ران ژائویو
گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
واشنگتن در آستانه مأموریتی بیسابقه: تصرف ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم از دل ایران
اشاره: درحالی که آتش جنگ در خاورمیانه به ماه دوم خود گام نهاده، نه تنها از شدت آن کاسته نشده، که نشانهها از گسترش دامنه آن حکایت دارد. همزمان با گمانهزنی رسانههای آمریکایی درباره ورود نیروهای زمینی به میدان، خبری تکاندهنده از طرحی جسورانه پرده برداشته است که میتواند معادلات را به کلی دگرگون کند.
به گزارش «والاستریت ژورنال» به نقل از مقامات آمریکایی، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، در حال سنجش عملیاتی نظامی برای خارج کردن حدود ۴۵۰ کیلوگرم مواد اورانیومی از خاک ایران است. عملیاتی که به دلیل پیچیدگیهای فنی و ریسکهای امنیتی، احتمالاً مستلزم ماندگاری چندروزه تا چند هفتهای نیروهای آمریکایی در عمق ایران خواهد بود.
مقامات مذکور تأکید کردهاند که فرمان نهایی از سوی ترامپ هنوز صادر نشده و او در حال سنجش مخاطرات احتمالی برای سربازان آمریکایی است. با این همه، به گفته آنان، رئیسجمهوری آمریکا از نظر کلی با این طرح همراهی دارد و آن را در راستای هدف راهبردی خود، یعنی ممانعت قطعی از دستیابی ایران به سلاح هستهای، ارزیابی میکند.
یک منبع آگاه از جزئیات این طرح فاش ساخته که ترامپ مشاوران خود را به اعمال فشاری همهجانبه بر تهران برای پذیرش تحویل این مواد هستهای بهعنوان پیششرطی برای پایان جنگ، ترغیب کرده است. رئیسجمهوری آمریکا در گفتگوهای محرمانه با متحدان سیاسی خود صراحتاً اعلام داشته که بقای این مواد در اختیار ایران برای او غیرقابل قبول است و حتی سناریوی تصرف آن از راه زور را در صورت عدم توافق تهران در پای میز مذاکره، بررسی کرده است.
کارشناسان و فرماندهان پیشین نظامی آمریکا با اذعان به دشواریهای طاقتفرسای این عملیات، آن را در زمره پیچیدهترین و خطرناکترین مأموریتهایی میدانند که تاکنون به دستور ترامپ طراحی شده است. کارشناسان هشدار میدهند که چنین اقدامی، افزون بر احتمال واکنش تلافیجویانه تهران، میتواند عمر جنگ را از چهار تا شش هفتهای که کاخ سفید پیشبینی کرده، به درازا بکشاند.
از بمباران تا تصرف؛ روایتی از اصرار ترامپ بر تصاحب اورانیوم ایران
پیش از این، اسرائیل و آمریکا در خردادماه سال گذشته با اجرای موجی از حملات هوایی، سه تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار دادند. برآوردهای بینالمللی در آن زمان حاکی از آن بود که ایران بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد و نزدیک به ۲۰۰ کیلوگرم مواد شکافتپذیر با غنای ۲۰ درصد را در اختیار دارد. کارشناسان بر این باورند که غنای ۲۰ درصد را میتوان با سرعتی نسبی به خلوص ۹۰ درصد یعنی درجه قابل استفاده برای ساخت کلاهک هستهای ارتقا داد.
به نوشته «والاستریت ژورنال»، این ذخایر عمدتاً در دو تأسیسات اصفهان و نطنز نگهداری میشوند. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز پیشتر بر این نکته صحّه گذاشته بود.
یک مقام آگاه از دیدگاههای ترامپ فاش ساخته که او و برخی از همفکرانش معتقدند میتوان با عملیاتی محدود و هدفمند، این مواد را از چرخه خارج کرد؛ عملیاتی که نه جنگ را به درازا میکشاند و نه مانع از پایان آن تا اواسط فروردینماه خواهد شد.
