«پس از آتشبس، چگونه امنیت تردد در تنگهی هرمز تضمین میشود؟ آمریکا طرح را از متحدان اروپایی خود خواست»
دو روز از برقراری آتشبس دو هفته ای میان ایران و ایالات متحده میگذرد و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مشتاقانه خواهان ازسرگیری تردد در تنگهی هرمز است. اما با حملهی اسرائیل به لبنان، این آبراه راهبردی پس از گشایشی کوتاهمدت، بار دیگر به روی کشتیرانی بسته شد. خبرگزاری بلومبرگ روز چهارشنبه ۱۹ فروردین گزارش داد که آمریکا از متحدان اروپایی خود خواسته تا طرحهایی برای تأمین امنیت کشتیرانی در تنگهی هرمز ارائه دهند و همچنین انتظار دارد این کشورها تعهدات مشخصی در این زمینه بپذیرند.
یکی از مقامات ارشد ناتو فاش کرده است که در جریان دیدار مقامات کاخ سفید، پنتاگون و وزارت خارجهی آمریکا با مقامات ناتو، از متحدان اروپایی خواسته شده تعهدی روشن برای همکاری با واشنگتن در تأمین امنیت تردد دریایی پس از پایان مناقشه بدهند. مقامات آمریکایی همچنین از کشورهای اروپایی خواستهاند ظرف «چند روز» برنامههای عملیاتی خود را برای بازگشایی مطمئن تنگه ارائه کنند.
بر اساس این گزارش، ائتلافی به رهبری بریتانیا و متشکل از بیش از ۴۰ کشور از جمله ش شماری از کشورهای اروپایی، ژاپن و کانادا، متعهد شدهاند پس از پایان درگیریها در خاورمیانه، در بازگشایی تنگهی هرمز مشارکت کنند. با این حال، هنوز معلوم نیست که آیا این کشورها مطابق خواستهی دولت ترامپ، فوراً طرحهای مورد نظر را به آمریکا تحویل خواهند داد یا خیر.
هفتهنامهی اشپیگل آلمان نیز فاش کرده که ترامپ پیشبینی میکند رهبران اروپایی ظرف چند روز آینده «تعهدات نظامی قاطعانهای» اعلام کنند. رئیسجمهور آمریکا در شبکههای اجتماعی خود نوشته است: مگر اینکه کشورهای عضو ناتو «تحت فشار قرار بگیرند»، دست به هیچ اقدامی نخواهند زد.
تا لحظهی تنظیم این گزارش، کاخ سفید، پنتاگون و وزارت خارجهی آمریکا پاسخی به گزارش بلومبرگ ندادهاند. یک سخنگوی ناتو نیز گفته است که آمریکا انتظار «تعهدات و اقدامات مشخصی» برای تضمین آزادی کشتیرانی در تنگهی هرمز دارد.
ترامپ از ناتو به شدت ناراضی است، چراکه دیگر اعضای این پیمان تمایلی به درگیری مستقیم نداشته و از اقدام نظامی آمریکا علیه ایران حمایت نکردهاند. او روز سهشنبه ۱۸ فروردین در کاخ سفید با مارک روته، دبیرکل ناتو، دیدار کرد و پس از آن در شبکههای اجتماعی خود نوشت: «هر وقت به ناتو نیاز داشتیم، کنارمان نبود. اگر باز هم بهشان نیاز پیدا کنیم، باز هم نخواهند بود.»
وزارت خارجهی آمریکا نیز اعلام کرده که مارک روته روز سهشنبه با مارکو روبیو، وزیر خارجهی این کشور، دیدار کرده و دو طرف دربارهی تحولات ایران، جنگ روسیه و اوکراین، و چگونگی «تقویت هماهنگی و تقسیم مسئولیت میان متحدان ناتو» گفتگو کردهاند.
روته که همواره کوشیده است نظر مساعد ترامپ را جلب کرده و تنشهای میان آمریکا و ناتو را کاهش دهد، اکنون با بزرگترین آزمون دوران دبیرکلی خود روبروست. بلومبرگ در تحلیلی نوشته است که جنگ با ایران احتمالاً سختترین چالش پیش روی روته خواهد بود؛ چراکه خصومت ترامپ با ناتو در هفتههای اخیر به طرز چشمگیری افزایش یافته و او بارها دیگر اعضای این پیمان را «بزدل» و خود ناتو را «ببر کاغذی» خطاب کرده است.
