واکنش چین به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بازتابدهنده استراتژی ژئوپلیتیکی و اقتصادیای است که از میدان نبرد تا نظام مالی جهانی امتداد پیدا میکند. [1]
پپه اسکوبار: تحلیلگر ژئوپلیتیک برزیلی
ترجمه مجله جنوب جهانی
چین بهطور رسمی از دو کانال موازی – یکی دیپلماتیک و دیگری نظامی – به جنگ «سندیکای اپستین» (یا همان جنگ آمریکا و اسرائیل) علیه ایران واکنش نشان میدهد. [1]
چین این جنگ را هم یک تنش شدید سیاسی/دیپلماتیک و هم یک تهدید نظامی میداند. [1]
سخنگوی ارتش آزادیبخش خلق (PLA) چین، که درجه سرهنگی دارد، با زبان استعاری صحبت میکند. او صراحتاً اعلام کرده که ایالات متحده «به جنگ معتاد است»، کشوری با تنها حدود ۲۵۰ سال سابقه که در طول آن، بهسختی ۱۶ سال در صلح بوده است. [1]
بدیهی است که این تصویر، آمریکا را بهعنوان تهدیدی جهانی و البته تهدیدی اخلاقی (تأکید از نویسنده) برجسته میکند. [1]
شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، بهطور قاطع بر ایجاد پیوندی پایدار میان مارکسیسم و کنفوسیوسیسم تمرکز کرده است. [1]
سهم اصلی کنفوسیوس در اندیشه سیاسی، در استفاده دقیق و سنجیده او از زبان نهفته است. تنها کسانی که با استعارههای دقیق و حس عمیق اخلاقی سخن میگویند، شایستگی حکومت بر یک ملت را دارند. [1]
از اینرو، چین با دقت در حال تدوین یک نقد اخلاقی و معنوی مستمر از جنگی است که ایالات متحده علیه ایران به راه انداخته و تأکید میکند که این حمله از سوی ملتی صورت میگیرد که قطبنمای اخلاقی خود را از دست داده است. [1]
جهان جنوب این پیام را کاملاً دریافت کرده است. [1]
علاوه بر این، رخدادهای میدانی نشان میدهد که چین قواعد جنگ در ایران را نیز دگرگون کرده است. [1]
شبکه نظامی ایران اکنون بهطور کامل به سامانه ماهوارهای بیدو متصل است. این امر، دقت حملات کنونی ایران و این واقعیت را توضیح میدهد که هر حرکت ائتلاف آمریکا و اسرائیل با دیواری دیجیتال از فناوری چینی – با بیش از ۴۰ ماهواره بیدو در مدار – روبهرو میشود. این پیوند همچنین دقت بالای موشکهای ایرانی و مقاومت بیشتر آنها در برابر جنگ الکترونیک و پارازیت را توضیح میدهد. [1]
چین، بهعنوان بخشی از «مشارکت جامع استراتژیک ۲۵ ساله» خود با ایران، رادارهای دوربردی را نیز که با سامانههای ماهوارهای یکپارچه شدهاند، در اختیار تهران قرار داده است. نکته اصلی این است که زمان واکنش ایران اکنون بسیار کوتاهتر از دوران جنگ ۱۲ روزه است. [1]
روسیه هم بهطور موازی همکاری کرده و این امکان را به ایران داده تا آنچه را در اوکراین درباره سامانههای غربی مانند پاتریوت و IRIS-T آموخته، در مقیاسی بسیار گستردهتر به کار بگیرد. این فقط به تاکتیکهای اشباع پهپادی محدود نمیشود؛ بلکه به فراگیری «روش روسی» در هماهنگسازی دستههای پهپاد با رگبار موشکهای بالستیک مربوط است. این دقیقاً همان چیزی است که در مراحل بعدی عملیات «وعده حقیقی ۴» اثر تخریبی آن را چند برابر میکند. [1]
بازی گو: همهچیز حول محور پترویوان
اکنون بر مانور سرنوشتساز در تنگه هرمز تمرکز کنیم. نکته کلیدی این است که ایران تنها به آن دسته از نفتکشها اجازه عبور میدهد که بهای محموله آنها به «یوان نفتی» پرداخت شده باشد؛ نه دلار، نه یورو، فقط یوان. [2][1]
در واقع، چین پیشتر در دسامبر ۲۰۲۲، زمانی که شی جینپینگ در نشست خود با رهبران کشورهای نفتی شورای همکاری خلیج فارس (GCC) در ریاض، آنها را دعوت کرد نفت و گاز خود را از طریق بورس نفت و گاز شانگهای و با تسویه به یوان معامله کنند، فرایند به چالش کشیدن نظام برتونوودز/پترودلار را آغاز کرده بود. [3][4][5]
حال همه موارد فوق را با پانزدهمین برنامه پنجساله چین – که بهتازگی در پکن بررسی و تصویب شده – کنار هم بگذاریم. [1]
اینجا با یک دیدگاه عمیقاً سیستممحور روبهرو هستیم. [1]
برنامهریزان پکن رشد تولید ناخالص داخلی را در سطح چهار درصد هدفگذاری کردهاند؛ سهم اقتصاد دیجیتال قرار است به ۱۲.۵ درصد تولید ناخالص داخلی برسد؛ راهحلهای انرژی سبز به ۲۵ درصد؛ کیفیت آبهای سطحی به ۸۵ درصد؛ و موجی از اختراعات ارزشمند به ثبت برسد؛ همه این اهداف و موارد دیگر، با شاخصهای مشخص و الزامآور تا سال ۲۰۳۰ تعیین شدهاند. [1]
