منتشر شده در روسیه امروز اسپانیولی
ترجمه مجله جنوب جهانی

جزیره خارک در حدود ۲۵ تا ۳۰ کیلومتری ساحل ایران و در آب‌های شمالی خلیج فارس واقع شده و از دهه ۱۳۴۰ (۱۹۶۰ میلادی) به عنوان ترمینال اصلی صادرات نفت ایران فعالیت داشته است. این جزیره پیش از تشدید تنش‌های اخیر، روزانه نزدیک به ۱.۵ میلیون بشکه نفت صادرات می‌کرد؛ رقمی که از تولید کل چندین کشور عضو اوپک فراتر است. آخرین حمله بزرگ به این جزیره به جنگ ایران و عراق در دهه ۱۳۵۹ (۱۹۸۰ میلادی) بازمی‌گردد، زمانی که نیروی هوایی عراق به رهبری صدام حسین خسارت سنگینی به تأسیسات نفتی آن وارد آورد؛ هرچند ایران بعدها توانست این زیرساخت‌ها را بازسازی کند.

به گفته محمد مرندی، استاد دانشگاه تهران و مشاور پیشین تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران، این جزیره از لحاظ نظامی «به خوبی محافظت می‌شود» و موقعیت جغرافیایی آن نیز به سود واشنگتن نیست، زیرا خارک «از دسترس نیروی دریایی ایالات متحده دورتر و به سواحل ایران نزدیک‌تر است».

اهمیت راهبردی خارک در اقتصاد نفتی ایران

آب‌های عمیق پیرامون جزیره خارک، برخلاف دیگر نقاط خلیج فارس، امکان پهلوگیری نفتکش‌های عظیم‌الجثه را فراهم می‌کند. این جزیره دارای تأسیسات ذخیره‌سازی و خطوط لوله‌ای است که به بزرگ‌ترین میادین نفت و گاز ایران متصل می‌شوند؛ از این رو، اختلال در فعالیت آن نه تنها به اقتصاد ایران آسیب می‌زند، بلکه بازار جهانی انرژی را نیز متأثر می‌سازد.

بر اساس گزارش بلومبرگ به نقل از مقامات ایرانی، ظرفیت بارگیری خارک بیش از ۶ میلیون بشکه در روز است و در صورت نیاز می‌تواند تا ۱۰ میلیون بشکه در روز افزایش یابد. ساکنان این جزیره عمدتاً کارکنان صنعت نفت هستند که از طریق فرودگاهی تحت مالکیت شرکت ملی نفت ایران تردد می‌کنند. ایران با تولید روزانه ۳.۳ میلیون بشکه نفت خام و ۱.۳ میلیون بشکه میعانات گازی و سایر مایعات، نزدیک به ۴.۵ درصد از نفت جهان را تأمین می‌کند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، مدعی شد که حملات هوایی این کشور «تمام اهداف نظامی در خارک را به طور کامل منهدم کرده است»، اما تأکید کرد که مخازن ذخیره و تأسیسات بارگیری هدف قرار نگرفته‌اند. وی هشدار داد در صورت هرگونه اخلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز توسط ایران یا دیگر کشورها، بلافاصله در تصمیم خود برای خودداری از حمله به زیرساخت‌های نفتی این جزیره تجدید نظر خواهد کرد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بعداً اعلام کرد که به تأسیسات نفتی جزیره آسیبی وارد نشده است.

مارک کیمیت، سرتیپ بازنشسته ارتش آمریکا، معتقد است واشنگتن از راهبرد «حذف نظامیان یا سرنگونی حکومت» به تلاش برای نابودی «موتور اقتصادی کشور» روی آورده و به‌نوعی این جزیره را «گروگان» گرفته تا ایران را به عبور دادن کشتی‌ها از تنگه هرمز وادار کند.

پیامدهای تخریب خارک به عنوان یک ترمینال نفتی

اگر واشنگتن تصمیم به نابودی سیستماتیک زیرساخت‌های صادراتی خارک شامل مخازن، خطوط لوله، تأسیسات بارگیری و ایستگاه‌های پمپاژ بگیرد، پیامد آن دوچندان خواهد بود: فلج اقتصادی ایران و شوک به بازار انرژی جهان. کارشناسان همچنین بر این باورند که هرگونه تلاش برای تصرف یا حمله به جزیره خارک به نیروی زمینی گسترده‌ای نیاز دارد که دولت ترامپ تاکنون تمایلی به درخواست آن نشان نداده است.