ترامپ در تاریخ ۱۲ فروردین، در مصاحبه با روزنامهی دیلی تلگراف بریتانیا، گفت که «جدی به فکر» خروج آمریکا از ناتو است، زیرا کشورهای اروپایی عضو این پیمان به جنگ آمریکا علیه ایران نپیوستهاند. او همچنین در تاریخ ۱۷ فروردین، در کنفرانس خبری کاخ سفید ادعا کرد که «دلیل اصلی» نارضایتیاش از ناتو، مانعتراشی این سازمان برای تصرف گرینلند (قلمرو خودمختار دانمارک) توسط آمریکاست.
در مقابل، مقاماتی مانند مارکو روبیو و متیو ویتاکر، نمایندهی دائم آمریکا در ناتو، هشدار دادهاند که کشورهای عضو این پیمان باید اقدامات بیشتری انجام دهند تا ارزش خود را برای آمریکا اثبات کنند.
روزنامهی والاستریت ژورنال روز سهشنبه به نقل از مقامات دولت آمریکا گزارش داد که کاخ سفید در حال بررسی طرحی برای تنبیه ش شماری از اعضای ناتو است. به اعتقاد ترامپ، این کشورها در طول جنگ با ایران، با اقدامات آمریکا و اسرائیل همکاری لازم را نداشتهاند.
بر اساس این طرح، نیروهای آمریکایی از مناطقی از کشورهای عضو ناتو که در عملیات جنگی علیه ایران همکاری نکردهاند، خارج و به کشورهایی که پشتیبانی بیشتری انجام دادهاند منتقل خواهند شد. این گزارش میافزاید که این طرح در هفتههای اخیر میان مقامات ارشد دولت دست به دست شده و مورد حمایت قرار گرفته است، اگرچه هنوز در مراحل اولیهی طراحی قرار دارد و یکی از چندین گزینهی مطرحشده در کاخ سفید برای مجازات ناتو محسوب میشود.
نزدیک به یکپنجم منابع نفت و گاز جهان از تنگهی هرمز عبور میکند. حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران که منجر به بسته شدن این تنگه شد، قیمت جهانی انرژی را به شدت افزایش داده و نگرانیها از بروز کمبود سوخت در سطح بینالمللی را برانگیخته است.
پس از اعلام آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و ایران در تاریخ ۱۹ فروردین، تنگهی هرمز برای مدت کوتاهی باز شد. اما با حملات تازهی اسرائیل به لبنان، بار دیگر این مسیر آبی مسدود گردید.
ترامپ شامگاه روز سهشنبه ۱۸ فروردین در شبکههای اجتماعی خود نوشت: نیروها، شناورها و هواپیماهای آمریکایی تا زمان اجرای کامل «توافق واقعی» در منطقه باقی خواهند ماند. او تأکید کرد که خواستهی آمریکا، غیرهستهای بودن ایران و تضمین باز بودن و امنیت تنگهی هرمز است.
رئیسجمهور آمریکا تهدید کرد که در صورت عدم اجرای توافق، نیروهای مسلح این کشور حملاتی «بسیار وسیعتر، شدیدتر و قویتر از هر زمان دیگر» را آغاز خواهند کرد.
در مقابل، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بامداد روز چهارشنبه ۱۹ فروردین در بیانیهای، مسیرهای جایگزین امن برای تردد در تنگهی هرمز را اعلام کرد. نقشههای منتشرشده نشان میدهد که کشتیها برای ورود به تنگهی هرمز باید از دریای عمان به سمت شمال، از کنار جزیرهی لارک عبور کرده و سپس به خلیجفارس وارد شوند؛ و برای خروج از تنگه نیز باید از خلیجفارس، از جنوب جزیرهی لارک گذر کرده و به سوی دریای عمان حرکت کنند.
رهبر انقلاب ایران سه محور اصلی را مطرح کرد
به گزارش خبرگزاری تسنیم ایران، حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، شامگاه سهشنبه ۱۸ فروردین، به مناسبت چهلمین روز شهادت رهبر فقید انقلاب، حضرت آیتالله سید علی خامنهای (رضوانالله تعالی علیه) و همچنین در خصوص تحولات جاری جنگ، بیانیهی کتبی صادر فرمودند.
در این بیانیه، سه محور اصلی را چنین بیان شد:
ایران هرگز متجاوزان را نادیده نخواهد گرفت و غرامتها، هزینههای جنگ و خونبهای شهدا را پیگیری خواهد کرد.
ایران مدیریت تنگهی هرمز را به مرحلهی تازهای پیش خواهد برد.
ایران خواهان جنگ نیست، اما از حقوق حقهی خود دست برنمیدارد و تمامی «جبههی مقاومت» در منطقه را یکپارچه میداند.
