آلن اسمیت
وال استریت ژورنال
ترجمه مجله جنوب جهانی
دونالد ترامپ اعلام کرده است که جنگ ایالات متحده با ایران آنگاه به پایان خواهد رسید که او خود تصمیم بگیرد؛ به بیان او: «زمانی که آن را حس کنم، با تمام وجودم احساسش کنم».
اما این موضوع تنها به تصمیم رئیسجمهور ایالات متحده وابسته نیست. در هفته اخیر، همزمان با تشدید درگیریها و وارد آمدن شوک به اقتصاد جهانی، رهبران و فرماندهان نظامی ایران تأکید کردهاند که جمهوری اسلامی به هیچوجه قصد تسلیم فوری ندارد و آتشبس را تنها به خواست و شرایط خود خواهد پذیرفت.
یک مقام غربی در این باره گفت: «همه توجهها به نوسانات رفتاری ترامپ معطوف است، اما این واقعیت که با کشوری عظیم و دارای اراده مستقل روبهرو هستیم، کاملاً نادیده گرفته میشود. آنچه در میان است، تقریباً کل فلسفه وجودی این رژیم، یعنی بقا و مقاومت، است».
منابع نزدیک به حکومت، دیپلماتها و کارشناسان میگویند ایران این درگیری را تهدیدی وجودی میداند، به شدت در پی احیای بازدارندگی خود است و میخواهد مطمئن شود که دشمنانش برای هرگونه حمله آینده بهایی سنگین خواهند پرداخت.
به گفته آنان، همه این نشانهها حاکی از آن است که [حزبالله] خود را برای یک جنگ فرسایشی طولانیمدت آماده میکند و تنها در صورتی دست از کارزار برخواهد داشت که در چارچوب هرگونه توافق آتشبس، تضمینهایی مبنی بر عدم ازسرگیری حملات از سوی ایالات متحده و اسرائیل دریافت کند.
یک ایرانی نزدیک به حاکمیت گفت: «ایران میگوید به تضمین نیاز داریم و حتی اگر جنگ یک سال هم طول بکشد، عقبنشینی نخواهیم کرد. اگر ایران نابود شود، کل منطقه نابود خواهد شد».
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی نخبه ۱۸۰ هزار نفری، با انجام حملات موشکی و پهپادی به پایگاههای نظامی آمریکا، زیرساختهای خلیج فارس و کشتیرانی بینالمللی، هرجومرج را در سراسر منطقه گسترش داده و رهبری پاسخهای انتقامجویانه حکومت را بر عهده دارد.
این منبع ایرانی افزود: «پاسداران انقلاب انگیزهای ایدئولوژیک دارند و از مرگ هراسی ندارند. آنان متقاعد شدهاند که هدف، تغییر حکومت است و اگر با آتشبس موافقت کنند، [آمریکا و اسرائیل] بازخواهند گشت».
این بدان معناست که حتی اگر ترامپ «پیروزی» خود را اعلام کند و بمباران آمریکا علیه ایران را متوقف سازد، این خطر وجود دارد که تهران حملات خود علیه اسرائیل و خلیج فارس را حتی در کشوری آسیبدیده و تضعیفشده ادامه دهد و همچنان کشتیرانی در تنگه هرمز را به در کنترل خود بگیرد.
ترامپ که پیشتر ارتش ایران را «از هم پاشیده» توصیف کرده بود، آخر هفته گفت که تهران خواهان مذاکره است، اما او هنوز به توافقی دست نیافته است «زیرا شرایط هنوز به اندازه کافی مساعد نیست».
اما عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به ادعاهایی مبنی بر تمایل جمهوری اسلامی به آتشبس یا مذاکره، آن را «توهم» خواند. عراقچی همچنین گزارشهایی درباره بازگشایی کانال ارتباطی با استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، را تکذیب کرد و گفت این ادعاها با هدف آرام کردن بازارهای متلاطم انرژی طراحی شدهاند.
مقامات منطقهای میگویند هیچ حرکتی در تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ از سوی هیچیک از طرفین مشاهده نمیشود. انتظار میرود ترور علی لاریجانی، چهرهای محافظهکار اما عملگرا در ساختار رژیم، توسط اسرائیل در روز سهشنبه، امیدها برای ازسرگیری مذاکرات را بیش از پیش به تعویق اندازد. یک دیپلمات منطقهای گفت که او میتوانست جزء جداییناپذیر هر فرآیند دیپلماتیک باشد.
