ترجمه مجله جنوب جهانی
خلاصه برای خوانندگان پرمشغله
آمریکا و اسرائیل خود را برای حمله به زیرساختهای انرژی ایران آماده میکنند؛ این حملات میتواند جنگ را وارد مرحلهٔ جدیدی کند: جنگ فرسایشی اقتصادی.
· فهرست هدفهای اصلی: نیروگاههای دماوند، رودشور (تهران)، شهید سلیمی (نکا)، شهید منتظری (اصفهان)، بندرعباس و خلیجفارس.
· اما ضربه کاری نیست: شبکهٔ برق ایران پراکنده و مقاوم است؛ بیشتر تأسیسات نظامی ژنراتور پشتیبان دارند و جداسازی اهداف نظامی از غیرنظامی عملاً ناممکن است.
· هزینهٔ انسانی و حقوقی: حملات به پلها و تأسیسات غیرنظامی تاکنون کشته و زخمی داده و میتواند نقض حقوق بینالملل باشد.
· تهدید متقابل ایران: اگر آمریکا حمله کند، ایران زیرساختهای غیرنظامی اسرائیل و کشورهای حاشیهٔ خلیج (نفت، آب، برق) را هدف میگیرد؛ قالیباف هشدار داده «کل منطقه میسوزد».
· بهای نفت در اوج: نفت به بالاترین سطح از ۲۰۲۲ رسیده و با بسته بودن هرمز، خطر جهش بیشتر باقی است.
· مذاکرات شکست خورده: ایران آتشبس موقت را رد کرده و شرط پایان جنگ را «تثبیت دستاوردها و نظم امنیتی نوین در منطقه» اعلام کرده است.
· ضربالاجل ترامپ: شامگاه سهشنبه؛ ایران میگوید «عقبنشینی نمیکند» و اگر ترامپ کوتاه نیاید، «متحدانش به عصر حجر بازمیگردند.»
ترامپ که دیگر از ابزارهای معمول تهی دست شده، تهدیدهای خود را به طرز بیسابقهای بالا برده است. او به صراحت اعلام کرده که اگر رژیم ایران تا شامگاه سهشنبه (فردا) تنگهٔ هرمز را باز نکند، کشورش آماج حملاتی سنگین علیه تأسیسات انرژی و پلها خواهد بود.
به گزارش والاستریت ژورنال، شماری از مقامات آمریکایی گفتهاند که در سایهٔ فشار حداکثری ترامپ، پنتاگون دارد عملاً خود را برای حملاتی احتمالی به زیرساختهای انرژی ایران آماده میکند. به گفتۀ این مقامات، طراحان نظامی در حال بازخوانی فهرست هدفهای ازپیشتعیینشده هستند تا اگر ترامپ فرمان حمله به تأسیسات انرژی را صادر کرد، گزینههای عملیاتی پیشِ رویش باشد.
یکی از این مقامات مدعی شده که در ایران، اهداف انرژی بسیاری با کاربری نظامی گره خوردهاند. دیگری نیز گفته اگر یک تأسیسات انرژی در خدمت مصارف نظامی باشد – مثلاً سوخت سکوهای پرتابِ سیار را فراهم کند – آنگاه یک «هدف نظامی مشروع» به شمار میرود.
مقامی دیگر – بی آنکه کوچکترین مدرکی ارائه دهد – ادعا کرده که در تمامِ این درگیری، ارتش ایران «عمداً از مناطق غیرنظامی مثل پارکها و نزدیکی مدارس» موشک و پهپاد پرتاب کرده تا بدین طریق، جان ایرانیان را بیش از پیش در معرض خطر قرار دهد – چراکه این مکانها نیز میتوانند در شمار اهداف مشروع نظامی قرار گیرند.
