تأکید مشاور ریاستجمهوری اقلیم کردستان عراق: هرگز اجازه نمیدهیم خاک اقلیم پایگاه حمله به همسایگان شود
رسانه چینی ابزرور
ترجمه مجله جنوب جهانی
در روزهایی که گمانهزنیها درباره احتمال حمله زمینی و هوایی اسرائیل و آمریکا به ایران اوج گرفته، شبکه ۱۲ اسرائیل خبر از یک طرح سری مشترک میان موساد و سیا در مراحل آغازین جنگ داده است. بر اساس این گزارش، هدف این طرح، سرنگونی نظام ایران از طریق حملات گسترده هوایی و یورش زمینی معرفی شده؛ طرحی که در آن، دهها هزار نیروی کرد در پوشش آتش هوایی، از خاک عراق به سمت مرکز تهران پیشروی کرده و قصد دارند مقاومت روانی مردم ایران را درهم بشکنند.
آمریکا و اسرائیل همواره کوشیدهاند از اقلیم کردستان بهعنوان سکوی پرشی برای تحقق جاهطلبیهای ژئوپلیتیک خود در خاورمیانه استفاده کنند. اما «لَوک صلاح احمد» (Lawk Salah Ahmad)، مشاور ریاستجمهوری اقلیم کردستان عراق، در گفتوگو با «پکن دیالوگ» صریحاً اعلام کرده است: «اقلیم کردستان در هیچ اقدام نظامی تحت رهبری نیروهای خارجی مشارکت نخواهد کرد و اولویت ما، حفظ ثبات و توسعه منطقه و تأمین امنیت جانی و مالی مردم محلی است.»
موضعگیری اقلیم: بیطرفی قاطع و خویشتنداری سیاسی در بالاترین سطح
پرسش: در حالی که ۲۷ روز از درگیری کنونی میگذرد و ایران خود را برای رویاروییِ درازمدت آماده اعلام کرده و اقلیم کردستان نیز چندین بار هدف حمله نظامی قرار گرفته، تحولات میدانی را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا خطر سرریز جنگ و تشدید روزافزون آن وجود دارد؟
پاسخ (لَوک صلاح احمد):
سپاسگزارم. پیش از هر چیز باید تأکید کنم که از روز نخست درگیری (۲۸ فوریه) ، موضع رسمی اقلیم کردستان در قالب بیانیههایی به اطلاع همه کشورها، قدرتهای منطقهای و همسایگان رسیده است: اقلیم نه در این منازعه وارد میشود و نه نقشی در آن خواهد داشت. این موضع در اعلامیههای آقای نچیروان بارزانی، رئیسجمهوری اقلیم کردستان، به روشنی منعکس شده است. ما تاکنون این خط مشی را با جدیت دنبال کرده و آن را به صراحت به همه مقامات ارشد، از جمله ایران، ابلاغ کردهایم.
در این میان، آنچه در این مناقشهٔ منطقهای – جهانی محوریّت دارد، مسئلهٔ انرژی است. از این رو، وظیفهٔ اصلی اقلیم، حراست از امنیت و صلح در داخل و خارج از منطقه، تا آنجا که ممکن باشد، است. بدین منظور، چنانچه از ما خواسته شود یا دعوتی برای میانجیگری میان طرفهای درگیر صورت گیرد، دریغ نخواهیم کرد. تجارب تلخ و شیرین ما در این منطقه و خرد سیاسیای که در بحرانهای پیاپی اندوختهایم، میتواند در این راه یاریبخش باشد.
پرسش: برخی ناظران بر این باورند که «بیطرفی» اقلیم در واقع نوعی راهبرد دوپهلو برای بهرهمندی همزمان از آمریکا، اروپا، اسرائیل و ایران است. پاسختان به این ادعا چیست؟
پاسخ:
اجازه دهید صریح بگویم. گمان میکنم «پکن دیالوگ» بر پایهٔ واقعیتهای دقیق و تأییدشده گزارش میکند. همانگونه که گفتم، اقلیم در عمل نشان داده است که نه طرف هیچ درگیریای بوده و نه هیچ حملهای از خاک ما به کشورهای همسایه صورت گرفته است. برعکس، ما با همهٔ همسایگان – ترکیه، ایران، عراق و دیگران – روابطی خوب و سازنده داریم. آنچه در این میان اهمیت حیاتی دارد، خویشتنداری همهٔ طرفها برای جلوگیری از تشدید تنش است. البته ممکن است گاه گمانهزنیها و تحلیلهایی بیرون از مرزها مطرح شود، اما ملاک قضاوت، واقعیت عینی در زمین است.
