نخستین سازمان بزرگ صادرات نفت ایران: عبور از تنگه هرمز مشروط به پرداخت بیت‌کوین

منتشر شده در تارنمای چینی گوانچا
ترجمه مجله جنوب جهانی

خلاصهٔ برای مطالعهٔ سریع:

· طرح جدید ایران: اتحادیه صادرکنندگان نفت ایران (OPEX) اعلام کرد در آتش‌بس دو هفته‌ای با آمریکا، هر نفتکش برای عبور از تنگه هرمز باید ۱ دلار به ازای هر بشکه، عوارض خود را به صورت بیت‌کوین (و نه پول رایج) پرداخت کند.
· روش اجرا: کشتی‌ها باید محموله را ایمیل کنند، ایران رقم عوارض را مشخص می‌کند و شرکت‌ها فقط چند ثانیه فرصت دارند با رمزارز پرداخت را انجام دهند (برای جلوگیری از رهگیری تحریم‌ها). نفتکش‌های خالی معاف هستند.
· واکنش سفارت ایران در پکن: سفیر ایران گفت هنوز طرح رسمی برای عوارض تصویب نشده و تصمیم نهایی بر اساس قوانین بین‌المللی خواهد بود.
· بسته شدن دوبارهٔ تنگه: ساعاتی پس از آغاز آتش‌بس، اسرائیل به حزب‌الله لبنان حمله کرد. ایران این را نقض آتش‌بس خواند و دوباره تنگه را بست و تهدید به اقدام علیه اهداف نظامی اسرائیل کرد.
· وضعیت کشتی‌ها: حدود ۱۸۷ نفتکش با ۱۷۵ میلیون بشکه نفت در خلیج‌فارس معطلند. یک نفتکش مسیر خود را ۱۸۰ درجه برگردانده است. هشدار رادیویی به کشتی‌ها داده شده: «عبور بدون اجازه = نابودی».
· مسیر جایگزین: سپاه پاسداران یک مسیر امن جایگزین (با عبور از کنار جزیره لارک) اعلام کرده و همه کشتی‌ها باید هماهنگ شوند.
· موضع آمریکا: کاخ سفید می‌گوید خبر بسته شدن تنگه «نادرست» است و خواستار بازگشایی فوری و بی‌قیدوشرط است. ترامپ از احتمال «سرمایه‌گذاری مشترک» با ایران برای مدیریت عوارض تنگه خبر داده است.

به گزارش «فایننشال تایمز» و «هیل» در ۸ آوریل، اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و محصولات پتروشیمی ایران (OPEX) که روابط نزدیکی با دولت ایران دارد، اعلام کرده در دورۀ آتش‌بس دو هفته‌ای میان ایران و آمریکا، کشتی‌های نفتکش برای تردد از تنگۀ هرمز ملزم به پرداخت عوارض عبور به مبلغ یک دلار به ازای هر بشکه خواهند بود؛ آن هم نه به صورت ارز رایج، بلکه با رمزارز.

بر پایۀ مستندات موجود، اتحادیه مذکور از سوی رسانه‌های خارجی بزرگترین تشکل صنفی ـ ملی در حوزۀ انرژی ایران لقب گرفته و بیش از ۳۵۰ شرکت عضو دارد که همگی در زمینۀ تولید و صدور فرآورده‌های نفتی، گاز طبیعی، مشتقات آن و محصولات پتروشیمی فعالند.

اگرچه اوپکس یک نهاد غیردولتی و صنفی است، اما پل ارتباطی مهمی میان دولت و صادرکنندگان به شمار می‌رود و مرجعی کلیدی برای بازرگانان بین‌المللی جهت همکاری با شرکای انرژی ایران محسوب می‌شود. رئیس و سخنگوی این اتحادیه نیز معمولاً با نهادهای دولتی و شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران ارتباط تنگاتنگی دارد.

«حمید حسینی»، سخنگوی اوپکس، چهارشنبه به فایننشال تایمز گفت که ایران برای اعمال کنترل بر یکی از مسیرهای راهبردی تنگه هرمز در زمان آتش‌بس، قصد دارد از همۀ نفتکش‌های عبوری عوارض دریافت کند و تک‌تک آن‌ها را بازرسی نماید.