کارشناسان راهبردیِ انرژی به والاستریت ژورنال گفتهاند که برخی نیروگاهها بیش از سایرین در معرض تهدیدند:
· نیروگاه دماوند در جنوب شرقی تهران (بزرگترین نیروگاه سیکل ترکیبی ایران با ظرفیت حدود ۲۸۶۸ تا ۲۹۰۰ مگاوات و تأمینکنندۀ اصلی برق پایتخت)
· نیروگاه رودشور در جنوب غربی تهران (از نیروگاههای مهم سیکل ترکیبی در کریدور صنعتی تهران-ساوه)
· نیروگاه شهید سلیمی در نکا (در کرانۀ دریای خزر، بزرگترین و کلیدیترین نیروگاه حرارتی شمال ایران)
· نیروگاه شهید منتظری در اصفهان (تأمینکننده برق صنایع بزرگ فولاد و پالایشگاههای این منطقه)
· نیروگاه بندرعباس و نیروگاه خلیجفارس (تأمینکننده برق عملیات بندری در تنگهٔ هرمز، شماری از نمکزداییها و صنایع آلومینیوم و فولاد منطقه)
چرا حمله به نیروگاهها پاسخگو نیست؟
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، شبکهٔ برق ایران تقریباً به طور کامل با سوخت فسیلی کار میکند و نزدیک به ۱۵۰ نیروگاه در سراسر کشور دارد – که حدود ۱۵۰۰ مگاوات از مجموع ۸۵ هزار مگاوات ظرفیت نصبشده را بزرگترین ۱۵ تا ۲۰ نیروگاه تشکیل میدهند.
دکتر «اومود شُکری»، کارشناس ارشد انرژی در دانشگاه جرج میسون، میگوید: اگرچه تهدید ترامپ به بمباران شبکهٔ برق ایران بیگمان دامن غیرنظامیان را میگیرد، اما با توجه به توزیع جغرافیایی پراکنده، تنوع منابع تولید و طراحی شبکهای (اینترکنت) در ایران، این سیستم در برابر آسیبهای موضعی مقاومت نسبتاً بالایی دارد.
به گفتۀ او، ضربه به نیروگاههای نامبرده تقریباً به طور حتم خاموشیهای گسترده و نوبتی در سراسر ایران ایجاد میکند. شهرهای بزرگ در اولویت تأمین برق خواهند بود، و بیمارستانها و سامانههای آبرسانی میتوانند موقتاً با دیزل ژنراتورهای پشتیبان کار کنند – اما نه برای مدت طولانی.
از نظر او، نابودی کامل یک نیروگاه بزرگ نیازمند بمباران گسترده است؛ ضمن اینکه شبکهٔ ایران احتمالاً میتواند از راههای دیگر کمبود را جبران کند. گذشته از آن، بیشتر تأسیسات نظامی ایران ژنراتور پشتیبان یا منبع جایگزین برق دارند. شُکری میافزاید: «در تئوری میتوان پستها یا خطوط انتقالی را زد که به تأسیسات نظامی برق میدهند، اما در عمل، تفکیک اهداف نظامی از غیرنظامی تقریباً غیرممکن است، چون هر دو به یک زیرساخت وصلند.»
تشدید دامنه و پیامدها
این روزها، آمریکا و اسرائیل حملات خود را به هدفهای غیرانرژی نیز گسترش دادهاند: بزرگترین کارخانهٔ فولاد ایران، یک مجتمع پتروشیمی و یک پل شاخص. حملۀ اخیر به یک پل غیرنظامی، تاکنون ۸ کشته و ۹۵ زخمی بر جای گذاشته است.
والاستریت ژورنال مینویسد: تغییر مسیر حملات به زیرساختهای ایران، نشاندهندهٔ تشدید دوبارهٔ این درگیری پنج هفتهای است. هدف آشکار آمریکا و اسرائیل، فلج کردن اقتصاد ایران و طولانی و دردناک کردن مسیر بازسازی پس از جنگ است.
یک مقام اسرائیلی فاش کرده که اسرائیل منتظر مجوز واشنگتن در جریان همین هفته است تا به تأسیسات انرژی ایران حمله کند؛ اقدامی که میتواند توان تولیدی این کشورِ بزرگ صادرکنندهٔ نفت و گاز را به شدت کاهش دهد. به گفتۀ این مقام، حملات اسرائیل تا کنون عمدتاً روی فولاد، پتروشیمی و داروسازی متمرکز بوده؛ صنایعی که روی هم رفته سالانه دهها میلیارد دلار برای ایران درآمد دارند.
