رسانههای آمریکا: میانجیهای آمریکایی و ایرانی برای آتشبس ۴۵ روزه تلاش نهایی را میکنند
لین یوان
ترجمه مجله جنوب جهانی
با استناد به گزارش وبسایت آمریکایی «اکسیوس» (رسانه صهیونیستی و نزدیک به ترامپ) در تاریخ ۶ آوریل ۲۰۲۶، چهار منبع آگاه از روند مذاکرات به این رسانه آمریکایی گفتهاند که ایالات متحده، جمهوری اسلامی ایران و گروهی از کشورهای میانجیگر منطقهای، در حال بررسی پیشنویس توافقی برای آتشبسی چهلوپنجروزه هستند؛ توافقی که به ادعای طرفها، ظرفیت «پایان قطعی جنگ» را دارد.
هرچند به گفتۀ این منابع، احتمال حصول توافق جزئی در چهلوهشت ساعت آینده اندک به نظر میرسد، اما این آخرین تلاش دیپلماتیک بهمثابۀ «تنها فرصت» برای جلوگیری از تشدید خطرناک درگیریها ارزیابی میشود؛ تشدیدی که میتواند شامل حملات گسترده به زیرساختهای غیرنظامی ایران از یک سو، و اقدامات تلافیجویانهٔ تهران علیه تأسیسات انرژی و آب کشورهای حاشیهٔ خلیجفارس از سوی دیگر باشد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا،در همان روز به اکسیوس گفت که گفتوگوها با ایران «در سطحی عمیق» دنبال میشود و احتمال دستیابی به توافق تا ضربالاجل ۷ آوریل وجود دارد. او با لحنی تهدیدآمیز افزود: «شانس توافق بسیار بالاست، اما اگر قرارداد را امضا نکنند، همهچیز را آنجا با خاک یکسان خواهم کرد.»
ترامپ پیشتر نیز اعلام کرده بود که در صورت عدم حصول توافق با نظام ایران، زیرساختهای حیاتی برای زندگی عادی شهروندان ایرانی را منهدم خواهد کرد. کارشناسان حقوقی چنین اقداماتی را در زمرۀ جنایات جنگی طبقهبندی میکنند. در مقابل، تهران تهدید کرده است که به تأسیسات اسرائیل و کشورهای جنوب خلیجفارس ضربه خواهد زد.
دو تن از منابع آگاه همچنین تأیید کردهاند که طرح عملیاتی مشترک آمریکا و اسرائیل برای بمباران گستردۀ تأسیسات انرژی ایران آمادهی اجراست، اما تأکید کردهاند که تمدید ضربالاجل از سوی ترامپ، فرصتی نهایی برای رسیدن به تفاهم فراهم میکند.
بر اساس گزارش چهار منبع نزدیک به فرآیند دیپلماتیک، رایزنیها از طریق میانجیگرانی از پاکستان، مصر و ترکیه و نیز با تبادل پیامهای متنی میان استیو ویتکاف (نمایندهٔ ویژهٔ ترامپ در امور خاورمیانه) و عباس عراقچی (وزیر امور خارجهٔ ایران) انجام میشود.
یک مقام آمریکایی نیز اذعان کرده که دولت ترامپ در روزهای اخیر چندین پیشنهاد به تهران ارائه داده، اما مقامات ایرانی به دلیل احمقانه بودن این پیشنهادات تا کنون هیچکدام را نپذیرفتهاند.
به گفتۀ منابع مذکور، کشورهای میانجیگر در حال مذاکره بر سر توافقی دو مرحلهای هستند: مرحلۀ نخست، آتشبسی چهلوپنجروزه و آغاز گفتوگوها برای پایان دائمی جنگ؛ مرحلۀ دوم، امضای توافق نهایی برای خاتمهی درگیریها.
میانجیها معتقدند بازگشایی کامل تنگهٔ هرمز و حل موضوع اورانیوم با غنای بالای ایران تنها در چارچوب توافق نهایی ممکن خواهد بود و در صورت نیاز به مذاکرات طولانیتر، دورۀ آتشبس قابل تمدید است.
منابع مطلع تأکید کردهاند که مسئلۀ تنگهٔ هرمز و ذخایر اورانیوم غنیشده، مهمترین برگهای چانهزنی ایران در این مذاکرات به شمار میروند و تهران حاضر نیست صرفاً در ازای چهلوپنج روز آرامش، این دو اهرم راهبردی را رها کند. با این حال، میانجیها انتظار دارند ایران در مرحلۀ نخست، اقدامات محدودی در این دو زمینه انجام دهد و همزمان، دولت آمریکا را به ارائهٔ تضمینهایی برای دائمی بودن آتشبس و عدم ازسرگیری جنگ ترغیب کنند.
مقامات ایرانی به صراحت به میانجیگران گفتهاند که حاضر نیستند در موقعیتی مشابه غزه یا لبنان قرار گیرند؛ جایی که آتشبس صرفاً روی کاغذ باقی میماند و آمریکا و اسرائیل میتوانند هر زمان که اراده کنند، بار دیگر حمله را از سر بگیرند.
یکی از منابع مستقیم آگاه از مذاکرات هشدار داده که میانجیگران به شدت نگرانند در صورت حملۀ آمریکا و اسرائیل به تأسیسات انرژی ایران، پاسخ تهران ضرباتی «ویرانگر» به زیرساختهای نفت و آب کشورهای عرب حاشیۀ خلیجفارس وارد کند.
به گفتۀ همین منابع، میانجیها به طرف ایرانی اعلام کردهاند که دیگر زمانی برای مانورهای تاکتیکی در مذاکره باقی نمانده و چهلوهشت ساعت آینده، آخرین فرصت برای جلوگیری از تخریب گستردۀ کشورهاست.
در عرصۀ عمومی اما مواضع ایران همچنان خصمانه و بدون انعطاف به نظر میرسد. دریادلان نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز ۶ آوریل اعلام کردند که وضعیت تنگۀ هرمز «هرگز به حالت پیش از جنگ بازنخواهد گشت»، بهویژه برای آمریکا و اسرائیل.
در واکنش به تهدید ترامپ مبنی بر اینکه اگر ایران تنگه را باز نکند «در جهنم زندگی خواهد کرد»، مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور ایران، نیز بیانیهای تند منتشر کرد. او در شبکههای اجتماعی به شدت به سیاستهای ترامپ حمله و او را به «یأس و خشم» متهم کرد و گفت رفتارهای جنونآمیز رئیسجمهور آمریکا موجب برافروخته شدن آتش جنگی تمامعیار در منطقه شده است.
طباطبایی در خصوص مدیریت تنگۀ هرمز شرط گذاشت: تنها در صورتی که نظام حقوقی جدیدی ایجاد شود و درآمد حاصل از عوارض تردد کشتیها، جبرانکنندۀ تمام خسارتهای وارده به ایران در جنگهای گذشته باشد، امکان بازگشایی کامل این آبراه راهبردی فراهم خواهد شد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 