این یعنی چینیها با اقتصاد، امنیت انرژی، محیط زیست، آموزش و بهداشت مانند اجزای یک ارگانیسم واحد رفتار میکنند. به این ترتیب است که شهرنشینی، بهرهوری را افزایش میدهد: سرمایهگذاریهای کلان در تحقیق و توسعه، اختراعات بیشتری تولید میکند؛ این اختراعات، موتور اقتصاد دیجیتال میشوند؛ و راهحلهای انرژی سبز، استقلال استراتژیک را تقویت میکنند. [1]
آخرین برنامه پنجساله بهروشنی نشان میدهد که چین چگونه با دقت برای رهبری آینده فناوری آماده میشود؛ و این چشمانداز فراتر از ۲۰۳۰ و تا میانه قرن امتداد مییابد. [1]
جای شگفتی نیست که پایان دادن به سلطه پترودلار، نقشی کلیدی در این فرایند تغییر نظم موجود روابط بینالملل ایفا میکند. ایران با جایگزین کردن پترودلار با پترویوان در حساسترین گلوگاه ژئوپلیتیکی کره زمین – جایی که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند – این فرصت را بر سینی نقرهای به چین تقدیم میکند. [2][1]
استراتژی ایران، در وهله نخست نظامی نیست؛ بلکه از نظر مالی، ماهیتی «هستهای» دارد. آنچه این روند را سادهتر میکند این است که ایران اکنون مدلی برای سایر کشورهای جنوب جهان ارائه میدهد: تقریباً ۸۰ تا ۹۰ درصد صادرات نفت خام تهران به چین، از طریق سامانه پرداخت فرامرزی CIPS به یوان تسویه میشود یا در قالب تهاتر انجام میگیرد. [2][1]
این احتمال وجود دارد که کشورهای جنوب جهان در نهایت این الگوی نسبتاً ساده را اقتباس کنند. [1]
تهران مدعی نیست که تنگه هرمز را بهطور مطلق بسته است؛ محدودیتها عمدتاً متوجه «سندیکای اپستین» – یعنی ایالات متحده – و متحدان آن است که همچنان با دلارهای نفتی معامله میکنند. مسیرهای کشتیرانی در عمل به فیلترهای سیاسی تبدیل شدهاند. همزمان با حرکت تدریجی کشورهای جنوب جهان بهسوی یوان نفتی، هژمونی دلار نفتی – که از سال ۱۹۷۴ تثبیت شده – رو به فرسایش است. [2][1]
اینک هر تاجری در جهان کمابیش میداند دلار نفتی چگونه کار میکند. پس از بحران نفتی سال ۱۹۷۳، سازوکاری شکل گرفت که طی آن، صادرات نفت بهطور غالب به دلار آمریکا قیمتگذاری و تسویه میشد و بدینترتیب، ستون مالی نظم پسابرِتونوودز مستحکم شد. [6][7][8]
صادرکنندگان نفت تشویق و در عمل ملزم شدند بخش عمده درآمدهای دلاری خود را در اوراق خزانه و داراییهای مالی آمریکا سرمایهگذاری کنند. این سازوکار، نقش دلار را بهعنوان ارز ذخیره اصلی جهان تقویت میکند، سرمایهگذاریهای فناوری آمریکا را تغذیه میکند، مجتمع نظامی–صنعتی و جنگهای بیپایان آن را تأمین مالی میکند و در نهایت، به تأمین مالی بخش بزرگی از بدهیهای انباشته ایالات متحده یاری میرساند. [5][8]
چین، روسیه و ایران بهعنوان اعضای بریکس، در صف مقدم توسعه سامانههای پرداخت جایگزین قرار دارند؛ و مهمتر از همه، این رویکرد شامل کنار گذاشتن تدریجی دلار نفتی نیز میشود. [1]
این روند، بسیار فراتر از صرفاً کنترل نفت است؛ نفت تنها بهانهای است برای آنچه از آن بهعنوان «سفر» آشفته و بیبرنامه – به تعبیر ترامپ – به ایران یاد میشود. [1]
در عمل، واقعیتهای میدانی همین حالا هم نشانههای شکست آشکار را بروز دادهاند. با این حال، ضدحمله در سطحی کاملاً متفاوت در حال شکلگیری است. [1]
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در این صحنهآرایی، رفتاری شبیه آموزههای سانتزو از خود نشان میدهد. [1]
نظامیسازی تنگه هرمز رویایی بود که اکنون بهدست سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) بازتفسیر شده است. هم تنگه هرمز بهعنوان کریدور حیاتی ارتباطی و هم یوان، به سلاحهایی با قدرت ویرانگری امپریالیستی بدل شدهاند؛ در چنین معادلهای، پرسش این است که دیگر چه نیازی به بمب هستهای باقی میماند. [1]