ترامپ در گفتگوهای خصوصی خود بر مخالفت شدید با جنگ فرسایشی تأکید کرده و مشاوران ارشد او نیز که نگاهشان به انتخابات میاندورهای و جو نگرانکننده نظرسنجیها برای حزب جمهوریخواه دوخته شده، خواهان تغییر تمرکز کاخ سفید هستند.
رئیسجمهوری آمریکا روز جمعه (هشتم فروردین) در یک سخنرانی در میامی، این مواد اورانیومی را «غبار هستهای» خواند و آنها را انگیزه اصلی شروع جنگ قلمداد کرد. با وجود این، او از بیان صریح موضع خود در قبال اجرای عملیات بازپسگیری اورانیوم خودداری کرده است.
دو روی سکه سیاست ترامپ؛ از مذاکره تا تهدید اشغال
روز گذشته (نهم فروردین) ترامپ در شبکه اجتماعی خود، طرفدارانش را به تماشای برنامه مارک لوین، مجری شبکه فاکس نیوز، تشویق کرد؛ برنامهای که در آن این مفسر سرشناس محافظهکار، از رئیسجمهوری خواست تا برای «به چنگ آوردن اورانیوم» اقدام قاطع انجام دهد.
مواضع متناقض رئیسجمهوری آمریکا در قبال جنگ جاری، تصویر روشنی از یک راهبرد دوگانه را نشان میدهد. او در گفتوگو با روزنامه فایننشال تایمز (روز جمعه) مدعی شد که مذاکرات غیرمستقیم با ایران از طریق میانجیگر پاکستانی، روندی رو به جلو دارد. ترامپ با اشاره به بمباران ۱۳ هزار هدف و باقی ماندن ۳ هزار هدف دیگر، از احتمال حصول توافقی قریبالوقوع سخن گفت.
اما در همین مصاحبه، چهره دیگر راهبرد او با طرح گزینه اشغال جزیره خارک، نمایان شد. او بدون پردهپوشی، از علاقه خود برای «تصاحب نفت ایران» سخن گفت و اشغال این جزیره را که شاهرگ صادرات نفتی ایران است، محتمل دانست و منتقدان این ایده را «احمق» خطاب کرد.
در سوی دیگر میدان، ایران واکنشی کمرنگ اما پرمعنا به این اظهارات نشان داده است. ساعاتی پس از این مصاحبه، سردار ابراهیم زلفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص) در پیامی تصویری که از طریق رسانه ملی منتشر شد، با اشاره به تجربه تلخ تعامل با کاخ سفید، تأکید کرد که «رئیسجمهوری آمریکا جز زبان زور، بر زبان دیگری تسلط ندارد و اظهاراتش فاقد هرگونه اعتبار است.»
چالشهای فنی یک عملیات بیسابقه؛ مأموریتی برای روزهای طولانی
«والاستریت ژورنال» در تشریح ابعاد فنی این عملیات، گزارش داده که اجرای آن مستلزم نفوذ تیمهای ویژه نظامی به عمق حریم هوایی ایران است؛ سفری که با مخاطره جدی موشکها و پهپادهای پدافندی ایران همراه خواهد بود. پس از فرود، یگانهای رزمی میبایست ضمن تأمین امنیت منطقه، راه را برای ورود گروههای مهندسی و تیمهای خنثیکننده مین و مواد منفجره هموار سازند.
خارج کردن مواد هستهای، عملیاتی تخصصی است که احتمالاً به یگانهای ویژه زبدهای واگذار خواهد شد که برای انتقال مواد رادیواکتیو از دل میدان نبرد آموزش دیدهاند. بر اساس برآوردها، این حجم از اورانیوم غنیشده در ۴۰ تا ۵۰ مخزن استوانهای ویژه (شبیه به کپسولهای غواصی) جای داده شده است. ریچارد نفِیو، کارشناس ارشد دانشگاه کلمبیا و از مذاکرهکنندگان اسبق هستهای آمریکا، هشدار میدهد که جابجایی این مخازن نیازمند تجهیزات سنگین و کامیونهای متعدد است.