پرسش: آیا اقلیم برای حملاتی مانند پهپادی «خط قرمز» مشخصی دارد؟ اگر بدترین سناریو پیش آید، آیا ناچار به واکنش نظامی خواهید شد؟ آیا خطر تبدیل اقلیم به کانون جدید بحران وجود دارد؟
پاسخ:
اقلیم کردستان بخشی از عراق فدرال است. از این رو هرگونه پاسخ باید با هماهنگی دولت مرکزی بغداد در میدان صورت گیرد. خود دولت مرکزی نیز باید با ایران رایزنی کند تا مسائل پیچیدهتر نشود؛ چراکه این پیچیدگی به نفع مردم خاورمیانه و حتی مردم جهان نیست. همانگونه که پیشتر گفتم، سیاست خارجی اعلامی از سوی آقای بارزانی در عمل ما متجلی است. ما در منطقهمان هدف حمله هوایی قرار گرفتهایم، اما دست به تلافیکاری نزدهایم. اقلیم تاکنون خویشتنداری سیاسی را حفظ کرده و درک روشن و واقعبینانهای از وضعیت موجود دارد. باز تأکید میکنم: این منازعه، جنگی منطقهای – جهانی است و نخستین اولویت ما همیشه تأمین امنیت منطقه و حفاظت از جان مردم خواهد بود.
حضور نظامی آمریکا در اقلیم؛ نیازمند زمینهشناسی تاریخی
پرسش: هماکنون حدود ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سرباز آمریکایی در اقلیم کردستان مستقر هستند. برخی گزارشها از افزایش احتمالی نیروهای زمینی آمریکا حکایت دارد. حضور نظامی آمریکا در اقلیم را چگونه ارزیابی میکنید؟
پاسخ:
برای قضاوت در این باره، ناگزیر از زمینهشناسی تاریخی هستیم؛ در غیر این صورت دچار قضاوتهای یکسویه و گمراهکننده میشویم. حضور نظامی آمریکا در این منطقه ریشه در سال ۲۰۰۳ دارد؛ زمانی که آمریکا در عملیات نظامی خاصی مشارکت داشت. این حقیقت تاریخی انکارناپذیر است.
پرسش: در روزهای اخیر گفته میشود پاکستان نقش میانجیگرانهای در این منازعه ایفا کرده است. دیدگاه اقلیم در این باره چیست؟ دربارهٔ تمامیت ارضی با همسایگان به چه تفاهم مشترکی رسیدهاید؟ مهمترین خواستهٔ شما از همسایگانی که به خاک اقلیم حمله نظامی میکنند، چیست؟
پاسخ:
ما از هر اقدامی که با حسن نیت برای حل بحران و بازگرداندن صلح به منطقه انجام شود، استقبال میکنیم. امیدواریم تمامی این اقدامات واقعاً در جهت صلح باشد. باید روشن بگویم که میان اقلیم، عراق، ترکیه و دیگر قدرتهای منطقه یک نقطهٔ اشتراک اساسی وجود دارد: هرگز نباید از خاک اقلیم کردستان به عنوان پایگاهی برای حمله به کشورهای همسایه استفاده شود. اقلیم به قواعد بینالمللی متعهد است و در عین حال انتظار دارد همسایگان نیز به همین میزان به تمامیت ارضی اقلیم احترام بگذارند و از بمباران خاک ما دست بردارند.
