ترامپ و نشانههای تعدیل تنش: بازخوانی راهبردی از مواضع جدید کاخ سفید در قبال ایران
به گزارش ناظران بینالمللی، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در بیست و یکم مارس ۲۰۲۶، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال»، از احتمال «پایان تدریجی» عملیات نظامی آمریکا علیه ایران خبر داد و همزمان تأکید کرد که در صورت رفع «تهدید ایرانی»، تنگه هرمز باید تحت حفاظت کشورهای بهرهبردار قرار گیرد، نه نیروهای آمریکایی.
این اظهارنظر، به باور تحلیلگران رسانههای معتبری همچون نیویورک تایمز و اکسیوس، قویترین نشانهای است که تاکنون از تغییر جهت راهبردی واشنگتن در پرونده درگیری با تهران صادر شده است. ترامپ در پیام خود با اطمینانبخشی نسبت به «نزدیکی به اهداف تعریفشده»، از بازنگری در مأموریتهای نظامی آمریکا در خاورمیانه سخن گفت؛ عبارتی که در بستر انتقادهای داخلی از «ابهام راهبردی» دولت وی، حائز اهمیت دوچندان است.
از اهداف کلان تا اولویتهای عملیاتی
در بیانیه اخیر، ترامپ پنج محور اصلی را بهعنوان چارچوب اقدامات آمریکا برشمرد:
خنثیسازی کامل توان موشکی ایران، شامل پرتابگرها و زیرساختهای مرتبط؛
تضعیف بنیانهای صنایع دفاعی جمهوری اسلامی؛
محدودسازی ظرفیتهای نیروی دریایی و هوایی، از جمله سامانههای پدافندی؛
ممانعت دائمی از دستیابی ایران به ظرفیت هستهای، با حفظ آمادگی واکنش سریع و قاطع در صورت لزوم؛
تأمین امنیت متحدان منطقهای آمریکا در بالاترین سطح، از جمله اسرائیل، عربستان، قطر، امارات، بحرین و کویت.
نکته حائز اهمیت آنکه، ترامپ در بخش پایانی پیام خود، با صراحتی کمسابقه اعلام کرد: «حفاظت و گشتزنی در تنگه هرمز بر عهده کشورهایی است که از این آبراه استفاده میکنند؛ آمریکا این مسئولیت را بر عهده نخواهد گرفت!» وی هرچند از آمادگی واشنگتن برای «همکاری در تأمین امنیت» خبر داد، اما شرط اصلی را «رفع تهدید ایران» دانست و افزود: «برای این کشورها، این یک عملیات نظامی ساده خواهد بود.»
بازتاب رسانهای: از طنز تا تحلیل راهبردی
رسانههای آمریکایی با نگاهی انتقادی-طنزآمیز، به «انعطافپذیری» ترامپ در تعریف اهداف جنگی اشاره کردهاند. نیویورک تایمز یادآور شد که در آغاز درگیریها، کاخ سفید صراحتاً از «ایجاد شرایط برای تغییر رژیم در تهران» و «تخلیه کامل ذخایر سوخت هستهای ایران» سخن میگفت؛ اما امروز، با افزایش قیمت بنزین در داخل و نگرانی جمهوریخواهان از درخواست ۲۰۰ میلیارد دلاری پنتاگون برای تأمین هزینههای جنگ، لحن ترامپ بهوضوح تعدیل شده است.
در این میان، تحلیلگران بر سه تحول کلیدی در بیانیه اخیر تأکید دارند:
حذف صریح عبارت «تغییر رژیم» و تمرکز بر اهداف نظامی-دفاعی محدود؛
نرمشدن لحن در خصوص موجودی سوخت هستهای ایران و جایگزینی آن با تأکید بر «آمادگی واکنش قاطع»؛
واگذاری مسئولیت امنیت تنگه هرمز به کشورهای منطقه، که عملاً بار راهبردی و لجستیکی این مأموریت را از دوش واشنگتن برمیدارد.
واقعیت میدانی: تشدید تحرکات نظامی همزمان با اظهارات دیپلماتیک
با این حال، یک مقام آمریکایی در گفتوگو با اکسیوس هشدار داد که نباید پایان قریبالوقوع درگیریها را انتظار کشید: «رئیسجمهور میگوید به موفقیت نزدیکیم، اما همزمان، حملات شدید نیروهای ما ادامه دارد. هنوز چند هفته دیگر زمان لازم است.»
گزارشهای میدانی حاکی از آن است که با ورود درگیری به هفته چهارم، هزاران تفنگدار دریایی و ملوان آمریکایی در حال اعزام به خاورمیانه هستند. دو منبع رسمی به سیانان تأیید کردهاند که مسیر استقرار «یازدهمین واحد اعزامی تفنگداران دریایی» و «گروه رزمی آبی-خاکی یواساس باکسر» تغییر یافته و سرعت گرفته است.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، پیشتر نیز برآورد کرده بود که مدت زمان درگیری «بین چهار تا شش هفته» خواهد بود.
فشار اقتصادی و چرخش در سیاست تحریمها
از سوی دیگر، نوسانات بازار انرژی، فشار فزایندهای بر افکار عمومی آمریکا وارد کرده است. از زمان آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، قیمت جهانی نفت نزدیک به ۵۰ درصد افزایش یافته است.
در واکنش به این شرایط، دولت ترامپ در ۲۰ مارس، معافیت ۳۰ روزهای از تحریمها صادر کرد که خرید دریایی نفت ایران را برای کاهش فشار بر عرضه انرژی مجاز میشمرد. این سومین معافیت موقت در بازهای دو هفتهای است.
بر اساس اسناد منتشرشده توسط وزارت خزانهداری آمریکا، واشنگتن پیشتر نیز محدودیتهای مربوط به نفت روسیه را تعدیل کرده بود و اکنون با صدور «مجوز عمومی»، فروش نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران را که بین ۲۰ مارس تا ۱۹ آوریل بر روی کشتیها بارگیری شدهاند، مجاز اعلام کرده است.
جمعبندی تحلیلی
آنچه از مجموع این تحولات برمیآید، گذار تدریجی واشنگتن از «راهبرد حداکثری» به «مدیریت ریسک هوشمند» است. ترامپ با حفظ ظاهر قاطع، در عمل مسیر خروجی تعریف کرده که هم فشار بر ایران را حفظ کند و هم هزینههای داخلی جنگ را کنترل نماید. در این معادله پیچیده، تنگه هرمز نهتنها یک آبراه استراتژیک، که نمادی از بازتعریف نقش آمریکا در نظم امنیتی خاورمیانه پس از دوران مداخله مستقیم است.
آینده این روند، بیش از هر چیز به واکنش تهران، متحدان منطقهای، و نوسانات بازار انرژی وابسته خواهد بود؛ متغیرهایی که هر یک میتوانند معادلات فعلی را دگرگون سازند.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 