ترامپ دیروز تهدید کرد که اگر ایران تا ضربالاجل (شامگاه سهشنبه) به توافق نرسد، آماده است «همهٔ پلها و نیروگاههای ایران را بزند». او ادعا کرد: «اگر خوششانس باشند، اگر هنوز کشوری داشته باشند، ۲۰ سال طول میکشد تا دوباره بسازند.»
آونر گولوف، مقام پیشین شورای امنیت ملی اسرائیل و معاون فعلی گروه مشاوره MIND Israel، گفت: «آنها این پیام را میفرستند که جدی هستند؛ اگر شما به پایان جنگ تن ندهید، اقتصادتان بهای فزایندهای خواهد پرداخت.»
پاسخ ایران: تهدید به «سوزاندن کل منطقه»
ایران در پاسخ به تهدیدهای ترامپ هشدار داده که اگر او تهدیدهای خود را عملی کند، حملات متقابل را متوجه زیرساختهای غیرنظامی اسرائیل و کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس خواهد کرد. پیش از این نیز ایران در واکنش به حملات به زیرساختهای خود، تأسیسات پتروشیمی بحرین و ابوظبی را هدف قرار داده و به زیرساختهای نفت، آبشیرینکن و برق کویت حمله کرده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، دیروز در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «رفتارِ نسنجیدهٔ شما، هر خانوادهٔ آمریکایی را به کام دوزخ میکشاند… تمام منطقه خواهد سوخت، چرا که شما اصرار دارید به فرمان نتانیاهو عمل کنید.»
والاستریت ژورنال تأکید کرده است: حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای غیرنظامی ایران، میتواند نقض حقوق بینالملل باشد. افزون بر این، روی آوردن به زیرساختها، درگیری را به یک «جنگ فرسایشی اقتصادی» تبدیل میکند.
این گزارش هشدار میدهد که حملات ایران به تأسیسات انرژی خلیج فارس میتواند اثر درازمدتی بر قیمت جهانی نفت بگذارد. همین حالا نیز قیمت نفت به بالاترین سطح از ۲۰۲۲ رسیده و با توجه به بسته بودن تنگهٔ هرمز (عملاً تحت کنترل ایران)، خطر افزایش بیشتر قیمت همچنان بالاست.
علاوه بر این، حملات به زیرساختهای اقتصادی ایران، زندگی روزمرهٔ مردم عادی ایران را به شدت دشوارتر خواهد کرد.
رابین میلز، مدیر اجرایی شرکت مشاوره «کمال انرژی» در دبی، هشدار داد: حتی اگر ایران کنترل تنگهٔ هرمز را رها کند، اگر تأسیسات پتروشیمی و سایر زیرساختهای انرژی این منطقه آسیب جدی ببیند، کشورهای حاشیهٔ خلیج قادر به صادرات هیچ انرژی نخواهند بود. او افزود: «حتی اگر حملونقل عادی از سر گرفته شود، بخشی از آن پنج میلیون بشکه فرآوردهٔ نفتی روزانه خلیج فارس برای ماهها – و شاید بیشتر – از بازار ناپدید خواهد شد.»
وضعیت مذاکرات: بنبست تا این لحظه
به گفتهٔ مقامات آگاه، واسطهها تلاش میکنند ایران و آمریکا را به میز مذاکره برگردانند، اما هنوز موفق نشدهاند. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، دیروز اعلام کرد ایران ترتیبات آتشبس موقتیِ پیشنهادی را نمیپذیرد.
مهدی محمدی، مشاور رئیس مجلس ایران، امروز در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: ایران آشکارا در جنگ پیروز شده و تنها «تثبیت دستاوردها و استقرار نظام امنیتی نوین در منطقه» را به عنوان شرط پایان جنگ میپذیرد. او تأکید کرد که ترامپ فقط حدود ۲۰ ساعت فرصت دارد – یا به ایران عقبنشینی کند، یا متحدانش به «عصر حجر» بازخواهند گشت. محمدی در پایان نوشت: «ایران هرگز عقبنشینی نمیکند.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 