ترجمه مجله جنوب جهانی

در میانه‌ی فشارهای فزاینده‌ی آمریکا، دیپلماسیِ هاوانا بر اصلِ «آمادگی بدونِتنش‌افزایی» استوار مانده است

در روزگاری که جهانِ سیاست، صحنه‌ی مانورهایِ قدرت‌طلبانه و تهدیدهایِ آشکار شده است، خوزه‌آنگل روئیز، معاونِ وزارتِ امورِ خارجه‌ی کوبا، در گفت‌وگو با شبکه‌ی ان‌بی‌سی (NBC)، پرده از واقعیتی برداشت که برایِ ناظرانِ آگاهِ عرصه‌ی ژئوپلیتیک، چندان دور از انتظار نبود: نیروهایِ مسلحِ کوبا، در حالتِ آماده‌باشِ کامل به سر می‌برند تا در صورتِ هرگونه تجاوزِ نظامیِ ایالاتِ متحده، پاسخی قاطع و بازدارنده بدهند.

روئیز با لحنی آرام اما استوار تاکید کرد: «نیروهایِ ما همواره آماده‌اند؛ در واقع، در روزهایِ اخیر، تمرین‌ها و تمهیداتِ ما برایِ مقابله با سناریویِ حمله‌ی نظامیِ آمریکا، شدتِ بیشتری یافته است.» او با نگاهی به ناآرامی‌هایِ جهانیِ امروز هشدار داد که در چنین اتمسفرِ ملتهبی، نادیده انگاشتنِ احتمالِ درگیری، چیزی جز «ساده‌لوحیِ استراتژیک» نخواهد بود. با این همه، معاونِ وزیرِ خارجه‌ی کوبا بلافاصله افزود که هاوانا «صادقانه امیدوار است چنین سناریویی هرگز محقق نشود»؛ چرا که به زعمِ او، هیچ توجیهِ عقلانی یا اخلاقی برایِ چنین اقدامی وجود ندارد.

سایه‌ی جنگ بر فرازِ کارائیب

این اظهارات در فضایی مطرح شد که دولتِ ترامپ، پس از عملیاتِ جنجال‌برانگیزِ ونزوئلا، بار دیگر تهدیدهایِ خود علیه‌ی هاوانا را تشدید کرده است. تحلیل‌گرانِ ان‌بی‌سی بر این باورند که با توجهِ پیوندهایِ عمیقِ سیاسی و امنیتیِ میانِ نیکلاس مادورو و رهبرانِ کوبا، فشارهایِ واشنگتن بر کاراکاس، در حقیقت، پیامی غیرمستقیم اما شفاف برایِ هاوانا نیز در خود دارد.

ترامپ و مارکو روبیو، وزیرِ خارجه‌ی ایالاتِ متحده، در نشست‌هایِ خبریِ اخیر، با صراحتِ تمام اعلام کرده‌اند که گزینه‌ی «مداخله‌ی نظامی» برایِ تغییرِ نظامِ سیاسیِ کوبا، از دستورِ کارِ کاخ سفید حذف نشده است. روبیو حتی با لحنی تهدیدآمیز هشدار داد: «اگر من در هاوانا و در یکی از نهادهایِ دولتی مشغولِ به کار بودم، قطعاً نگرانِ فردایِ خود می‌بودم.»

محاصره‌ی اقتصادی: جنگی خاموش اما ویرانگر

فراتر از لفاظی‌هایِ نظامی، واشنگتن با تشدیدِ محاصره‌ی اقتصادی، فشاری بی‌سابقه بر شریان‌هایِ حیاتیِ کوبا وارد آورده است. در شرایطی که این کشورِ کارائیبی، سال‌هاست زیرِ سایه‌ی سنگینِ تحریم‌هایِ آمریکا نفس می‌کشد، قطعِ جریانِ نفتِ ونزوئلا—که روزگاری بزرگترین تامین‌کننده‌ی انرژیِ هاوانا بود—ضربه‌ای مهلک بر پیکره‌ی اقتصادِ این کشور وارد کرده است.