به گفتۀ او، ایران نیاز دارد رفت‌وآمد کشتی‌ها را در تنگه پایش کند تا اطمینان حاصل شود که این دو هفته به جابه‌جایی سلاح اختصاص نمی‌یابد. وی افزود: «همۀ شناورها می‌توانند تردد کنند، اما فرآیند بررسی هر کشتی زمان‌بر است و ایران عجله‌ای ندارد.»

حسینی توضیح داد که هر نفتکش عبوری ابتدا باید فهرست محمولۀ خود را از طریق پست الکترونیک به ایران اعلام کند و سپس ایران رقم عوارض قابل پرداخت با رمزارز را اعلام می‌کند. نفتکش‌های بدون بار نیز از پرداخت معاف خواهند بود.

او در ادامه خاطرنشان ساخت: «پس از دریافت ایمیل و تکمیل ارزیابی از سوی ایران، شرکت‌های کشتیرانی تنها چند ثانیه فرصت دارند تا عوارض را با بیت‌کوین پرداخت کنند. این روش تضمین می‌کند که تراکنش‌ها به دلیل تحریم‌ها قابل رهگیری یا مسدودسازی نباشند.»

طبق گزارش سی‌ان‌بی‌سی، حتی پیش از برقراری آتش‌بس نیز آمار تردد در تنگه هرمز روند صعودی گرفته بود. داده‌های روزنامۀ «لویدز» نشان می‌دهد در هفتۀ منتهی به ۵ آوریل (۱۶ تا ۲۲ فروردین) حدود ۷۲ فروند کشتی از تنگه عبور کرده‌اند که این رقم از زمان آغاز درگیری‌ها در ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند) بالاترین میزان محسوب می‌شود. نزدیک به هشتاد درصد این کشتی‌ها مرتبط با ایران و ۱۳ درصد متعلق به مالکان چینی بوده، هرچند حجم کل تردد همچنان نود درصد کمتر از وضعیت عادی است.

در واکنش به این گزارش‌ها درباره دریافت عوارض، «فاضلی»، سفیر ایران در پکن، روز چهارشنبه اعلام کرد که تهران هنوز هیچ طرح و نرخ رسمی برای عوارض عبور تصویب نکرده و تصمیم‌گیری در این باره بر اساس عرف بین‌المللی حاکم بر آبراه‌های جهانی و قوانین بین‌المللی خواهد بود.

از سوی دیگر، «وال‌استریت ژورنال» به نقل از واسطه‌های دیپلماتیک و دلالان کشتیرانی نوشت که ایران از کشتی‌ها می‌خواهد هماهنگی‌های لازم را با سپاه پاسداران به عمل آورده و عوارض را پیش از حرکت، با رمزارز یا یوآن چین تسویه کنند.

در همین حال، ساعاتی پس از اظهارات حسینی و در نخستین روز اجرای آتش‌بس موقت میان ایران و آمریکا، ارتش اسرائیل گسترده‌ترین حملات هوایی خود را از زمان آغاز درگیری‌ها علیه حزب‌الله لبنان انجام داد. ایران این اقدام را نقض آتش‌بس خواند و بار دیگر تنگه هرمز را بست و تهدید کرد که اهداف نظامی اسرائیل را هدف عملیات بازدارنده قرار خواهد داد. آمریکا و اسرائیل نیز مدعی شدند که آتش‌بس شامل لبنان نمی‌شود.

در همین روز، داده‌های سامانه‌های ردیابی دریایی نشان داد که نفتکش «آرورا» در حالی که به سمت خروجی تنگه هرمز حرکت می‌کرد، ناگهان در نزدیکی شبه‌جزیره «مسندم» عمان مسیر خود را ۱۸۰ درجه تغییر داد و به اعماق خلیج‌فارس بازگشت.

