نویسنده: چن سیجیا (خبرنگار ناظر چین)
ترجمه مجله جنوب جهانی
در روز ۱۹ فروردین (۸ آوریل)، ایران و آمریکا از توافقی برای آتشبس دو هفتهای خبر دادند. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت: این آتشبس در چارچوب اصول مورد نظر ایران شکل گرفته، حاصل خون «شهید خامنهای» و ثمره مبارزه همهجانبه مردم است. او تأکید کرد: «از امروز، چه در عرصه دیپلماسی، چه در دفاع، چه در کوچه و خیابان و چه در خدمات عمومی، متحد خواهیم ماند.»
روزنامه گاردین گزارش داده است که شماری از مقامات ارشد ایران، آتشبس را پیروزی بزرگی برای کشورشان اعلام کردهاند. محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور ایران، در ایکس نوشت: «صفحه تازهای در تاریخ گشوده شد. عصر ایران از اینجا آغاز میگردد.»
شورای عالی امنیت ملی ایران نیز در بیانیهای ضمن تبریک این پیروزی به مردم، تأکید کرد که تا پیش از تحقق نهایی تمام جزئیات، نیاز به هوشمندی و چارهاندیشی مسئولان و همچنین اتحاد مردم است.
در این بیانیه آمده است که آمریکا اصولاً متعهد شده است به موارد زیر عمل کند:
· تضمین عدم اقدام نظامی مجدد
· به رسمیت شناختن کنترل مستمر ایران بر تنگه هرمز
· پذیرش فعالیتهای غنیسازی ایران
· لغو تمام تحریمهای اولیه و ثانویه علیه ایران
· خاتمه دادن به تمام قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل و شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی
· پرداخت غرامت بابت خسارتهای جنگی
· خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه
· توقف عملیات نظامی در تمام جبههها
در تهران شادی؛ در واشنگتن تهدید
درست در لحظهای که ایران در حال جشن گرفتن «پیروزی» بود، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، لحنی تهدیدآمیز به خود گرفت. ونس توافق را «بسیار شکننده» خواند و به ایران هشدار داد «آن را خراب نکند».
ونس روز ۱۹ فروردین ادعا کرد: «اهداف نظامی آمریکا در ایران به اتمام رسیده است.» به گفته او، تمرکز اکنون بر بازگشایی تنگه هرمز است و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به ایران «پیام داده که دیگر قصد گروگان گرفتن اقتصاد جهانی را نداشته باشد. این دقیقاً همان چیزی است که دیشب به توافق رسیدیم.»
ونس با اشاره به اینکه در ایران «شکاف وجود دارد» و به همین دلیل آتشبس بسیار شکننده است، گفت: «برخی آشکارا میخواهند پای میز مذاکره بنشینند و با ما همکاری کنند تا به معامله خوبی برسند، اما کسانی هم هستند که میخواهند این آتشبس شکننده را تحریف کنند.»
او هشدار داد: «رئیسجمهور به من و تیم مذاکرهکننده – از جمله وزیر خارجه و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه – گفته است: با حسننیت تلاش کنید تا به توافق برسید. اگر طرف ایرانی با حسننیت همکاری کند، فکر میکنم به توافق برسیم. اما اگر دروغ بگویند، تقلب کنند یا سعی در تضعیف آتشبس داشته باشند، سرنوشت خوبی در انتظارشان نخواهد بود.»
ونس در ادامه، ترامپ را «آدم سرسختی» توصیف کرد و گفت: «صبر او محدود است و خواهان پیشرفت سریع است. او از ما خواسته با حسننیت مذاکره کنیم. اگر طرف مقابل هم حسننیت داشته باشد، میتوانیم به توافق برسیم. اینکه مذاکره به کجا ختم شود، بستگی به تصمیم ایران دارد. من امیدوارم آنها تصمیم درستی بگیرند.»
از «پیروزی کامل» تا «شکست راهبردی»
در همین حال، ترامپ مدام بر «پیروزی بزرگ» خود تأکید میکند و میگوید آمریکا به «پیروزی کامل و قاطع» دست یافته است. او شرط خود برای صلح نهایی را حل شدن مسئله اورانیوم غنیشده ایران خواند و گفت: «این موضوع به طور کامل حل خواهد شد، در غیر این صورت من عقبنشینی نخواهم کرد.»
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، از هیئتهای ایرانی و آمریکایی دعوت کرده است برای گفتوگو به اسلامآباد بروند. به گزارش خبرگزاری مهر ایران، شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرده که این مذاکرات از ۲۲ فروردین (۱۰ آوریل) در اسلامآباد آغاز خواهد شد.
با این حال، بلومبرگ روز ۱۹ فروردین در تحلیلی نوشت: هرچند ترامپ آتشبس را «پیروزی قاطع» میخواند، اما در عمل هیچ توافق مشخصی حاصل نشده و اختلافات اصلی کماکان پابرجاست. ترامپ نه «نابودی برنامه هستهای ایران» را محقق کرده، نه به «تغییر رژیم» در تهران دست یافته است. در عوض، ایران برگ برنده بزرگتری در مسئله تنگه هرمز به دست آورده است.
جنیفر کاوانا، مدیر تحلیل نظامی مؤسسه «اولویت با دفاع» (Defense Priorities) در واشنگتن، گفت: «اگر او از اول قصد عقبنشینی داشت، این بدترین شکل ممکن برای انجام آن بود. او با بالا بردن بیش از حد انتظارات، به اعتبار خود و تصویر جهانی قدرت آمریکا حداکثر آسیب را زد. برای آمریکا، این یک شکست راهبردی آشکار است.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 