نویسنده: لیو بای (خبرنگار ناظر) چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
سیاست «فشار حداکثری» به جایی رسید که کار از دست رئیسجمهور خارج شد. تهدیدهای پرشکوه به آتشبسی ختم شد که بیشتر به تسلیم موقت شبیه بود تا یک پیروزی. دوپینگ سیاسی ترامپ در قبال ایران، نه تنها به اهداف از پیش تعیینشدهاش نرسید، بلکه آمریکا را در باتلاق راهبردی عمیقتری فروبرد.
بلومبرگ روز ۱۸ فروردین (۸ آوریل) در تحلیلی نوشت: اگرچه آمریکا و ایران به آتشبسی دو هفتهای تن دادهاند و ترامپ آن را «پیروزی قاطع» تبلیغ میکند، اما حقیقت این است که هیچ توافق مشخصی بین دو طرف حاصل نشده و اختلافات اصلی کماکان به قوت خود باقی است. ترامپ نه «نابودی برنامه هستهای ایران» را محقق کرد، نه به «تغییر رژیم» در تهران دست یافت. در عوض، ایران برگ برنده تازهای در مسئله تنگه هرمز به دست آورد و آمریکا با مشکلات عدیدهای دستوپنجه نرم میکند: افزایش قیمت نفت، فشار بر اقتصاد داخلی، و شکاف عمیق در درون حزب جمهوریخواه.
باز هم «تاکو»؛ اتفاقی که جای تعجب ندارد
مقاله بلومبرگ تیغ نقد را از همان ابتدا تیز میکند: ترامپ دو هفته فرصت دارد تا ببیند آیا گرهی را که خود در مسئله ایران زده باز خواهد کرد، یا آن را بیش از پیش سفت خواهد نمود.
هرچند خبر آتشبس دو هفتهای، نفسهای راحتی در جهان کشید، اما همه میدانند که معمای اصلی هنوز حلنشده باقی مانده است. از جمله پرسشهای بیپاسخ:
· ایران تنها بهطور مبهم وعده «تسهیل تردد بیشتر کشتیها» در هرمز را داده. آیا واقعاً مسیر برای نفتکشها باز میشود؟ معلوم نیست.
· ایران کمترین تمایلی برای پذیرش خواستههای گزاف آمریکا ندارد: نه تغییر رژیم، نه روی کار آوردن دولتی وابسته مانند ونزوئلا، نه نابودی دائم برنامه هستهای، و نه کنار گذاشتن توان موشکی.
· از سوی دیگر، ترامپ تأیید کرده که یک طرح دهمادهای از سوی ایران، مبنای مذاکرات آینده خواهد بود. تهران پیشتر خواستار لغو تحریمها و جبران خسارتهای جنگ شده بود. این احتمال وجود دارد که ایران عوارض جدیدی برای عبور از تنگه هرمز وضع کند که به تداوم قیمت بالای انرژی منجر شود.
در نهایت، برای رئیسجمهوری که زیر فشار شدید سیاسی و اقتصادی قرار دارد و به شدت به دنبال راه فراری است، شاید «هر توافقی» – حتی بدون تحقق اهداف اولیه – قابل قبول باشد.
«اینکه ترامپ با اشتیاق بخواهد دوباره مشکل را به تعویق بیندازد، اصلاً تعجبآور نیست.» این را ایان برمر، بنیانگذار گروه مشاوره «欧亚集团» (Eurasia Group) میگوید.
بحران حل نشده، فقط به تعویق افتاده است
تنشهای اقتصادی نیز شعلهورتر شدهاند. از اواخر بهمن (فوریه) که درگیریها آغاز شد، قیمت نفت وست تگزاس اینترمیدیت (WTI) حدود ۷۰ درصد جهش کرده و قیمت بنزین در آمریکا برای اولین بار در سالهای اخیر از مرز ۴ دلار در هر گالن عبور کرده است.
جالب اینکه بلافاصله پس از اعلام آتشبس، قیمت نفت ۱۱ درصد سقوط کرد – نشانه آشکاری از وحشتی که در بازار انباشته شده بود. شاخص اس اند پی ۵۰۰ نیز حدود ۵.۲ درصد پایینتر از سقف تاریخی خود قرار دارد و بدترین فصل خود را از سال ۲۰۲۲ پشت سر گذاشته است.
