رسانه چینی ناظر
ترجمه مجله جنوب جهانی

هم‌زمان با گفت‌وگوهای حساس میان هاوانا و واشینگتن، رئیس‌جمهور ایالات متحده بار دیگر لحن تهدیدآمیزی علیه همسایه جنوبی خود در پیش گرفته است. روز یک‌شنبه، دونالد ترامپ با لحنی مغرورانه مدعی شد که می‌تواند «هرطور که دلش بخواهد» با کوبا رفتار کند. در همین حال، منابع آگاه از افشای خواسته‌ای بی‌سابقه از سوی تیم مذاکره‌کننده آمریکایی خبر می‌دهند: کناره‌گیری میگل دیاس-کانل، رئیس‌جمهور کنونی کوبا.

به ادعای نیویورک‌تایمز و به نقل از افراد مطلع در جریان مذاکرات، ایالات متحده به صراحت به طرف کوبایی اعلام کرده است که برای هرگونه توافق، دیاز-کانل باید از قدرت کنار برود؛ هرچند چگونگی تحقق این امر را به خود هاوانا واگذار کرده است. از نگاه برخی مقامات ارشد دولت متجاوز ترامپ، کنار رفتن رئیس‌جمهور فعلی می‌تواند دروازه‌های اصلاحات ساختاری در اقتصاد کوبا را بگشاید؛ اصلاحاتی که به‌زعم آن‌ها با حضور دیاس-کانل که سیاستمداری سرسخت تلقی می‌شود، محقق نخواهد شد.

تحقق این خواسته می‌تواند نخستین تحول بزرگ سیاسی از زمان آغاز گفت‌وگوهای دو کشور باشد. در صورت پذیرش این شرط از سوی کوبا، ترامپ می‌تواند آن را به‌عنوان یک پیروزی نمادین به افکار عمومی آمریکا عرضه کند و مدعی سرنگونی یکی دیگر از رهبران چپ‌گرای مخالف واشینگتن، مشابه آنچه در ونزوئلا رقم زد، شود.

منابع آگاه همچنین فاش ساخته‌اند که آمریکا خواهان کنار گذاشتن شماری از مقامات کهنه‌کار وفادار به اندیشه‌های کاسترویی و نیز آزادی زندانیانی است که از نگاه واشینگتن «سیاسی» خوانده می‌شوند. به نظر می‌رسد هدف نهایی ایالات متحده از این مذاکرات، هموار کردن تدریجی مسیر برای نفوذ تجار و شرکت‌های آمریکایی در اقتصاد کوبا و در نهایت، تبدیل این جزیره به کشوری وابسته به منافع آمریکاست. چنین دستاوردی می‌تواند برای ترامپ دستاوردی سیاسی و تبلیغاتی نیز به همراه داشته باشد.

این در حالی است که خود دیاز-کانل ۶۵ ساله که از سال ۲۰۱۸ ریاست‌جمهوری کوبا را بر عهده دارد، دو سال دیگر از دوران مسئولیتش باقی است.

نکته قابل تأمل آنکه آمریکا خواست خود برای کناره‌گیری رئیس‌جمهور کوبا، به‌عنوان یک اولتیماتوم غیرقابل‌بحث مطرح نشده، بلکه گامی مثبت و راهگشا برای دستیابی به توافقی ثمربخش توصیف شده است. با این حال، طرف کوبایی به دنبال راهی می‌گردد تا بدون آنکه به‌نظر برسد هاوانا از واشینگتن دستور می‌گیرد، به توافق برسند. یک مقام آگاه تأکید کرده که پیام آمریکا روشن است: تا زمانی که دیاز-کانل در قدرت باشد، خبری از هیچ توافقی نخواهد بود.