این دیپلمات افزود که انتظار دارد در صورت خروج ترامپ از این درگیری، ایران حملات خود به اهداف آمریکایی را متوقف کند و تهران بتواند ادعا نماید که آمریکا را به عقبنشینی واداشته است.
اما به باور او، حملات علیه اسرائیل، که تهران آن را مقصر اصلی جنگ میداند، ادامه خواهد یافت. این دیپلمات همچنین هشدار داد که این خطر وجود دارد که تنگه هرمز «تا حدی نظامیشده» باقی بماند و ایران تعیین کند که کدام کشتیها مجاز به عبور از آن هستند و کدامیک نیستند.
مقامات اسرائیلی نیز اعلام کردهاند که برای ادامه درگیری تا هر زمان که لازم باشد آمادهاند، اما وابستگی اسرائیل به حمایت نظامی ایالات متحده بدین معناست که انتظار میرود از خطمشی ترامپ پیروی کند.
این دیپلمات منطقهای گفت چالش اصلی آن است که بعید به نظر میرسد ایالات متحده و ایران بدون یک توافق متقابل، دست از درگیری بردارند. اما او انتظار ندارد تهران با آتشبس موقتی از نوع توافق پارسال میان حماس و اسرائیل موافقت کند؛ آتشبسی موقت که پس از آن، اسرائیل حتی در حین مذاکرات نیز به حملات خود در غزه ادامه داد.
این دیپلمات تصریح کرد: «هیچ شفافیتی [درباره چگونگی توافق نهایی] وجود ندارد. وقتی مذاکرات برای دستیابی به توافق آغاز شود، مسیر بسیار دشواری در پیش خواهد بود».
صنم وکیل از مؤسسه چتمهاوس گفت که توقف درگیری به نفع ایران نیست، مگر آنکه رژیم تضمینهای مورد نظر خود و لغو تحریمها را به عنوان بخشی از هرگونه توافق پساجنگ دریافت کند.
او افزود: «هر دو پیامد بسیار دشواری هستند. اگر آنان لغو تحریمها و تضمینهایی مبنی بر عدم تکرار [حملات] دریافت نکنند، دست از این کارزار برنخواهند داشت».
با نزدیک شدن به سومین هفته درگیری، رهبران جمهوری اسلامی در حال توجیه افکار عمومی ایران هستند که رژیم برای یک جنگ طولانی آماده است.
محمدباقر قالیباف، که به سپاه پاسداران نزدیک است و از رهبران ارشد جمهوری اسلامی به شمار میرود، گفت: «ایالات متحده نمیداند چگونه جنگ را در این منطقه آغاز کند یا به پایان برساند. ما اینجا نمینشینیم و اجازه نمیدهیم رژیم صهیونیستی [اسرائیل] و ایالات متحده نظم جدیدی تحمیل کنند».
قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، این هفته در مصاحبه با تلویزیون دولتی گفت که پیش از آنکه ایران دست از جنگ بردارد، باید «دیگر هیچ تهدید جنگی وجود نداشته باشد». او تأکید کرد: «این خواسته واضح و قطعی ماست. ما آتشبس را نمیپذیریم و سپس پنج ماه دیگر دوباره به جنگ بازنگردیم».
آمریکا و اسرائیل سوگند خوردهاند که توانایی موشکی ایران را نابود کنند و از ۲۸ فوریه، شبانهروز به بمباران جمهوری اسلامی ادامه دادهاند. پنتاگون اعلام کرده است که تقریباً ۸۰۰۰ هدف را مورد اصابت قرار داده و اسرائیل نیز میگوید تعداد مشابهی حمله انجام داده است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، متعهد شده است که «رژیم را بیثبات کند و زمینه تغییر را فراهم آورد».
راب مالی، مقام سابق آمریکایی که به عنوان فرستاده جو بایدن، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده، در امور ایران خدمت میکرد، گفت تهران دو محاسبه دارد: یکی تمایل به پایان دادن به جنگ به دلیل هزینههای هنگفت تحمیلشده بر زیرساختها و ارتش که میتواند به مرور زمان امنیت داخلی آن را تضعیف کند.
مالی افزود، اما تهران همچنین «میخواهد مطمئن شود که ایالات متحده و اقتصاد جهانی بهای کافی را میپردازند تا در مورد ازسرگیری جنگ تجدیدنظر کنند».
قویترین اهرم فشار ایران، توانایی آن در بستن تنگه هرمز است که معمولاً حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند.
