرای مذاکره باشد، هشدار داد که تداومِ درگیری، پیامدهایِ غیرقابلکنترلی بهبار خواهد آورد.
شایانِ ذکر است که ساکس از چهرههایِ نزدیک به ایلان ماسک و جمعی از میلیاردرهای سیلیکونولی بهشمار میرود. همزمان با بیانِ این دیدگاهها، خبرگزاریِ تسنیم—وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی—فهرستی از شرکتهای فناوریِ آمریکایی از جمله آمازون و اوراکل را بهعنوان اهدافِ بالقوهٔ واکنشهای آتی منتشر کرده بود.
بر اساسِ تحلیلِ فایننشال تایمز، این نخستین بار است که یکی از مقاماتِ ارشدِ دولتِ ترامپ بهصورتِ علنی، نارضایتیِ خود را از روندِ جنگِ جاری ابراز میدارد. بیانِ صریحِ ساکس—بهعنوان یکی از چهرههایِ محوریِ جریانِ «آمریکا را دوباره باعظمت کنیم» (MAGA)—پرده از شکافهایِ درونیِ این جریان بر سرِ مسئلهٔ جنگ برمیدارد.
تا لحظهٔ تنظیمِ این گزارش، نه کاخ سفید و نه خودِ ساکس، واکنشی رسمی به این اظهارات نشان ندادهاند. در مقابل، ترامپ در تازهترین پیامِ خود در پلتفرم «تروث سوشال»، با لحنی تهاجمی نوشت: «رسانههایِ جعلی تمایلی به بازتابِ دستاوردهایِ درخشانِ نیروهایِ آمریکایی در رویارویی با ایران ندارند. ایران کاملاً شکست خورده و مشتاقِ توافق است—اما نه توافقی که من بپذیرم!»
شکافِ استراتژیک در اردوگاهِ ترامپ
فایننشال تایمز یادآور میشود که ترامپ در اوایلِ ماه جاری، با بیانِ این ادعا که آمریکا میتواند «تا ابد» با ایران در وضعیتِ تقابل باقی بماند، موجی از انتقاداتِ تند را در میانِ چهرههایِ شاخصِ MAGA برانگیخت؛ همان کسانی که روزی بهخاطرِ وعدهٔ پایاندادن به جنگهایِ خارجی، از او حمایت کرده بودند.
اگرچه ترامپ پس از آن به خبرنگاران گفته بود که جنگ ممکن است «بهزودی» به پایان برسد، اما روز جمعه دوباره تأکید کرد که آمریکا «تمامِ اهدافِ نظامی» در جزیرهٔ خارک—کانونِ صادراتِ نفتِ ایران—را منهدم کرده، بیآنکه به زیرساختهایِ نفتیِ آن آسیب برساند. او سپس هشدار داد که در صورتِ هرگونه اقدامِ ایران برای مختلکردنِ عبورِ ایمنِ کشتیها از تنگهٔ هرمز، «بلافاصله در این تصمیمِ خود تجدیدنظر خواهم کرد».
در همان برنامهٔ پادکست، وقتی بحث به احتمالِ گسترشِ حملات به زیرساختهایِ مرتبط با ایران کشید، ساکس نگرانیِ خود را از پیامدهایِ چنین سناریویی بهوضوح بیان کرد. به باورِ او، ایران عملاً در اختیارِ خود «کلیدِ حیاتیِ» سرنوشتِ اقتصادیِ کشورهایِ حاشیهٔ خلیج فارس را دارد؛ تشدیدِ درگیری نهتنها بازارِ انرژی را متلاطم میسازد، بلکه ثباتِ اقتصادیِ منطقه را نیز زیرِ سؤال خواهد برد.
وی همچنین فاش کرد که در درونِ واشنگتن، بهویژه در میانِ برخی جناحهایِ حزبِ جمهوریخواه، گروههایی در حالِ فشارآوردن برای اتخاذِ مواضعِ تهاجمیتر علیه ایران هستند؛ رویکردی که میتواند زنجیرهای از پیامدهایِ خطرناک را در سراسرِ خاورمیانه بهدنبال داشته باشد.
ساکس سناریویی هشداردهنده را ترسیم کرد: اگر زیرساختهایِ انرژیِ ایران بیشتر موردِ حمله قرار گیرد، تهران ممکن است بهجایِ واکنشِ مستقیم، تأسیساتِ نفت و گازِ کشورهایِ حاشیهٔ خلیج فارس را هدف قرار دهد و حتی به سراغِ کارخانههایِ آبشیرینکنی برود که آبِ آشامیدنیِ کلِ منطقه را تأمین میکنند. «در آن صورت، با فاجعهای بهمراتبِ وخیمتر روبهرو خواهیم شد»، هشدار داد و افزود: «نزدیک به صد میلیون نفر در شبهجزیرهٔ عربستان به آبِ شیرینشده وابستهاند؛ هرگونه حمله به این تأسیسات میتواند بحرانِ انسانی و آشفتگیِ اقتصادیِ غیرقابلجبرانی ایجاد کند.»