نیویورک‌تایمز در بخش دیگری از گزارش خود به این نکته اشاره می‌کند که دیاز-کانل عموماً چهره‌ای نمادین توصیف می‌شود و قدرت واقعی سیاسی و اقتصادی در دستان فرمانده رائول کاسترو ۹۴ ساله، رهبر پیشین کوبا و برادر فرمانده فیدل کاسترو، متمرکز است. جالب آنکه رائول خی‌مِنس رویدریگس کاسترو، نوه خائن رائول کاسترو، یکی از چهره‌های اصلی تیم مذاکره‌کننده کوباست که با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا در ارتباط است. به گفته منابع آگاه، در صورت خروج دیاس-کانل، این احتمال وجود دارد که نوه کاسترو از پشت صحنه هدایت امور را در دست گیرد. برخی تحلیلگران نیز خواست آمریکا برای کنار رفتن دیاز-کانل را بیش از آنکه یک تغییر ماهوی تلقی کنند، اقدامی نمادین می‌دانند که می‌تواند فرصتی برای «بازتعریف» روابط میان دو کشور فراهم آورد. گفتنی است تاکنون واشینگتن خواستار اقدام علیه دیگر اعضای خانواده کاسترو نشده است.

در اظهارات روز یک‌شنبه، ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا هدفش اقدام نظامی است یا دیپلماتیک، با طفره‌رفتن از پاسخ روشن، بر «قدرت مطلق» خود برای هر اقدامی علیه کوبا تأکید کرد. نیویورک‌تایمز این رویکرد را تلاشی برای تکرار سناریوی ونزوئلا (کنار زدن رهبر مخالف) اما بدون مداخله نظامی ارزیابی کرده است. به گفته دو منبع آگاه، گزینه حمله نظامی دور از ذهن تلقی می‌شود. رویترز نیز در این باره یادآور شده که با وجود دهه‌ها خصومت میان دو کشور، واشینگتن از زمان توافق ۱۹۶۲ با شوروی، متعهد به عدم حمله یا حمایت از حمله به کوبا بوده است.

در تازه‌ترین اقدامات فشار، دولت ترامپ پیش از این جلوی واردات نفت از سوی کشورهای دیگر به کوبا را گرفته بود. ونزوئلا که زمانی بزرگترین تأمین‌کننده نفت کوبا محسوب می‌شد، اکنون با دخالت نظامی آمریکا و ربودن نیکلاس مادورو و همسرش در سوم ژانویه، صنعت نفتش به‌طور کامل تحت سلطه واشینگتن قرار گرفته و جریان نفت به کوبا قطع شده است. ترامپ همچنین تهدید کرده هر کشوری که به کوبا نفت بفروشد، مشمول تعرفه‌های سنگین خواهد شد. مکزیک که پیشتر محموله‌هایی بشردوستانه نفت به کوبا فرستاده بود، تحت فشار آمریکا این ارسال‌ها را متوقف کرده است.

این محاصره همه‌جانبه باعث شده کوبا با بحران شدید سوخت و کمبود تجهیزات لازم برای نگهداری نیروگاه‌های فرسوده خود مواجه شود و شبکه برق سراسری این کشور با ناترازی شدیدی دست و پنجه نرم کند. دوشنبه شب، برای سومین بار در چهار ماه اخیر، شبکه برق کوبا فروپاشید و حدود ۱۰ میلیون نفر در تاریکی فرو رفتند. دیاس-کانل پیشتر در سخنانی اذعان کرده بود که سه ماه است حتی یک قطره سوخت وارد کوبا نشده و این مسئله ذخایر گازوئیل و نفت کوره را به شدت کاهش داده و شبکه برق را روزبه‌روز «بی‌ثبات‌تر» کرده است. او تأکید کرد که این بحران تأثیرات «عظیمی» بر مخابرات، آموزش و حمل و نقل کشور داشته است.

رئیس‌جمهور کوبا روز ۱۳ مارس (۲۲ اسفند) در تأیید برگزاری گفت‌وگوهایی با مقامات آمریکایی، آن را گامی برای یافتن راه‌حل اختلافات دوجانبه خواند. به گزارش سی‌ان‌ان، این اولین بار بود که هاوانا به‌طور رسمی مذاکره با واشینگتن را تأیید می‌کرد. دیاس-کانل با تأکید بر مراحل ابتدایی مذاکرات و فاصله زیاد تا هرگونه توافق رسمی، بر آمادگی کشورش برای گفت‌وگو بر مبنای «احترام متقابل به ساختارهای سیاسی دو کشور، احترام به حاکمیت ملی و حق تعیین سرنوشت» تأکید کرد و ابراز امیدواری نمود که این مذاکرات دو کشور را از مسیر تقابل دور کند.