این مقام غربی گفت، در حالی که ایران پیش از این تهدید به بستن تنگه هرمز کرده بود، «آنان هرگز نمیدانستند که میتوانند این کار را عملیاتی کنند تا اینکه آن را امتحان کردند».
این مقام رسمی افزود: «اکنون آنان میدانند، و این [روش] کاملاً مؤثر است. خطر اینجاست که آنان همچنان جهان را گروگان بگیرند».
مالی گفت اگر آمریکا به جنگ پایان دهد، تهران ممکن است برای توقف حملات، تحت فشار کشورهای منطقه و متحدان سنتی مانند روسیه و چین قرار گیرد؛ کشورهایی که به شدت به نفت و گاز خلیج فارس وابستهاند و خریداران اصلی نفت خام ایران هستند.
اما، به گفته این مقام غربی: «من نمیتوانم آیندهای برای یک جمهوری اسلامی موفق تصور کنم [و] نمیدانم چه چیزی لازم است تا ایران بگوید: «بیایید ابزارها را زمین بگذاریم، متوقف شویم و دوباره بسازیم»».
«مطمئن نیستم که آنان بتوانند دوباره بسازند؛ موضوعی که شما را به جایگاه بسیار تاریکی رهنمون میسازد».
این ایرانی نزدیک به حکومت گفت که سپاه پاسداران در تلاش خود برای مقابله با پیشرفتهترین و قدرتمندترین ارتشهای جهان، بیشتر شبیه یک گروه شبهنظامی عمل میکند: پایگاههای خود را رها کرده و پراکنده میشوند تا خطر هدف قرار گرفتن در حین انجام حملات تلافیجویانه را کاهش دهند.
او با مقایسه تاکتیکهای سپاه پاسداران با حزبالله در لبنان و حوثیها در یمن گفت: «سپاه پاسداران جنگ نامتقارن را به خوبی میشناسد و این همان کاری است که انجام میدهد؛ شما نمیتوانید با حملات هوایی، پارتیزانها را شکست دهید».
این شخص اصرار داشت که ایران با وجود هزاران حمله آمریکایی و اسرائیلی، همچنان در حال تولید موشک و پرتابگر در مکانهای مخفی، اغلب در اعماق زمین، است. وی افزود که تهران در حال تنظیم سرعت آتش خود است تا مطمئن شود که مهماتش تمام نمیشود و میتواند «جنگ طولانی» را تحمل کند.
با این حال، ایالات متحده و اسرائیل اعلام کردند که ظرفیت پهپادی و موشکی ایران را به شدت کاهش دادهاند و حجم آتش از آغاز درگیری ۹۰ درصد یا بیشتر کاهش یافته است.
اما تهران همچنان به حملات روزانه خود ادامه میدهد. این منبع ایرانی نزدیک به رژیم گفت: «شما میتوانید هر ماه با یک موشک به دبی حمله کنید».
حملات حوثیها به کشتیرانی در دریای سرخ طی دو سال گذشته نشان داد که تهدید حملات در درازمدت چقدر میتواند مخرب باشد.
تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی در دولت ترامپ، روز چهارشنبه گفت: «ایران و نیروهای نیابتی آن همچنان قادر به حمله به منافع ایالات متحده و متحدان آن هستند و به این کار ادامه میدهند».
او به کمیته اطلاعات سنای آمریکا گفت: «اگر یک رژیم متخاصم دوام بیاورد، تلاشی چندساله را برای بازسازی موشکها و [پهپادهای] خود آغاز خواهد کرد».
این مقام غربی گفت تعیین یک بازه زمانی برای اینکه ایران تا چه مدت میتواند به شلیک موشک و پهپاد خود ادامه دهد، «واقعاً دشوار» است.
این مقام رسمی افزود: «ادامه حملات از سوی ایران چندان غافلگیرکننده نیست، اما شگفتآورتر این است که هنوز توانایی تداوم آن را دارد. ما اکنون درک روشنتری از تواناییهای ایران نسبت به گذشته داریم و این نکته مثبتی است؛ نمیگویم تغییر چشمگیری رخ داده، اما وضعیت بهتر شده است».
این مقام رسمی اظهار داشت که به جای بمبهای آمریکایی یا اسرائیلی، عامل اصلی در تعیین آینده ایران «تعامل بین رژیم و مردمش» خواهد بود. این مقام گفت: «آن سگ در حال حاضر پارس نمیکند؛ مردم ایران کاملاً از این موضوع دوری میکنند».
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 