مخالفت با ابزارسازی انرژی
پرسش: برخی منابع از توقف صادرات نفت خام اقلیم به ترکیه خبر دادهاند. همزمان تولید نفت در جنوب عراق نیز قطع شده است. به نظر میرسد انرژی، عامل کلیدی تشدید یا کاهش تنش باشد. اگر جنگ ادامه یابد، آیندهٔ بحران جهانی انرژی را چگونه ارزیابی میکنید؟
پاسخ:
آثار این منازعه در سطح محلی، منطقهای و جهانی آشکار است و این نگرانیِ بزرگی برای همه به شمار میرود. تداوم درگیری به زندگی روزمره مردم، کسبوکارهای محلی، تأمین انرژی، روابط بینالمللی و حتی کشتیرانی دریایی لطمه میزند. به عبارت ساده، هرچه جنگ بیشتر طول بکشد، آسیب آن به زندگی همه بیشتر خواهد شد. صادقانه بگویم، مشکلات مرتبط با انرژی در بغداد برای همه روشن است. اما بر یک نکته اتفاق نظر داریم: انرژی هرگز نباید به ابزار حل منازعه تبدیل شود، چه رسد به اینکه تنها ابزار باشد. ما همواره گفتهایم انرژی نه سلاحی علیه هیچ گروهی، بلکه ابزاری برای توسعه و صلح است. خاورمیانه جنگهای بسیار دیده است. هدف نهایی باید پایان جنگ و حرکت به سوی توسعهٔ سیاسی، اقتصادی، زیرساختها و توانمندسازی باشد؛ مردمان این منطقه سزاوار چنین زیستنی هستند.
پرسش: برخی گمانهزنی میکنند که اختلاف نفتی میان اقلیم و دولت مرکزی عراق باعث توقف خط لوله شده است. آیا خود اقلیم خط لوله را تعطیل کرده است؟
پاسخ:
در دو – سه هفتهٔ اخیر، شایعات و گمانهزنیهای فراوانی دربارهٔ اختلاف نفتی اقلیم و بغداد مطرح شده است. نخست این نکته را تصحیح کنم: توقف خط لوله توسط اقلیم نبوده است. برای درک این موضوع باید زمینههای آن را در نظر گرفت. نکتهٔ دیگری که اغلب در رسانهها نادیده گرفته میشود این است که توان تولید و صادرات نفت اقلیم بسیار محدود است. صراحتاً بگویم: تولید اقلیم به هیچ وجه نمیتواند جایگزین خسارتی شود که تعطیلی تأسیسات نفتی بصره به دولت مرکزی عراق تحمیل کرده است.
پرسش: اختلاف نفتی اقلیم و دولت مرکزی عراق اکنون در چه مرحلهای است؟ مهمترین خواستهٔ اقلیم در این زمینه چیست؟
پاسخ:
تنها راه حل مشکلات انرژی، دیپلماسی است. باید به چارچوب اولیه بازگردیم. خوشبختانه در دو هفتهٔ اخیر میان اقلیم و بغداد توافقی حاصل شده و انتقال نفت از سر گرفته شده است. خواستهٔ اقلیم ساده است: پرداخت بهموقع حقوق کارمندان دولتی، چراکه تأخیر در پرداخت حقوق همیشه یک مشکل بوده است. حالا نیز افزون بر آن، هدف حمله قرار گرفتهایم. این وضعیت کنونی اقلیم است. امیدواریم این توافق تداوم یابد.
پرسش: ساختار کلی تولید نفت در عراق چگونه است و اقلیم چه سهمی دارد؟
پاسخ:
باید نکتهای را که پیشتر اشاره نکردم، اضافه کنم: میانگین تولید روزانه نفت عراق ۳ میلیون بشکه است. ظرفیت تولید اقلیم به هیچ وجه جایگزین آن نیست. امیدوارم این واقعیت در همه ارزیابیها از آثار جنگ لحاظ شود. موضوع مهم دیگر این است که اقلیم همواره از دولت مرکزی عراق خواسته است قانون انرژی را تصویب کند؛ قانونی که در قانون اساسی عراق پیشبینی شده، اما همچنان تصویب نشده است. باید از تفسیرهای جزئینگرانه از قانون اساسی پرهیز کرد. تصویب این قانون، برای تضمین توزیع عادلانه منابع انرژی در سراسر عراق، فوریت دارد. این درس تاریخی ماست.