رهبر انقلاب در این پیام، به مرور زندگی و مبارزات آیتالله سید علی خامنهای پرداخته و ایشان را گرامی داشتند.
ایشان تأکید فرمودند که ایران در این «جنگ تحمیلی» به «پیروزی قاطع» دست یافته است.
ایشان خاطرنشان ساختند که ایران در حال تبدیل شدن به قدرتی بزرگ است و سلطهجویی رو به افول نهاده؛ این مدیون رشادتهای بیدریغ نیروهای مسلح و ملت ایران است.
سید مجتبی با اشاره به اینکه مشارکت مردمی ستون اصلی جایگاه کنونی ایران است، فرمودند: «بنابراین، نباید چنین پنداشت که چون دولت با دشمن وارد مذاکره شده، دیگر نیازی به حضور مردم در صحنه و خیابانها نیست. فریادی که شما در میدانها سر میدهید، در سرنوشت مذاکرات تأثیرگذار خواهد بود.»
ایشان همچنین خطاب به همسایگان جنوبی ایران تأکید کردند: «شما شاهد یک معجزه هستید؛ پس استوار در سوی حق بایستید.»
رهبر انقلاب افزود: تنها زمانی ایران حسن نیت خود را نشان خواهد داد که این کشورها در برابر «زورگویان متکبر» مقاومت قاطع کنند. «ما همچنان در انتظار پاسخ شایستهی شما هستیم تا برادری و محبت خود را به شما نشان دهیم.»
در پایان، آیت الله خامنهای تأکید کرد که ایران اهداف تعیینشدهی خود را چه بر سر میز مذاکره و چه در میدان نبرد پیگیری کرده و «دشمن را به طور کامل شکست خواهد داد».
ایران: از زمان آتشبس به هیچ کشوری حمله نکردهایم؛ اگر رویدادی صحت داشته باشد، کار آمریکا یا اسرائیل است
خبرگزاری فارس ایران گزارش داده است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز چهارشنبه ۲۰ فروردین با صدور بیانیهای اعلام کرد: از زمان برقراری آتشبس تاکنون، ایران مطلقاً هیچ گونه سلاحی به سوی هیچ کشوری شلیک نکرده است.
در این بیانیه آمده است که در ساعات گذشته، گزارشهایی دربارهی حملهی پهپادی و موشکی به تأسیسات برخی کشورهای واقع در کرانهی جنوبی خلیجفارس منتشر شده است. بیانیهی سپاه در این باره تأکید میکند که اگر این گزارشها صحت داشته باشند، بدون تردید عامل آن اسرائیل یا آمریکا بوده است.
در این بیانیه بار دیگر تأکید شده که اگر ایران قصد حمله به هر هدفی را داشته باشد، آن را در بیانیههای رسمی خود اعلام خواهد کرد. هیچ اقدامی که در بیانیههای رسمی ایران نیامده باشد، به هیچ وجه به ایران مرتبط نیست.
به گزارش روزنامهی گلف نیوز (Gulf News) امارات، گارد ملی کویت در بیانیهای اعلام کرد که یکی از تأسیسات این کشور شامگاه روز سهشنبه ۱۸ فروردین مورد حملهی پهپادی دشمن قرار گرفته که خوشبختانه تلفات جانی در پی نداشته است. در این بیانیه، عامل حمله «ایران و گروههای مسلح وفادار به آن» معرفی شده و کویت این اقدام را به شدت محکوم و تقبیح کرده است.
پیش از این، در تاریخ ۱۹ فروردین، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در صفحهی خود در شبکهی اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت که حملات گستردهی اسرائیل به لبنان، توافق آتشبس را نقض کرده و مذاکرات را بیمعنا ساخته است.
همچنین خبرگزاری فارس ایران روز ۱۹ فروردین به نقل از کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجهی ایران، گزارش داد که آمریکا باید مانع از ادامهی حملات اسرائیل به لبنان شود و آتشبس باید لبنان را نیز در بر گیرد.
غریبآبادی افزود که شب هشتم فروردین، ایران نزدیک بود به نقض آتشبس از سوی اسرائیل واکنش نشان دهد، اما دخالت پاکستان مانع از انجام این کار شد.
سپاه: نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در ساعات آتشبس تا این لحظه مطلقا هیچ پرتابی به سوی هیچ یک از کشورها نداشتهاند
متن بیانیه روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی:
طی ساعات گذشته خبرگزاریهای مختلف گزارشهایی در خصوص حمله پهپادی و موشکی به تاسیسات برخی از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس منتشر کردهاند.