با توجه به اینکه نزدیک به ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران از مسیر خارک انجام می‌شود، تخریب این ترمینال عملاً ایران را از دسترسی رسمی به بازارهای بین‌المللی محروم خواهد کرد. سایر بنادر ایران ظرفیت صادراتی بسیار محدودتری دارند و عمدتاً به گاز، پتروشیمی و عملیات منطقه‌ای اختصاص یافته‌اند. هرگونه حمله به آنها می‌تواند صادرات نفت ایران که بین ۱.۴ تا ۱.۷ میلیون بشکه در روز است را فلج کند. آسیب به این زیرساخت‌ها قیمت جهانی نفت را نیز افزایش خواهد داد.

با توجه به بسته شدن تنگه هرمز و رشد بیش از ۴۰ درصدی بهای نفت خام از زمان آغاز درگیری‌های اخیر، بمباران خارک ریسک بازار نفت را افزایش داده است. مطبوعات اقتصادی اروپا در روزهای اخیر هشدار داده‌اند که حمله جدی به خارک برای اقتصاد ایران «فاجعه‌بار» خواهد بود، اما هم‌زمان به عاملی بی‌ثبات‌کننده برای بازار تبدیل می‌شود: چین به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران ناگزیر به تغییر مسیر واردات خود خواهد شد و دیگر واردکنندگان نیز برای دریافت حجم کمتری از نفت موجود با یکدیگر رقابت خواهند کرد.

به گزارش بلومبرگ، حملات هوایی به خارک می‌تواند بخش عمده صادرات نفت خام ایران را برای هفته‌ها یا ماه‌ها مختل کرده و بحران اقتصادی داخلی را تشدید کند. بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، تأثیر فوری آن افزایش چشمگیر هزینه‌های انرژی است که هزینه‌های تولید و همچنین هزینه‌های پنهان در سراسر زنجیره‌های تأمین را در بر می‌گیرد. این عوامل به نوبه خود تورم را در اقتصادهای بزرگ صنعتی از جمله ایالات متحده تشدید می‌کند؛ موضوعی که دولت ترامپ در سال انتخابات قصد دارد از آن جلوگیری کند.

در واکنش به اقدامات نظامی جدید آمریکا، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، روز پنجشنبه هشدار داد که هرگونه حمله به جزایر واقع در مرزهای دریایی جنوبی ایران موجب خواهد شد جمهوری اسلامی «از هرگونه خویشتن‌داری دست بردارد». همچنین قرارگاه خاتم‌الانبیا اعلام کرد که در صورت تعرض به زیرساخت‌های نفتی، اقتصادی و انرژی ایران، «تمامی زیرساخت‌های نفتی، اقتصادی و انرژی متعلق به شرکت‌های دارای سهام آمریکایی یا همکار با ایالات متحده در سراسر منطقه، بلافاصله منهدم و با خاک یکسان خواهد شد».

«آسیب‌پذیری بالا»

در همین زمینه، محمد مرندی از آسیب‌پذیری شدید متحدان عرب ایالات متحده هشدار داد: «کویت، عربستان سعودی، امارات، بحرین و قطر عمدتاً سرزمین‌هایی بیابانی هستند. آنها جز نفت و گاز دارایی دیگری ندارند؛ حتی آب هم در اختیار ندارند. در برابر هرگونه انتقام ایران به شدت آسیب‌پذیرند.» او تأکید کرد که اگر این کشورها زمینه‌ساز تجاوز به خاک ایران شوند، «به سختی مجازات خواهند شد».

مرندی در ارزیابی احتمال حمله واشنگتن به خارک آن را اقدامی پرهزینه، پرخطر از نظر نظامی و بی‌نتیجه توصیف کرد. وی ابتدا به دشواری‌های دسترسی اشاره کرد و گفت ایالات متحده برای این کار مجبور خواهد بود از خاک یا حریم هوایی متحدانش در خلیج فارس استفاده کند که بی‌تردید ایران را به واکنش وادار خواهد کرد. در چنین شرایطی، اشغال خاک ایران «جنگ را به مرحله‌ای بسیار گسترده‌تر خواهد کشاند» و کشورهای منطقه «بهای بسیار سنگین‌تری نسبت به اکنون پرداخت خواهند کرد».