ترامپ با امضایِ فرمانی اجرایی، کشورهایی را که قصدِ صادراتِ نفت به کوبا داشته باشند، تهدید به اعمالِ تعرفه‌هایِ سنگین کرده است. روزنامه‌ی لس‌آنجلس‌تایمز در گزارشی اشاره می‌کند که این سیاستِ تهاجمی، حتی متحدانِ سنتیِ کوبا در آمریکایِ لاتین—از جمله مکزیک، برزیل و کلمبیا—را نیز محتاط کرده است؛ کشورهایی که با وجودِ تمایلِ انسانی و سیاسی برایِ کمک به هاوانا، از خشمِ ترامپ واهمه دارند.

بحرانِ انرژی: زندگی در تاریکی

به گزارشِ گاردین، شبکه‌ی برقِ کوبا در بیست‌ویکمِ مارس، برایِ سومین بار در طولِ یک ماه، سراسر کشور را در تاریکیِ مطلق فرو برد. این خاموشی‌هایِ پی‌درپی، نه تنها زندگیِ روزمره‌ی میلیون‌ها کوبایی را مختل کرده، بلکه خدماتِ حیاتیِ بیمارستان‌ها را نیز با بحرانِ جدی روبرو ساخته و عمل‌هایِ جراحیِ اضطراری را به تعویق انداخته است.

در همین حال، یک نفت‌کشِ روسی حاملِ حدود ۷۵۰ هزار بشکه نفتِ خام، به سمتِ بنادرِ کوبا در حرکت است؛ اما پرسشِ بی‌پاسخ اینجاست: آیا واشنگتن اجازه‌ی رسیدنِ این محموله‌ی حیاتی را خواهد داد، یا آن را در میانه‌ی راه متوقف خواهد کرد؟

دیپلماسی در بن‌بست: گفت‌وگو یا تقابل؟

میگل دیاز-کانل، رئیس‌جمهورِ کوبا، فاش کرده است که مذاکراتِ هاوانا و واشنگتن برایِ حل‌وفصلِ اختلافاتِ دوجانبه، هنوز در مراحلِ ابتدایی و مقدماتی قرار دارد و تا دستیابی به هرگونه توافقِ رسمی، راهِ درازی در پیش است. او با صراحتِ کم‌نظیر اذعان داشت که سه ماه است هیچ محموله‌ی سوختی واردِ خاکِ کوبا نشده و این امر، ذخایرِ استراتژیکِ گازوئیل و مازوتِ کشور را به مرزِ بحرانی کشانده است؛ وضعیتی که بر زیرساخت‌هایِ ارتباطی، آموزشی و حمل‌ونقلِ کوبا، تاثیری ویرانگر بر جای گذاشته است.

روئیز در مصاحبه‌ی اخیرِ خود، ریشه‌ی این بحرانِ انرژی را مستقیماً به سیاست‌هایِ خصمانه‌ی آمریکا نسبت داد، اما همزمان ابرازِ امیدواری کرد که این وضعیت «نمی‌تواند و نخواهد توانست برایِ همیشه تداوم یابد». او با اشاره به اهرمِ فشارِ تعرفه‌ها تاکید کرد: «آمریکا با تهدیدِ کشورهایی که مایل به صادراتِ سوخت به کوبا هستند، عملاً راه‌هایِ تامینِ انرژیِ ما را مسدود کرده است. شرایط دشوار است، اما ما با تدبیر و فعال‌بودن، در حالِ مدیریتِ این بحران هستیم.»

بازیِ لفظیِ ترامپ: از «سقوطِ قریب‌الوقوع» تا «فتحِ کوبا»

ترامپ در اوایلِ ماهِ مارس، تهدیدهایِ سیاسیِ خود علیه‌ی هاوانا را به سطحی جدید ارتقا داد و مدعی شد که نظامِ کوبا «به‌زودی فرو خواهد پاشید» و رهبرانِ آن «مشتاقانه خواهانِ توافق با واشنگتن هستند». او حتی در پستی در شبکه‌هایِ اجتماعی، با لحنی پیروزمندانه نوشت: «مطمئنم که افتخارِ تسخیرِ کوبا نصیبِ من خواهد شد و می‌توانم هر کاری که بخواهم با آن انجام دهم.»