آنچه در معرض نزاع قرار گرفته، کنترل نظام مالی جهانی است – بسیار فراتر از سال ۲۰۳۰، تا میانه قرن و حتی پس از آن. آنچه اکنون شاهدش هستیم، بازی شطرنج ایرانیهاست – عرصهای که در آن مهارت تاریخی دارند – اما اینبار با عناصری از بازی «گو» (ویچی) چینی درهمآمیخته است. [1]
گو یک بازی ارگانیک است؛ زمانی که سنگهای کوچک روی صفحه به هم متصل میشوند، کل صفحه را شکل میدهند و امکان اعمال کنترل بلندمدت را فراهم میکنند. در مورد ما، این صفحه همان صفحه شطرنج ژئوپلیتیک/ژئواکونومیک است. همهچیز بر پایه موقعیتیابی، صبر، انباشت تدریجی مزیتها و مدیریت استراتژیک بنا شده است. [1]
این همان «راز»ی است که توضیح میدهد چرا جنگ علیه ایران اکنون فرصتی تعیینکننده برای چین فراهم کرده است. پکن سالهاست با صبر و دقت، چشمانداز بینالمللی را بازچینی میکند: ایجاد طیفی از نهادهای چندجانبه، ایفای نقش محوری در بریکس و سازمان همکاری شانگهای، توسعه طرح «کمربند و جاده» (BRI)، سرمایهگذاری در سامانههای تسویه جایگزین و پیشبرد فعال دیپلماسی خود. [1]
بازی گو بهطرزی خیرهکننده منطقی است؛ اگر صفحه را درست بچینید، نمیبازید؛ بازی، خودبهخود ادامه پیدا میکند. اکنون در همین نقطهایم، و به همین دلیل است که فریادگران امپراتوری، همراه با چاپلوسان، همدستان و پیروانشان، مات و مبهوت ماندهاند: زندانیانِ تکبر خود. [1]
Quellen:
[1] Iran moves to kill the petrodollar, yuan-only oil passage through the Strait of Hormuz reveals Beijing’s financial lifeline to Tehran – bankingnews.gr https://ads.bankingnews.gr/diethni/articles/862375/iran-moves-to-kill-the-petrodollar-yuan-only-oil-passage-through-the-strait-of-hormuz-reveals-beijing-s-financial-lifeline-to-tehran
[2] Shanaka Anslem Perera (@shanakaanslemperera) – Substack https://substack.com/@shanakaanslemperera/note/c-227501671
[3] Xi Jinping: China to use Shanghai exchange for Yuan energy deals … https://www.middleeastmonitor.com/20221209-xi-jinping-china-to-use-shanghai-exchange-for-yuan-energy-deals-with-gulf-nations/
[4] China’s Xi calls for oil trade in yuan at Gulf summit in Riyadh | Reuters https://www.reuters.com/world/saudi-arabia-gathers-chinas-xi-with-arab-leaders-new-era-ties-2022-12-09/
[5] The Road to De-Dollarisation Will Run through Saudi Arabia: The Fiftieth Newsletter (2022) https://thetricontinental.org/newsletterissue/petrodollar-system/
[6] Oil Shock of 1973-74 https://www.federalreservehistory.org/essays/oil-shock-of-1973-74
[7] 1973 oil crisis https://en.wikipedia.org/wiki/1973_oil_crisis
[8] The True Story of the Oil Crisis of 1973-1974 https://www.econlib.org/the-true-story-of-the-oil-crisis-of-1973-1974/
[9] China to use Shanghai exchange for yuan energy deals with GCC https://middle-east-online.com/node/767666
[10] Xi Seeks Yuan Settlement of China Energy Trades With Gulf States https://www.caixinglobal.com/2022-12-10/xi-seeks-yuan-settlement-of-china-energy-trades-with-gulf-states-101976745.html
[11] GCC states between Beijing’s temptation and Washington’s red lines https://arabworldgames.com/gcc-states-between-beijings-temptation-and-washingtons-red-lines/
[12] THE DOLLAR IS DYING China buys 90% of Iran’s oil in YUAN … https://x.com/tanmoyofc/status/2033044148312543568
[13] China and the GCC plan for a brighter future in the Gulf – ARAB NEWS https://www.arabnews.jp/en/opinion/article_86051/
[14] Who Really Raised Oil Prices Back In 1974? https://www.lppfusion.com/impact/energy-costs/who-really-raised-oil-prices-back-in-1974/
[15] Chinese leader urges GCC nations to adopt yuan, Shanghai … https://thecradle.co/articles/chinese-leader-urges-gcc-nations-to-adopt-yuan-shanghai-exchange-for-oil-and-gas-trade
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 