به اطلاع میرساند که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در ساعات آتش بس تا این ساعت مطلقا هیچ پرتابی به سوی هیچ یک از کشورها نداشته اند.
اگر این گزارش های منتشره توسط رسانه ها صحت داشته باشند بدون شک کار دشمن صهیونی یا آمریکا است.
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران اگر هر هدفی را مورد اصابت قرار دهند، با شهامت کامل آن را در بیانیهای رسمی اعلام خواهند کرد و هر اقدامی که در بیانیه های اعلامی جمهوری اسلامی ایران نباشد ارتباطی با ما ندارد.
معاون وزیر خارجهی ایران: آمریکا باید میان جنگ و آتشبس یکی را انتخاب کند
به گزارش شبکهی بیبیسی (بریتانیا)، کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجهی جمهوری اسلامی ایران، روز سهشنبه ۱۸ فروردین اعلام کرد که حملات هوایی اسرائیل به لبنان در تاریخ ۱۶ فروردین، «نقض جدی» توافق آتشبس میان ایران و آمریکا محسوب میشود و ایالات متحده باید میان «جنگ و آتشبس» یکی را برگزیند.
وزارت بهداشت لبنان اعلام کرده است که در حملات هوایی اسرائیل در تاریخ ۱۶ فروردین به اصطلاح «مرکز فرماندهی حزبالله لبنان» و «پایگاههای نظامی» این گروه، دستکم ۳۰۳ نفر جان خود را از دست دادهاند.
غریبآبادی در این باره تأکید کرد که توافق آتشبس میان ایران و آمریکا باید لبنان را نیز پوشش دهد، اما این خواسته از سوی آمریکا و اسرائیل رد شده است. به گفتهی او، آمریکا ناگزیر است میان ادامهی جنگ یا پایبندی به آتشبس یکی را انتخاب کند.
غریبآبادی گفت که ایران شامگاه روز دوشنبه ۱۷ فروردین پیامی «بسیار صریح» برای کاخ سفید ارسال کرده و به آمریکاییها گفته است: «نمیتوانید همزمان هم خواهان آتشبس باشید، هم شرط و شروط بگذارید، هم دامنهی آتشبس را تعیین و لبنان را در آن بگنجانید، اما بعد به متحدتان اجازهی قتلعام بدهید.»
هنگامی که از غریبآبادی پرسیده شد آیا ایران از حزبالله لبنان خواهد خواست که به پرتاب راکت به سمت اسرائیل پایان دهد، او پاسخ داد که حزبالله لبنان «تاکنون به توافق آتشبس پایبند بوده است».
در خصوص مسئلهی تردد در تنگهی هرمز، غریبآبادی گفت که ایران به حقوق بینالملل پایبند خواهد بود، اما در عین حال تأکید کرد که این آبراه بینالمللی در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و دو کشور در گذشته از روی «خیرخواهی» به کشتیها اجازهی عبور امن میدادهاند.
او افزود: اگر آمریکا دست از تجاوز بردارد، ایران امنیت تردد را تضمین خواهد کرد، اما تهران باید با عمان و جامعهی بینالمللی توافقی برای عبور امن کشتیها تنظیم کند تا از «سوءاستفادهی نظامی» از این آبراه جلوگیری شود.
روز دوشنبه ۱۷ فروردین، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هشدار داد که نیروهای آمریکایی در منطقه باقی خواهند ماند تا زمانی که «توافق واقعی» با ایران به دست آید و اجرا شود. غریبآبادی در واکنش به این اظهارات گفت که نسبت به دستیابی به توافقی دائمی با آمریکا «بسیار بدبین» است و متهم کرد که واشنگتن از مذاکره به عنوان پوششی برای اقدامات نظامی استفاده میکند.
هنگامی که از او پرسیده شد آیا مذاکرات از پیش تعیینشدهی ایران و آمریکا در پاکستان همچنان برگزار خواهد شد یا خیر، پاسخ داد: «ما تحولات آینده را از همین حالا به دقت دنبال خواهیم کرد.»
غریبآبادی در پایان افزود: «اما به عنوان یک دیپلمات، هنوز هم عمیقاً امیدوارم که در نهایت بتوانیم به توافق آتشبسی دست یابیم که این منازعه را در چارچوب منافع کشورمان و منطقه حل و فصل کند.»