سه جبههٔ نفوذ در تصمیمگیریِ کاخ سفید
ساکس که پیشتر نیز با مداخلاتِ خارجیِ آمریکا مخالف بوده و نسبت به گسترشِ درگیری در اوکراین هم ابرازِ نگرانی کرده بود، این بار اسرائیل را «بزرگترین نقطهٔ اشتعالِ بالقوه» در معادلهٔ کنونی دانست. «اگر این درگیری هفتهها یا ماهها طول بکشد، اسرائیل با خطرِ نابودیِ واقعی روبهرو خواهد شد»، گفت و افزود: «سیستمِ پدافندیِ این رژیم ممکن است کاملاً تخلیه شود… آنگاه باید نگرانِ این باشیم که آیا اسرائیل به سمتِ استفاده از سلاحِ هستهای و تشدیدِ بیشترِ جنگ خواهد رفت یا خیر.»
به باورِ ساکس، حتی با وجودِ شدتیافتنِ عملیاتِ نظامی، دولتِ آمریکا باید با خردمندیِ تمام بسنجد که آیا تشدیدِ بیشترِ درگیری، منافعِ راهبردیِ آمریکا را تأمین میکند یا صرفاً به گسترشِ بیثباتی در سراسرِ خاورمیانه دامن میزند.
اکنون که دو هفته از آغازِ عملیاتِ نظامی علیه ایران میگذرد، خطرِ فرورفتنِ آمریکا در باتلاقِ جنگ روزبهروز افزایش یافته و روندِ تحولات، بهوضوح از انتظاراتِ اولیه فاصله گرفته است. اما در پسِ پرده، کاخ سفید صحنهٔ کشمکشِ پیچیدهای میانِ جناحهایِ مختلف بر سرِ چگونگیِ خروجِ آبرومندانه از این تنگنا شده است.
به گزارشِ رویترز، دستکم سه جریانِ موازی در حالِ تأثیرگذاری بر تصمیماتِ ترامپ دربارهٔ ایران هستند:
جناحِ اقتصادی: مشاورانِ اقتصادی و مقاماتِ وزارتِ خزانهداری و شورایِ اقتصادیِ ملی، به ترامپ هشدار دادهاند که تداومِ حملاتِ مشترکِ آمریکا و اسرائیل به ایران، ممکن است قیمتِ بنزین را افزایش دهد، هزینهٔ سیاسیِ سنگینی برایِ دولت بهبار آورد و حمایتِ افکارِ عمومی را بهسرعت کاهش دهد؛ ازاینرو، او را به خروجِ سریع فراخواندهاند.
جناحِ سیاسی: سوزان وایلز—رئیسِ کارکنانِ کاخ سفید—و جیمز بلیر—معاونِ ارشدِ مسئولِ امورِ تقنینی و سیاسی—نیز بر همین باورند که افزایشِ قیمتِ سوخت میتواند پیامدهایِ سیاسیِ جدی داشته باشد. آنها ترامپ را به «قناعت به اندازهٔ کافی» و تعریفی محدود از «پیروزی» فرا میخوانند تا سیگنالِ پایانِ قریبالوقوعِ عملیات مخابره شود.
جناحِ عقابهایِ جمهوریخواه: به رهبریِ لیندزی گراهام و تام کاتن، این گروه خواهانِ تداومِ فشارِ نظامی برایِ متوقفکردنِ کاملِ برنامهٔ هستهایِ ایران و پاسخِ قاطع به هرگونه حمله به نیروهایِ آمریکایی یا کشتیرانیِ بینالمللی هستند.
و در نهایت، جناحِ پوپولیستِ پایگاهِ هوادارانِ ترامپ و چهرههایی چون استیو بنون—استراتژیستِ پیشینِ کاخ سفید—و تاکر کارلسون—مجریِ محافظهکار—که بر پرهیز از فرورفتنِ آمریکا در جنگیِ فرسایشیِ دیگر در خاورمیانه تأکید دارند.