نکته حائز اهمیت آنکه فقدان فرودگاه مناسب در مجاورت تأسیسات هدف، نیروهای آمریکایی را ناگزیر از احداث باند فرود موقت برای انتقال تجهیزات سنگین و سپس خروج محموله خواهد کرد. کارشناسان نظامی کمترین زمان لازم برای تکمیل این عملیات را چند روز تا یک هفته برآورد میکنند. ژنرال بازنشسته جوزف ووتل، فرمانده اسبق ستاد فرماندهی مرکزی و عملیات ویژه آمریکا، در این باره تأکید کرده است: «این قبیل مأموریتها، از آن دست اقداماتی نیست که بشود در یک چشم به هم زدن از آنها عبور کرد.»
تجربهای که راهگشاست یا هشداری تلخ؟
نکته قابل تأمل آنکه آیا در صورت موافقت ایران با تحویل این ذخایر بهعنوان بخشی از راهحل سیاسی، آمریکا از انجام این عملیات پرخطر معاف خواهد شد؟(بنابر ادعای عمان ایران در آخرین مذاکره با آمریکا با این امر موافقت کرده بود اما آمریکا و اسرائیل با وجود این دست به حمله زدند – مترجم) واشنگتن پیشتر تجربه انتقال مسالمتآمیز اورانیوم غنیشده از خارج از مرزهای خود را داشته است؛ از جمله در عملیات «یاقوت کبود» در سال ۱۹۹۴ که طی آن اورانیوم از قزاقستان خارج شد و نیز همکاری با بریتانیا در سال ۱۹۹۸ برای انتقال مواد هستهای از تفلیس، پایتخت گرجستان.
سایه سنگین تحرکات نظامی بر دیپلماسی شکننده
در یک هفته گذشته، ترامپ ظاهراً از مسیر دیپلماسی برای پایان جنگ حمایت کرده و خواستار گنجاندن حذف تأسیسات هستهای ایران در متن هر توافق احتمالی شده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز مدعی شده که واشنگتن میتواند بدون نیاز به اعزام نیروی زمینی، به اهداف راهبردی خود دست یابد.
با این حال، تحرکات نظامی نشان از آمادهباش گسترده دارد. مقامات آمریکایی از تهیه چندین طرح جایگزین برای دستورات محتمل ترامپ خبر میدهند که از جمله آنها میتوان به استقرار نیروهای واکنش سریع تفنگداران دریایی و چتربازان لشکر ۸۲ هوابرد برای تصرف نقاط کلیدی از جمله جزایر راهبردی جنوب ایران اشاره کرد.
پنتاگون که هماکنون بخش عمده منابع مورد نیاز برای عملیات تصرف اورانیوم را در منطقه متمرکز کرده، استقرار ۱۰ هزار نیروی زمینی دیگر را نیز برای افزایش گزینههای پیش روی فرماندهی کل قوا بررسی میکند. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در نشست خبری اوایل فروردین ضمن ابراز امیدواری به اینکه تهران بهطور داوطلبانه از اورانیوم خود چشمپوشی کند، به صراحت از آمادگی ارتش برای انجام این مأموریت در صورت صدور فرمان خبر داد.
جبههگیری تندروها در تهران و تغییر گفتمان هستهای
در فاصله تشدید فشارها، خبرگزاری رویترز روز چهارشنبه (پنجم فروردین) از جنجالافکنی تندروهای ایرانی خبر داد. به گفته منابع آگاه داخلی، پس از حادثه ترور آیتالله خامنهای، رهبر پیشین انقلاب، و نیز چهرههای شاخصی مانند آیتالله لاریجانی که همواره با گفتمان تندروی هستهای مقابله میکردند، نفوذ سپاه پاسداران در تصمیمگیریهای کلان کشور افزایش یافته و صدای طرفداران تغییر دکترین هستهای ایران بیش از پیش بلند شده است.
منابع مذکور تصریح کردهاند که با حذف فیزیکی بازدارندههای اصلی، مهار جریانهای رادیکال خواهان دستیابی به سلاح هستهای به دشوارترین مسئله پیش روی حاکمیت تبدیل شده است.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 