او تأکید کرد که حتی در صورت تصرف جزیره توسط آمریکا، این رویداد نه تنها بازار جهانی انرژی را بهبود نمی‌بخشد، بلکه آن را وخیم‌تر می‌کند و تأثیری مثبت بر وضعیت تنگه هرمز نخواهد داشت؛ زیرا در صورت فراگیر شدن جنگ در سراسر خلیج فارس، تأسیسات نفتی کشورهای عربی منطقه نیز «نابود» خواهد شد، به‌گونه‌ای که حتی اگر بعدها تنگه هرمز بازگشایی شود، «نه نفتی برای حمل خواهد ماند، نه گازی و نه نفتکشی برای انتقال».

وی نتیجه گرفت که چنین اقدامی «مسخره، از نظر لجستیکی بسیار دشوار و تقریباً ناممکن» خواهد بود که در آن سامانه‌های دفاعی ایران بسیاری از توانمندی‌های نظامی آمریکا را منهدم کرده و تبعات آن به دلیل پیامدهای بلندمدت برای بازارهای جهانی، بسیار ویرانگر خواهد بود.

در همین حال، بهای نفت خام در بازارهای جهانی روز جمعه با ۲.۷ درصد افزایش به بالای ۱۰۳ دلار در هر بشکه رسید که نشان‌دهنده افزایش ۴۰ درصدی از زمان آغاز جنگ قیمت‌ها است. نفت خام برنت به عنوان شاخص جهانی، با ۱۰۳.۱۴ دلار در هر بشکه بسته شد که بالاترین رقم از اوت ۲۰۲۲ (مرداد ۱۴۰۱) محسوب می‌شود. این نفت تنها در هفته گذشته بیش از ۱۱ درصد و از زمان شروع درگیری در اواخر فوریه (اوایل اسفند) بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته است. شاخص وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز جلسه معاملاتی را با ۹۸.۷۱ دلار در هر بشکه به پایان برد. از زمان حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند)، بازار نفت با نوسانات شدیدی روبه‌رو بوده است. نفت خام برنت روز دوشنبه تحت تأثیر نگرانی از کاهش پایدار عرضه، تا نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه پیش رفت. از آن زمان قیمت‌ها کاهش یافته اما همچنان بسیار بالاتر از سطح پیش از بحران باقی مانده است.

جزیره خارک؛ هدفی راهبردی در تقابل ایران و آمریکا

رسانه چینی
ترجمه مجله جنوب جهانی

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، بامداد روز جمعه (به وقت محلی) در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که نیروهای مسلح این کشور حمله‌ای هوایی و «مهم» را علیه جزیره خارک، مهم‌ترین مرکز انتقال نفت ایران، انجام داده‌اند. به گفته وی، در این عملیات تمامی اهداف نظامی موجود در این جزیره «به طور کامل منهدم شده است».

جزیره خارک در آب‌های خلیج فارس و در فاصله حدود ۲۴ کیلومتری سواحل ایران قرار دارد و نقش محوری در صادرات نفت کشور ایفا می‌کند؛ به گونه‌ای که نزدیک به ۹۰ درصد از کل صادرات نفت خام ایران از این مسیر انجام می‌شود.

در پی این حمله، ایران هشدار داد که در صورت ادامه حملات به تأسیسات حیاتی خود، زیرساخت‌های نفتی، اقتصادی و انرژی شرکت‌های مرتبط با آمریکا را در سراسر منطقه هدف قرار خواهد داد. سخنگوی ارشد نیروهای مسلح ایران تأکید کرد که هرگونه تعرض به تأسیسات انرژی و اقتصادی کشور با پاسخی متقابل و «یکسان» مواجه خواهد شد.

روز شنبه، منوچهر متکی، وزیر امور خارجه پیشین و نماینده فعلی مجلس شورای اسلامی، نیز در اظهاراتی تند خطاب به مقامات واشنگتن گفت که در صورت هرگونه اقدام برای اشغال جزیره خارک، نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه باید خود را برای «اسارت» آماده کنند. وی با طرح این پرسش که «اگر آنها چنین اقدامی کنند و به خاک ما تعرض کنند، چرا ما نتوانیم به قلمرو آنها، یعنی پایگاه‌های نظامی‌شان در منطقه، یورش برده و نیروهایشان را به اسارت بگیریم؟» بر آمادگی ایران برای پاسخ فراتر از حملات متقابل تأکید کرد.

جزیره خارک؛ تأسیسات نفتی سالم، عملیات صادرات بی‌وقفه

خبرگزاری فارس گزارش داده است که در جریان حمله به جزیره خارک، دست‌کم ۱۵ انفجار در این جزیره رخ داده که عمدتاً استحکامات دفاعی، پایگاه‌های نظامی و آشیانه‌های بالگرد را هدف قرار داده است. به گفته این منبع، تأسیسات نفتی جزیره آسیب ندیده و سامانه‌های پدافندی مدت کوتاهی پس از حمله دوباره فعال شده‌اند.

