ترجمه مجله جنوب جهانی

چندین سازمان خبری گزارش داده‌اند که مین‌های ضدتانک ساخت ایالات متحده در مناطق مسکونی پیرامون شیراز، در جنوب ایران، پراکنده شده‌اند. کشته شدن دست‌کم یک غیرنظامی تأیید شده و بنا به گزارش‌ها، افراد دیگری نیز مجروح شده‌اند.

چهار تحلیلگر مستقل تسلیحات، این مین‌ها را از نوع ضدتانک پراکنده‌شونده BLU-91/B، متعلق به سیستم مین‌گذار «گیتور» (Gator) ایالات متحده، شناسایی کرده‌اند. این نخستین مورد تأییدشده به‌کارگیری رزمی چنین مین‌هایی توسط ایالات متحده از زمان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ محسوب می‌شود.

فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنت‌کام) از تأیید یا تکذیب استقرار این مین‌ها خودداری کرده است. شواهد موجود حاکی از آن است که این اولین مورد ثبت‌شده استفاده رزمی ایالات متحده از مین در بیش از سه دهه گذشته است.

تصاویر چه چیزی را نشان می‌دهند؟
تصاویر و ویدیوهای مربوط به این تجهیزات ابتدا در رسانه‌های دولتی ایران منتشر شد که آن‌ها را «بسته‌های انفجاری اندکی بزرگتر از قوطی کنسرو تن ماهی» توصیف کردند که توسط هواپیما بر فراز حومه جنوبی شیراز رها شده بودند. چندین تحلیلگر مستقل تسلیحات، متعاقباً آن‌ها را مین‌های ضدتانک قابل پراکندگی BLU-91/B، از سیستم مین‌گذار گیتور ایالات متحده، شناسایی کردند.

دکتر ان. آر. جنزن-جونز از «خدمات پژوهشی تسلیحات» (Arms Research Services) اظهار داشت که تصاویر، مین‌های BLU-91/B را نشان می‌دهند که از بمب‌های خوشه‌ای هوایی CBU-78/B یا CBU-89/B رها شده‌اند. وی به آداپتورهای آیرودینامیک مربعی‌شکل قابل‌رؤیت در فیلم اشاره کرد که از ویژگی‌های متمایز BLU-91/B و نوع ضدنفر همراه آن، یعنی BLU-92/B، است. اندرو متیوسون، از کارکنان سابق «بنیاد هالو» (HALO Trust)، نیز به‌طور مستقل به همین نتیجه رسید. آمائل کوتلارسکی از «جینز» (Janes) و چندین منبع واشنگتن پست که به عنوان متخصص مهمات معرفی شده‌اند، این شناسایی را تأیید کرده‌اند.

ایالات متحده تنها طرف درگیر در جنگ است که به سیستم گیتور دسترسی دارد. ایران هیچ مسیر شناخته‌شده‌ای برای دستیابی به این تسلیحات ندارد و مین BLU-91/B تنها پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران — که به انتقال تسلیحات ایالات متحده به این کشور پایان داد — توسعه یافت. سوابق عمومی انتقال سلاح نیز هیچ‌گونه انتقال سیستم گیتور به اسرائیل را نشان نمی‌دهد.

کشته شدن غیرنظامیان
کشته شدن دست‌کم یک نفر تأیید شده است: پدری ۳۱ ساله که یکی از مین‌ها را از مسیر ورودی خانه‌اش برداشت، بی‌آنکه بداند با چه چیزی روبه‌روست.

رسانه‌های دولتی ایران از چندین کشته و زخمی دیگر خبر داده‌اند. این آمار به دلیل قطع اینترنت که ایران از ۲۸ فوریه اعمال کرده، به‌طور مستقل قابل تأیید نیست.