سرریز جنگ به زندگی روزمره؛ اقلیم در برابر چالشهای چندلایه
پرسش: جنگ چه تأثیرات عینی بر اقلیم و زندگی روزمره مردم گذاشته است؟ چه خطراتی ثبات سیاسی و همبستگی اجتماعی داخل اقلیم را تهدید میکند؟ راهکار دولت چیست؟
پاسخ:
تأثیرات جنگ در زندگی روزمره مردم اقلیم نمایان است: برای جلوگیری از حمله پهپادی به تأسیسات گاز، دولت مجبور به اقدامات حفاظتی شده که مستقیماً برق رسانی را مختل کرده و تأمین گاز خانگی را با مشکل مواجه ساخته است. باید تأکید کنم هرچه زودتر این جنگ پایان یابد، به نفع همه است. به عبارت روشنتر، هر روزی که جنگ طولانیتر شود، زندگی همه را سختتر خواهد کرد. ما درک واقعبینانه و روشنی از وضعیت داریم. اولویت مطلق ما، حفظ امنیت منطقه و حفاظت از مردم است. اقلیم بخشی از عراق فدرال است و همه تصمیمها باید با هماهنگی بغداد گرفته شود. ما همراه با دولت مرکزی عمل خواهیم کرد تا از پیچیدهتر شدن اوضاع جلوگیری کنیم.
فراخوان برای همکاری قدرتهای بزرگ و تقویت نهادهای بینالمللی؛ تنها راه، گفتوگو
پرسش: برای حل بحران کنونی خاورمیانه، مهمترین عامل چیست؟ کدام بازیگران باید وارد عمل شوند؟ چرا نهادهایی مانند سازمان ملل نتوانستهاند نقشی مؤثر ایفا کنند؟ اتحادیه اروپا و دیگر نهادهای منطقهای چه باید بکنند؟
پاسخ:
به شدت به رهبریِ سیاسیِ جهانیِ راستین نیاز داریم. چنین رهبری فقط از طریق همکاری قدرتهای بزرگ سیاسی و رهبران کشورها به دست میآید. باید نهادهای بینالمللی را بازسازی و تقویت کنیم؛ نهادهایی که بار دیگر باید نقش محوری در میانجیگری منازعات جهانی ایفا کنند. وقتی بحرانی رخ میدهد، این نهادها باید حضوری مؤثرتر و پررنگتر داشته باشند. نمونهاش سازمان ملل: نهادی که اراده سیاسی قدرتهای بزرگ در آن تجلی مییابد، اما تا زمانی که این قدرتها داوطلبانه و عملی برای میانجیگری جهانی گام برندارند، کارآیی سازمان ملل کاهش مییابد. دربارهٔ اتحادیه اروپا نیز باید بگویم که این نهاد نیز باید نقشی کارآمدتر ایفا کند. همانگونه که گفتم، اگر هر کشوری تنها به دنبال منافع خود باشد، حل بحران به بنبست میرسد.
پرسش: رویکرد و نقش چین در حل منازعات بینالمللی را چگونه میبینید؟
پاسخ:
چین همواره بر اصول فراگیر و گفتوگوی مستمر تأکید داشته است. این تنها راه حل منازعات بینالمللی است. مشکل اصلی این است که هم اکنون برقراری چنین گفتوگویی و واداشتن طرفها به تلاش برای آن، بسیار دشوار شده است.
پرسش: آیا اقلیم حاضر است نقش میانجیگرانهای در صلح منطقه ایفا کند؟ چشمانداز آیندهٔ صلح در منطقه را چگونه میبینید؟
پاسخ:
همه میدانیم که طرف سوم همواره میتواند با خرد سیاسی خود به صلح منطقه یاری رساند. جنگ بسیار نکوهیده است و همه ما وظیفه داریم در توقف آن بکوشیم. از این رو، چنانچه از ما خواسته شود یا دعوتی برای میانجیگری میان طرفهای درگیر صورت گیرد، دریغ نخواهیم کرد. تجارب ما در این منطقه و خردی که از بحرانهای پیدرپی اندوختهایم، میتواند در این راه یاریبخش باشد. خوب میدانیم که همه جنگها سرانجام به پایان میرسند و تاریخ بارها این را ثابت کرده است؛ اما آرزوی ما این است که این جنگ هرچه زودتر – اگر شد، همین امروز – پایان یابد. امیدواریم توافق نفتی میان اقلیم و دولت مرکزی عراق تداوم یابد و این توافق، سرآغاز فصل نوینی از صلح در سراسر منطقه باشد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 