منتشر شده در رسانه چینی
ترجمه مجله جنوب جهانی

به باور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، معادلات پیچیدهٔ ژئوپلیتیک جهانی، گاه به منازعات کودکانهٔ حیاط مدرسه شباهت می‌یابد؛ جایی که ائتلاف‌ها و تقابل‌ها، بیش از آنکه برآمده از استراتژی‌های کلان باشد، بازتابی از کنش‌واکنش‌های لحظه‌ای است.

روز ۱۳ مارس، در پاسخ به پرسش شبکهٔ فاکس‌نیوز مبنی بر اینکه آیا روسیه در حال ارائهٔ کمک به ایران است یا خیر، ترامپ با لحنی محتاطانه اظهار داشت: «به گمانم، بله، احتمالاً اندکی مساعدت کرده باشد.» وی سپس با بسط این استدلال افزود که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، احتمالاً معتقد است ایالات متحده نیز اوکراین را یاری می‌رساند؛ فرضیه‌ای که ترامپ آن را دور از ذهن ندانست و تأیید کرد: «اگر او چنین بیندیشد، حق با اوست؛ چرا که ما نیز واقعاً به کی‌یف کمک می‌کنیم.»

ترامپ با استناد به این منطقِ «عمل و عکس‌العمل»، رفتار قدرت‌های بزرگ را در صحنهٔ بین‌الملل این‌گونه تفسیر کرد: «همچون بازی‌ای است که هر طرف می‌گوید: اگر آنان چنین می‌کنند، ما نیز همان را خواهیم کرد؛ و این، انصافاً منطقی به نظر می‌رسد.»

شکاف میان گفتار و کردار در سیاست خارجی آمریکا

با این همه، در حالی که کاخ سفید از حمایت‌های خود از اوکراین سخن می‌راند، اقدامات عملی دولت ترامپ روایتی متفاوت را رقم می‌زند. صدور مجوزی سی‌روزه از سوی واشنگتن برای خرید نفت خام و فرآورده‌های نفتی روسیه که هم‌اکنون در دریاها متوقف مانده‌اند، موجی از انتقادات را در پایتخت‌های اروپایی برانگیخت. آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، این تصمیم را «بسیار نگران‌کننده» و مخل ثبات امنیتی قارهٔ سبز خواند. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان نیز اگرچه بر عدم تمایل برلین برای ورود مستقیم به منازعه تأکید ورزید، اما این تصمیم آمریکا را «اشتباهی استراتژیک» ارزیابی کرد.

از سوی دیگر، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، با ابراز نگرانی از انحراف کانون توجهات جهانی به سمت خاورمیانه، هشدار داد که این تغییر تمرکز، به ضرر کی‌یف تمام خواهد شد. به باور وی، تخفیف تحریم‌های نفتی مسکو می‌تواند تا سقف ۱۰ میلیارد دلار عایدی برای روسیه به همراه داشته باشد؛ منابعی که مستقیماً به سوخت‌رسانی به ماشین جنگی پوتین در جبهه‌های اوکراین تبدیل خواهد شد.

بن‌بست دیپلماسیک و چالش مکان مذاکرات

نکتهٔ حائز اهمیت آنکه، در حاشیهٔ سفر اخیر زلنسکی به پاریس، وی آمادگی اوکراین را برای ازسرگیری دور جدیدی از مذاکرات سه‌جانبه اعلام کرد. اما اختلاف‌نظر بر سر میزبان این گفتگوها، فرآیند صلح را با چالش مواجه ساخته است. در حالی که واشنگتن اصرار بر برگزاری نشست در خاک آمریکا (میامی یا واشنگتن) دارد، مسکو با قاطعیت هرگونه حضور در خاک ایالات متحده را رد کرده و پیشنهاد مکان‌های بی‌طرف نظیر ترکیه یا سوئیس را مطرح نموده است؛ پیشنهادی که از سوی آمریکایی‌ها پذیرفته نشده است.

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، ضمن تأیید تماس‌های مستمر با همتایان آمریکایی، اظهار داشت که مسکو نگران انحراف توجه واشنگتن به پروندهٔ ایران نیست، اما اولویت اصلی را بر تداوم گفتگوهای سه‌جانبه برای حل‌وفصل بحران اوکراین می‌داند. با این وجود، تاکنون تاریخ مشخصی برای این نشست تعیین نشده است.

دیپلماسی تلفنی و موازنهٔ قدرت

در همین راستا، گزارش‌ها حاکی از آن است که در تماس تلفنی ۹ مارس میان ترامپ و پوتین، دو رهبر پیرامون تحولات ایران و اوکراین به تبادل نظر پرداخته‌اند. به نقل از شبکهٔ «آکسیوس»، ترامپ پس از این مکاتبه تلفنی مدعی شد که به پوتین یادآور شده است: «پایان دادن به درگیری اوکراین، مؤثرترین کمک به ثبات منطقه خواهد بود.»

یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه نیز با تأیید این گفتگوها، تصریح کرد که پوتین راهکارهای سیاسی و دیپلماتیک متعددی را برای خاتمهٔ سریع منازعه، از جمله رایزنی با رهبران کشورهای حوزهٔ خلیج فارس و ایران، ارائه کرده است. وی افزود که از دیدگاه ترامپ، دستیابی به آتش‌بس پایدار و راه‌حلی بلندمدت برای بحران اوکراین، در راستای منافع ملی ایالات متحده است.

موضع پکن: تأکید بر خردورزی و پرهیز از تقابل

در این میان، جمهوری خلق چین نیز بر مواضع اصولی خود تأکید ورزیده است. مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجهٔ چین، روز ۶ مارس با یادآوری اینکه «حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات از طریق گفتگو و پرهیز از توسل به زور» از ارکان سیاست خارجی پکن است، خاطرنشان کرد: اسناد و مواضع چین، از جمله طرح «چهار بایست» و «سه تضمین»، همگی گواهی بر این مدعاست که حفاظت از غیرنظامیان و جستجوی راهکارهای دیپلماتیک، تنها مسیر برون‌رفت از بحران‌های کنونی است.