معاون استاندار بوشهر نیز ضمن تأیید حمله به خارک، از ادامه «بی‌وقفه» صادرات نفت و فعالیت تأسیسات این جزیره خبر داد. احسان جهان‌یان با اشاره به اینکه تنها بخشی از تأسیسات نظامی و فرودگاه خارک دچار خسارت شده، تصریح کرد که هیچ‌یک از کارکنان صنعت نفت یا نظامیان مستقر در جزیره آسیب ندیده‌اند و روند عادی فعالیت‌ها در این منطقه ادامه دارد.

در سوی دیگر، مقامات نظامی آمریکا از موفقیت‌آمیز بودن این حمله خبر داده و مدعی شده‌اند که بیش از ۹۰ هدف نظامی از جمله انبارهای مهمات، تأسیسات ذخیره مین‌های دریایی و سیلوهای موشکی منهدم شده، اما زیرساخت‌های نفتی deliberately (عامدانه) دست‌نخورده باقی مانده است. ترامپ نیز در پیام خود تأکید کرد که از هدف قرار دادن تأسیسات نفتی خودداری شده، اما در عین حال هشدار داد که اگر ایران یا دیگر گروه‌ها امنیت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز را مختل کنند، «فوراً» در این تصمیم تجدید نظر خواهد کرد.

بی‌بی‌سی در تحلیلی هشدار داده که اگر ترامپ گام بعدی را بردارد و تأسیسات اصلی نفت ایران را هدف قرار دهد، بهای نفت در بازارهای جهانی به شدت افزایش خواهد یافت. این رسانه همچنین به توان بالای ایران در انجام حملات پهپادی ارزان‌قیمت اما مرگبار به همسایگان عرب و حتی کشتی‌های تجاری اشاره کرده و احتمال گسترش دامنه درگیری‌ها به تأسیسات حیاتی‌تری چون آب‌شیرین‌کن‌ها را منتفی ندانسته است.

افزایش تنش‌ها و تحرکات نظامی جدید آمریکا

در بحبوحه این تحولات، یک مقام آمریکایی به آسوشیتدپرس از اعزام ۵۰۰۰ تفنگدار و ملوان نیروی دریایی به همراه یک ناو تهاجم آبی‌خاکی به منطقه خبر داد. هرچند تأکید شده که این استقرار لزوماً به معنای آمادگی برای حمله زمینی نیست، اما یک تحلیلگر نظامی به نام شاون بل آن را «اقدامی برای خودنمایی و نمایش قدرت» توصیف کرده و معتقد است بعید به نظر می‌رسد ترامپ قصد درگیری مستقیم زمینی را داشته باشد.

بل با اشاره به اینکه بخش عمده نفت صادراتی ایران به چین می‌رود، هشدار داده که حمله به تأسیسات خارک می‌تواند واکنش پکن را برانگیزد و منجر به گسترش بیشتر جنگ شود. وی همچنین به زمان‌بر بودن استقرار این نیروها (حدود دو هفته) اشاره کرده و گفته که در شرایط کنونی، این بازه زمانی بسیار طولانی‌ای محسوب می‌شود.

ناو «تریپولی» (USS Tripoli) که یک ناو تهاجم آبی‌خاکی از کلاس «آمریکا» است، به همراه یگان اعزامی ۳۱ تفنگداران دریایی، به سوی منطقه در حرکت است. این ناو پیش از این در آب‌های فیلیپین مستقر بود و اکنون به ناوگروه‌های هواپیمابر «فورد» و «لینکلن» که پیش‌تر در منطقه مستقر شده‌اند، ملحق خواهد شد.

گفتنی است این ناو قابلیت حمل جنگنده‌های اف-۳۵بی را دارد و پیش‌تر در سال ۲۰۲۲ به عنوان یک «ناو‌هواپیمابر سبک» با ۱۹ فروند از این جنگنده‌ها مورد آزمایش قرار گرفته بود. به گزارش وال‌استریت ژورنال، این نخستین بار است که یک یگان رزمی عمده از نیروهای مستقر در ژاپن به خاورمیانه اعزام می‌شود. پنتاگون تاکنون در مورد مأموریت مشخص این یگان اظهارنظر رسمی نکرده است.