به اذعانِ ناظران، همین تلاشِ ترامپ برایِ راضینگاهداشتنِ همزمانِ این جناحهایِ متعارض است که موجبِ تناقضگوییها و نوسانهایِ مکررِ او در بیانیههایِ عمومی دربارهٔ ایران شده است. یکی از مشاورانِ ترامپ این وضعیت را چنین توصیف کرده: «او میخواهد به عقابها اطمینان دهد که عملیات ادامه دارد، به بازارها بقبولاند که جنگ ممکن است بهزودی پایان یابد، و به پایگاهِ هوادارانش اطمینان دهد که درگیری بهطورِ چشمگیری تشدید نخواهد شد.»
سناریویِ «پیروزیِ اعلامشده»: فرصتها و تهدیدها
رسانههایِ آمریکایی اشاره میکنند که مشاورانِ سیاسی و اقتصادیِ ترامپ—که پیش از جنگ از پیامدهایِ اقتصادیِ درگیری هشدار داده بودند اما نادیده گرفته شدند—این هفته در تلاش برایِ متقاعدکردنِ او به آرامسازیِ بازارها و مهارِ افزایشِ قیمتِ نفت، نقشِ پررنگتری ایفا کردهاند. در پیِ این فشارها، ترامپ بهتدریج در بیانیههایِ عمومیِ خود، از شدتِ لحنِ جنگطلبانه کاسته و بر «کوتاهمدت بودنِ عملیات» و «موقتی بودنِ افزایشِ قیمتِ نفت» تأکید کرده تا نگرانیها از تداومِ بیپایانِ درگیری را کاهش دهد.
بر اساسِ گزارشهایِ محرمانه، برخی از نزدیکانِ ترامپ پیشنهاد دادهاند که او با «اعلامِ پیروزیِ نظامی»، به این فصل از منازعه پایان دهد. در روایتِ موردِ نظرِ واشنگتن، ترامپ میتواند مدعی شود که حملاتِ هواییِ چندمرحلهایِ آمریکا و اسرائیل، منجر به کشتهشدنِ حدودِ دو هزار نفر—از جمله چندین مقامِ ارشدِ ایرانی—انهدامِ زرادخانهٔ موشکهایِ بالستیک، واردآوردنِ ضرباتِ سنگین به نیرویِ دریاییِ ایران، و تضعیفِ توانِ تهران در حمایت از گروههایِ نیابتیِ منطقه شده است.
با این حال، واقعیتهایِ میدانیِ پیچیدهتر از این روایت است. ایران با تشدیدِ حملات به نفتکشها و تأسیساتِ حملونقلِ خلیج فارس و نیز تهدید به بستنِ تنگهٔ هرمز، توانسته است بخشی از دستاوردهایِ نظامیِ طرفِ مقابل را خنثی و قیمتِ جهانیِ نفت را افزایش دهد. اگر تهران به این راهبرد ادامه دهد و قیمتِ بنزین در آمریکا بهطورِ محسوسی بالا برود، ترامپ با فشارِ سیاسیِ فزایندهای روبهرو خواهد شد؛ فشاری که حتی ممکن است او را برایِ حفظِ کرسیهایِ جمهوریخواهان در انتخاباتِ میاندورهایِ نوامبر، وادار به پایاندادنِ زودتر از موعدِ عملیاتِ نظامی کند.
علاوه بر این، ایران نهتنها در برابرِ حملاتِ مشترکِ آمریکا و اسرائیل مقاومت کرده، بلکه تواناییِ خود را برایِ پاسخِ مؤثر و واردآوردنِ خساراتِ جدی به اسرائیل، آمریکا و متحدانش به نمایش گذاشته است. افزون بر آن، با توجه به این ارزیابیِ عمومی که رهبریِ ایران در معرضِ خطرِ فروپاشی نیست، ادعایِ یکجانبهٔ ترامپ مبنی بر «پیروزی» با چالشِ باورپذیریِ جدی روبهرو خواهد بود.
جمعبندیِ راهبردی:
در شرایطی که معادلهٔ ایران برایِ کاخ سفید به بنبستیِ پرهزینه تبدیل شده، فراخوانِ دیوید ساکس—بهعنوانِ صدایی از درونِ حلقهٔ ترامپ—بازتابی از دغدغهای عمیقتر است: چگونه میتوان بدونِ تحمیلِ هزینههایِ سیاسیِ بیشتر و بدونِ دامنزدن به بیثباتیِ منطقهای، از این مهلکه خارج شد؟ پاسخ به این پرسش، نهتنها سرنوشتِ جنگِ جاری، بلکه جهتگیریِ کلانِ سیاستِ خارجیِ آمریکا در خاورمیانه را در ماههایِ پیشِ رو رقم خواهد زد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 