این مین‌ها تهدیدی مداوم و غیرقابل پیش‌بینی برای جمعیت غیرنظامی محسوب می‌شوند. بمب BLU-91/B دو دقیقه پس از استقرار فعال می‌شود و دارای مکانیزم خودتخریبی است که برای چهار ساعت، ۴۸ ساعت یا ۱۵ روز تنظیم می‌گردد. با این حال، این مکانیزم خودتخریبی ممکن است از کار بیفتد. پس از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، پیمانکاری که توسط دولت کویت استخدام شده بود، ۲۰۵ مین منفجرنشده گیتور مدل BLU-91 را در بخشی از یک میدان نبرد یافت. سال‌ها پس از پایان جنگ، این مین‌ها همچنان تحت تأثیر گرما و بدون هیچ محرک خارجی منفجر می‌شدند.

به گفته مقامات ایرانی، این تجهیزات «شبیه قوطی‌های کنسرو» هستند و از مردم خواسته شده که به آن‌ها دست نزنند. تماس معمولی با این دستگاه‌ها یا حتی زمین اطراف آن‌ها می‌تواند موجب انفجار شود.

فارغ از اهداف نظامی‌ای که واشنگتن مدعی آن است، پراکندن این مین‌ها در سراسر یک روستای مسکونی، بنیادی‌ترین اصل حقوق جنگ را نقض می‌کند: غیرنظامیان نباید هدف قرار گیرند. سلاحی که در گستره یک روستای مسکونی پراکنده شود، نمی‌تواند به‌طور قابل‌اعتمادی میان هدف نظامی و زندگی غیرنظامی تمایز قائل گردد.

سیستم گیتور معمولاً مین‌های ضدتانک و ضدنفر را به‌طور همزمان پراکنده می‌کند، اما تصاویر موجود تاکنون تنها مین‌های ضدتانک را نشان داده‌اند. اینکه آیا انواع ضدنفر نیز به‌کار گرفته شده‌اند یا خیر، هنوز تأیید نشده است.

ایالات متحده از همین تاکتیک مین‌گذاری گیتور در جنگ خلیج فارس سال ۱۹۹۱ استفاده کرد. بررسی بعدی دفتر حسابرسی عمومی (GAO) هیچ مزیت نظامی قابل‌اندازه‌گیری‌ای نیافت، اما تعداد زیادی مین منفجرنشده باقی‌مانده را شناسایی کرد که سال‌ها موجب کشته و زخمی شدن غیرنظامیان و نیروهای آمریکایی شد. آن تاکتیک در آن زمان شکست خورد؛ امروز، غیرنظامیان را می‌کشد.

یک جنایت جنگی، نه یک بحث فنی
ایالات متحده هرگز کنوانسیون اتاوا — معاهده سال ۱۹۹۷ که مین‌های ضدنفر را ممنوع می‌کند — را امضا نکرده است. مین‌های ضدتانک مانند BLU-91/B تحت پوشش این معاهده قرار ندارند و واشنگتن مدت‌هاست استدلال می‌کند که چنین سلاح‌هایی همچنان ابزارهای نظامی قانونی محسوب می‌شوند.

اما این تمایز فنی، آنچه در حومه شیراز رخ داده را توجیه نمی‌کند. پرسش حقوقی اصلی این است که آیا این حمله میان اهداف نظامی و غیرنظامیان تمایز قائل شده است یا خیر. سلاحی که در یک روستای مسکونی پراکنده شود، چنین تمایزی را اعمال نمی‌کند. اگر به این شکل به‌کار رود، حمله، غیرمتمایز و بی‌هدف است.

بر همین اساس باید این حمله را درک کرد: به عنوان یک جنایت جنگی.

دستورالعملی که اوایل امسال توسط پیت هگزت، وزیر جنگ ایالات متحده، امضا شد، استفاده از چنین سلاح‌هایی را مجاز می‌دانست. به نظر می‌رسد حمله حومه شیراز نمونه‌ای از اجرای این دستور باشد. اما هیچ دستورالعملی از واشنگتن نمی‌تواند پراکندن مین‌های زمینی در یک روستای غیرنظامی را مشروعیت بخشد.