با وجود ادعای ترامپ که گفته «این مشکل دیرینه نزدیک به حل شدن است»، شواهد نشان میدهد که این بحران نظامی-اقتصادی که به اعتبار سیاسی او لطمه زده، هنوز حل نشده است.
جنیفر کاوانا، مدیر تحلیل نظامی مؤسسه «اولویت با دفاع» (Defense Priorities) مینویسد: «انتخاب ترامپ برای پایین آمدن از درخت، مایه آسودگی است، اما اگر از اول قصد عقبنشینی داشت، این بدترین شکل ممکن برای انجام آن بود. او با بالا بردن بیش از حد انتظارات، به اعتبار خود و تصویر جهانی قدرت آمریکا حداکثر آسیب را زد. برای آمریکا، این یک شکست راهبردی آشکار است.»
شرایط ایران: خروج نیروها و آزادسازی داراییها
بسته پیشنهادی ایران شامل خروج نیروهای رزمی آمریکا از پایگاههای منطقه و آزادسازی داراییهای بلوکهشده است. اما احتمال پذیرش این شرایط توسط واشنگتن یا تلآویو تقریباً صفر است.
در طول درگیری، واشنگتن معمولاً مواضع تند ایران را نادیده میگرفت و اصرار داشت که تهران در پشت پرده، انعطافپذیرتر از آن چیزی است که نشان میدهد. اما همین فاصله بین «ظاهر» و «باطن»، نشاندهنده شکاف عمیق و بیاعتمادی است که ترامپ اکنون باید با آن دست و پنجه نرم کند.
جاناتان پانیکاف، پژوهشگر برنامه خاورمیانه شورای آتلانتیک میگوید: یک راهحل دائمی نیازمند شفافیت درباره آینده برنامه هستهای و موشکی ایران، نحوه تعیین تکلیف اورانیوم با غنای بالا، و تضمین آزادی دائمی دریانوردی است. «تصمیم رئیسجمهور برای پذیرش آتشبس دو هفتهای در ازای بازگشایی هرمز، یک راه فرار بود تا بتواند ادعای پیروزی موقت کند.»
پیروزی در خیال؛ واقعیت در جای دیگر
ترامپ در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه (AFP) پس از اعلام آتشبس گفت که مسئله ذخایر اورانیوم ایران «به بهترین شکل حل خواهد شد»، اما از بیان جزئیات خودداری کرد. او این توافق را «پیروزی کامل و قاطع» آمریکا خواند.
تحلیلگران معتقدند ترامپ در فضای عمومی این حس را القا میکند که لزومی ندارد اهداف قبلی اش با واقعیتها هماهنگ باشند. او خود را برای خروج از مخاصمه آماده کرده، حتی اگر مسائل کلیدی بیپاسخ بمانند.
ماجرای «تاکو» (TACO – مخفف “Trump Always Caves O” به شوخی در فضای مجازی) تکراری نیست. نمونه معروف آن، یک سال پیش بود که چند روز پس از وضع تعرفههای جهانی، به دلیل سقوط بازارهای مالی ناچار شد آنها را لغو کند.
هیچکدام از دو هدف محقق نشد
بلومبرگ حدس میزند دولت آمریکا شرط بسته که حافظه رأیدهندگان کوتاه است و اقتصادی که از درگیری و حملات تلافیجویانه ایران آسیب دیده، به تدریج بهبود یابد. حتی ترامپ هم قبول دارد که پیشبینی نمیکرده ایران دست به تلافی بزند.
اما اگر کاخ سفید نتواند توافقی نزدیک به خواستههای اولیه ترامپ ارائه دهد، با پرسشهای جدی روبرو خواهد شد.
جان هافمن، پژوهشگر سیاست خارجی و دفاعی مؤسسه لیبرترین «کیتو» (Cato) میگوید: «ترامپ ابتدا اهدافی حداکثری تعیین کرد: نابودی برنامه هستهای ایران و تغییر رژیم. اما هیچکدام اتفاق نیفتاد.»
کریس مورفی، سناتور دموکرات از کنتیکت، هشدار داد که اگر توافق نهایی عملاً کنترل ایران بر تنگه هرمز را به رسمیت بشناسد، برای جهان «فاجعهبار» خواهد بود. او به سیانان گفت: «به نظر نمیرسد توافقی واقعی در کار باشد، چون حرف ترامپ با حرف ایران کاملاً فرق میکند. اما اگر ایران حالا کنترل دائمی هرمز را به دست آورده باشد، کل این ماجرا یک اشتباه بزرگ و محاسبه غلط بوده است.»