روزنامه‌ی نیویورک‌تایمز همزمان فاش کرد که دولتِ ترامپ، طرح‌هایی برایِ برکناریِ دیاز-کانل از قدرت در دستِ بررسی دارد. اگرچه روبیو این گزارش‌ها را تکذیب کرد، اما بلافاصله افزود: «حاکمانِ فعلیِ کوبا، هیچ راه‌حلی برایِ برون‌رفت از بحرانِ اقتصادیِ کشورشان ندارند؛ بنابراین، ضروری است که چهره‌هایِ جدیدی زمامِ امور را به دست بگیرند.»

پاسخِ هاوانا: حاکمیت، خطِ قرمزِ مذاکره

روئیز در واکنش به این اظهارات، با لحنی قاطع تاکید کرد که هاوانا «نمی‌داند مقاماتِ آمریکایی دقیقاً درباره‌ی چه چیزی صحبت می‌کنند»، اما یک اصلِ غیرقابل‌مذاکره وجود دارد: «کوبا یک کشورِ مستقل و صاحبِ حاکمیت است و حقِ حفظِ تمامیتِ ارضی و سیاسیِ خود را دارد.»

او به‌ویژه ادعایِ روبیو درباره‌ی «ضرورتِ تغییرِ نظام» را به‌شدت رد کرد و تصریح نمود: «ساختارِ حکومتیِ کوبا، ترکیبِ قوایِ آن و انتخابِ مسئولانِ کشور، جزوِ موضوعاتِ موردِ بحث در هیچ میزِ مذاکره‌ای نیست؛ هیچ دولتِ مستقلی درباره‌ی اصلِ حاکمیتِ خود چانه نمی‌زند.»

وقتی از روئیز پرسیده شد که آیا کوبا روزی سیستمِ چندحزبی را در دستورِ کار قرار خواهد داد، او با کنایه‌ای ظریف به نظامِ سیاسیِ دوگانه‌ی آمریکا پاسخ داد: «این موضوع، کاملاً در حیطه‌ی امورِ داخلیِ کوبا قرار دارد.» او با لبخندی معنادار افزود: «در ایالاتِ متحده، تنها دو حزبِ اصلی شانسِ واقعی برایِ رسیدن به قدرت دارند. آیا واشنگتن آماده است با هر کشوری درباره‌ی این موضوع مذاکره کند که ده حزبِ مختلف، فرصتی برابر برایِ رقابتِ ریاست‌جمهوری و کسبِ کرسی‌هایِ کنگره داشته باشند؟ من یقین دارم که آمریکا هرگز چنین گفت‌وگویی را نخواهد پذیرفت.»

سخنِ پایانی

در حالی که ابرهایِ تیره‌ی تهدید بر فرازِ کارائیب سنگینی می‌کند، به نظر می‌رسد که کوبا، با تکیه بر تجربه‌ی دهه‌ها مقاومت در برابرِ فشارهایِ خارجی، راهبردیِ دوگانه را در پیش گرفته است: از سویی، تقویتِ بازدارندگیِ نظامی برایِ مقابله با هرگونه ماجراجوییِ احتمالی؛ و از سوی دیگر، حفظِ کانال‌هایِ دیپلماتیک برایِ جست‌وجویِ راه‌حل‌هایِ مسالمت‌آمیز. اما پرسشِ کلیدیِ ناظرانِ بین‌المللی این است: آیا کاخ سفید، در آستانه‌ی تحولاتِ داخلی و فشارهایِ اقتصادی، تمایلی به بازنگری در سیاست‌هایِ تهاجمیِ خود نسبت به هاوانا خواهد داشت، یا آنکه منطقه‌ی کارائیب، صحنه‌ی فصلِ تازه‌ای از تقابل‌هایِ ژئوپلیتیک خواهد شد؟ تاریخ، پاسخِ این پرسش را در صفحاتِ آینده‌ی خود ثبت خواهد کرد.