با این حال، «کرولاین لویت»، سخنگوی کاخ سفید، گزارش‌ها دربارۀ بسته شدن دوباره تنگه را «نادرست» خواند و گفت: «آنچه در ظاهر گفته می‌شود با واقعیت میدانی هماهنگ نیست. امروز شاهد افزایش تردد در تنگه هرمز بوده‌ایم. بار دیگر تأکید می‌کنم که رئیس‌جمهور (ترامپ) انتظار دارد و خواستار بازگشتی فوری، کامل و امن برای تنگه هرمز است.»

اما به گزارش فایننشال تایمز، چهارشنبه این هفته به نفتکش‌های حاضر در خلیج‌فارس یک هشدار رادیویی به زبان انگلیسی مخابره شد که مضمون آن چنین بود: هرگونه عبور بدون کسب مجوز از ایران با پاسخ نظامی مواجه خواهد شد. در فایل صوتی در اختیار این رسانه، گوینده می‌گوید: «هر شناوری که بدون اجازه اقدام به عبور کند، منهدم خواهد شد.»

گزارش‌ها حاکی است که مالکان غربی کشتی‌ها روز چهارشنبه موضعی انتظاری و محتاطانه در پیش گرفتند تا جزئیات و امکان‌پذیری بازگشایی تنگه مشخص شود. به جز دو شناور مرتبط با ایران، هیچ کشتی دیگری جرات عبور نیافته است. شرکت ردیابی «مارین ترافیک» نیز تأکید کرده این دو شناور، کشتی‌های حمل فله خشک بوده و نفت حمل نمی‌کنند.

طبق داده‌های «کی‌پی‌ال‌آر»، حدود ۱۸۷ نفتکش در منطقه خلیج‌فارس، حامل ۱۷۵ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی، در انتظار روشن شدن وضعیت تنگه هرمز هستند. برآورد مقامات صنعت کشتیرانی نشان می‌دهد میان ۳۰۰ تا ۴۰۰ فروند کشتی در وضعیتی شبیه «پارکینگ دریایی» معطل مانده‌اند تا ایمن راهی دریا شوند.

بامداد چهارشنبه (۹ آوریل) نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با انتشار اطلاعیه‌ای از مسیر جایگزین و امن برای تردد در تنگه هرمز خبر داد. در این بیانیه آمده: «با توجه به وضعیت جنگی حاکم بر خلیج‌فارس و تنگه و احتمال وجود مین‌های ضدکشتی در آبراه اصلی، به منظور رعایت اصول ایمنی ناوبری و پیشگیری از برخورد با مین، همۀ شناورهایی که قصد تردد دارند باید هماهنگی لازم را با نیروی دریایی سپاه به عمل آورده و تا اطلاع ثانوی از مسیر جایگزین تعیین‌شده و نقشۀ پیوست پیروی کنند.»

بر اساس نقشۀ منتشرشده، کشتی‌های ورودی باید از دریای عمان به سمت شمال و از کنار جزیرۀ «لارک» وارد خلیج‌فارس شوند و کشتی‌های خروجی نیز از خلیج‌فارس، بخش جنوبی جزیرۀ لارک را دور زده و راهی دریای عمان گردند.

در نشست خبری چهارشنبه، وقتی از لویت پرسیده شد چه کسی اکنون کنترل تنگه هرمز را در دست دارد، پاسخ مستقیمی نداد و تنها گفت: «انتظار داریم تنگه فوراً باز شود. همان‌طور که گفتم، شاهد افزایش تردد بوده‌ایم و اوضاع را لحظه‌به‌لحظه و روزانه زیر نظر داریم.»

او در پاسخ به سؤالی درباره طرح ایران برای دریافت عوارض عبور نیز گفت که موضع ترامپ روشن است: آتش‌بس منوط به «باز شدن بی‌قیدوشرط» تنگه است. این خواسته «باید به همان معنای ظاهریاش گرفته شود» و آمریکا بر اجرای آن توسط همۀ طرف‌ها نظارت خواهد کرد.

در همین روز، ترامپ در مصاحبه‌ای اعلام کرد که آمریکا در حال بررسی مشارکت با ایران به صورت «سرمایه‌گذاری مشترک» (جوینت ونچر) برای مدیریت مسئلۀ عوارض عبور از تنگه هرمز و «حفظ امنیت» این آبراه است.