پیروزی از آنِ تهران؟
طنز قضیه اینجاست که پنج هفته جنگ، شاید تهران را به بازیگر تأثیرگذارتری بر اقتصاد جهانی تبدیل کرده باشد. ایران در طول درگیری مدعی کنترل تنگه هرمز شد و کشتیهای کشورهای «خصم» را تقریباً به طور کامل متوقف کرد. حالا تهران طرحی برای دریافت عوارض عبور از نفتکشها پیش میبرد.
کلایتون سیگل، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در واشنگتن میگوید: «این بسیار بعید است که ایران کنترل تازهبهدستآمده – یا ادعا شده – بر تنگه را رها کند.»
کوین بوک، مدیرعامل شرکت تحلیل انرژی ClearView Energy Partners نیز گفت بازار آتشبس را به دلیل وعده بازگشایی هرمز خبر مهمی تلقی کرد، اما بعید است قیمت نفت در کوتاهمدت به شدت کاهش یابد. «کف قیمت نیز دوباره به حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه بازمیگردد.» او افزود اگر ترامپ تهدید به حمله را عملی کند و ایران تلافی کند، قیمت نفت میتواند «سقفی نداشته باشد».
دودستگی در اردوگاه جمهوریخواهان
نیت سوانسون که در دولت ترامپ با ایران مذاکره کرده، گفت توافق ایران برای تضمین تردد امن در هرمز به مدت دو هفته، دقیقاً نشانه «از دست رفتن آبروی آمریکاست». او گفت: «اگر بزرگترین دستاورد آمریکا در دو ماه گذشته فقط عبور و مرور در هرمز بوده، این یک ماجراجویی خطرناک با محاسبات غلط است و ایران در بسیاری از جنبهها قویتر از قبل شده است.»
فراتر از اقتصاد، ترامپ باید شکاف درون حزبی خود را نیز ترمیم کند. او قبلاً تهدید کرده بود «تمدن ایران را نابود» خواهد کرد – اقدامی که میتواند جنایت جنگی محسوب شود. در بیشتر روزهای منتهی به آتشبس، متحدان ترامپ به او هشدار میدادند که این تهدید نسلکشی را عملی نکند. برخی مجریان محافظهکار پادکست حتی در مورد احتمال استیضاح ترامپ توسط کابینه صحبت میکردند. حتی جمهوریخواهان وفادار کنگره نیز گفتند تهدید به حمله به نیروگاهها و آبشیرینکنها «از خط قرمز گذشته است».
ناتانیل موران، نماینده تگزاس که زمانی مورد حمایت ترامپ بود، در شبکههای اجتماعی نگرانی خود را از دور شدن آمریکا از «دفاع ملی مبتنی بر اصول دیرینه» ابراز کرد.
ران جانسون، سناتور جمهوریخواه از ویسکانسین، حمله به زیرساختهای غیرنظامی را «اشتباهی بزرگ» خواند. او به والاستریت ژورنال گفت: «اگر او به اهداف غیرنظامی حمله کند، دیگر از او حمایت نمیکنم. هر کاری بکنیم، باید مطابق قوانین جنگ باشد.»
حتی برخی چهرههای سابق نزدیک به ترامپ، مانند تاکر کارلسون، مارجوری تیلور گرین (نماینده سابق مجلس) و آنتونی اسکاراموچی (مقام سابق کاخ سفید)، به دلیل این تهدیدها خواستار کنارگیری او شدند.
و جالب اینکه پس از کاهش تنش، لورا لومر (نظریهپرداز توطئه و حامی سرسخت ترامپ) و لیندسی گراهام (سناتور جمهوریخواه) که از مداخله نظامی در ایران حمایت میکردند، از آتشبس ابراز نگرانی کردند. لومر نوشت: «نمیدانم چرا کسی این را پیروزی میداند.» گراهام هم در توئیتی نوشت: «آمریکا باید مالک “هر اونس” اورانیوم با غنای بالا در ایران باشد.» و در پایان گفت: «زمان همه چیز را روشن خواهد کرد.»
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 