رئیس سازمان انرژی اتمی ایران: خواستهی آمریکا و اسرائیل برای محدودیت غنیسازی اورانیوم محقق نخواهد شد
دو روز از برقراری آتشبس موقت میان ایران و ایالات متحده میگذرد، اما توان غنیسازی اورانیوم ایران همچنان محور اصلی مذاکرات میان تهران و واشنگتن است. آمریکا خواستار توقف کامل برنامهی هستهای ایران است؛ خواستهای که از سوی تهران رد شده است. به گزارش روزنامهی گاردین بریتانیا (چهارشنبه ۱۹ فروردین)، محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، اعلام کرد که آمریکا و اسرائیل قادر به محدود کردن فعالیتهای غنیسازی ایران نیستند و خواستهها و ادعاهای آنها در این زمینه عملی نخواهد شد.
اسلامی در جمع خبرنگاران در تهران گفت: «درخواست و ادعای دشمنان ما برای محدود کردن برنامهی غنیسازی ایران، چیزی جز توهماتی نیست که سرانجام به یأس خواهد انجامید.» او تأکید کرد که هیچ قانون و هیچ فردی نمیتواند جلوی پیشرفت ایران را بگیرد.
اسلامی افزود که آمریکا اکنون خواهان دستیابی به توافق از طریق مذاکره است، زیرا اقدامات پیشین این کشور از جمله جنگافروزی، هیچ نتیجهای در بر نداشته است.
آمریکا قاطعانه خواستار توقف کامل برنامهی غنیسازی اورانیوم ایران است. اگرچه تهران در بندهای دهگانهی آتشبس خود، از جمله شروطش را پذیرش غنیسازی و لغو تمام تحریمهای اولیه و ثانویه توسط آمریکا قرار داده، اما کرولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، روز سهشنبه (۱۸ فروردین) ادعا کرد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با «فهرست آرزوهای» ایران موافقت نکرده است.
لویت گفت: «خط قرمز رئیسجمهور تغییری نکرده است: ایران باید غنیسازی اورانیوم در خاک خود را متوقف کند.»
در ژوئن سال گذشته (خرداد ۱۴۰۴)، پس از بمباران تأسیسات هستهای ایران توسط آمریکا و اسرائیل، این دو کشور ادعا کردند که توان غنیسازی ایران به شدت تضعیف شده است. اما هنوز مشخص نیست که ایران چه مقدار اورانیوم غنیشده در اختیار دارد و این مواد در کجا نگهداری میشوند. آژانس بینالمللی انرژی اتمی تخمین میزند که ایران همچنان حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد (نزدیک به سطح تسلیحاتی) در اختیار دارد.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز سهشنبه در کنفرانسی خبری اعلام کرد که ایالات متحده وضعیت غنیسازی اورانیوم ایران را زیر نظر دارد. او تلویحاً گفت که ممکن است عملیات نظامی دیگری برای تصاحب اورانیوم غنیشدهی ایران انجام شود: «ایران یا باید اورانیوم غنیشدهاش را به ما تحویل دهد و همان کار را بکند که رئیسجمهور گفته، یا اینکه خودمان میرویم و آن را به دست میآوریم.»
هنگامی که از هگست پرسیده شد برنامهی آمریکا برای تصاحب اورانیوم ایران چیست، از پاسخ دادن خودداری کرد و گفت: «این مسئلهای است که رئیسجمهور آن را حل خواهد کرد.»
شبکهی الجزیره قطر گزارش داده است که مسئلهی غنیسازی همواره نقطهی اصلی اختلاف میان آمریکا و ایران بوده است. واشنگتن بارها از تهران خواسته برنامهی هستهای را رها کرده و تمام فعالیتهای غنیسازی را متوقف کند. در مقابل، ایران همواره تأکید کرده که به دنبال ساخت سلاح هستهای نیست، اما حق خود برای غنیسازی اورانیوم را محفوظ میدارد.
پس از دستیابی دو کشور به توافق آتشبس دو هفتهای، قرار است مذاکرات بعدی روز پنجشنبه (۲۰ فروردین) در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، برگزار شود.
با این حال، به دنبال حملات تازهی اسرائیل به لبنان در روز سهشنبه (۱۸ فروردین)، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، نسبت به چشمانداز این مذاکرات ابراز تردید کرده است. قالیباف روز سهشنبه در شبکههای اجتماعی خود نوشت: «پیش از آغاز مذاکرات، آنچه میتوانست مبنای گفتگو باشد، آشکارا نقض شده است. در چنین شرایطی، آتشبس یا مذاکره دوطرفه منطقی به نظر نمیرسد.»
رسانهی بریتانیایی: نتانیاهو همهچیز را بر سر جنگ با ایران شرط بسته بود؛ آتشبس آمریکا و ایران او را به بزرگترین بازنده تبدیل کرد
دو هفته از برقراری آتشبس میان ایران و ایالات متحده میگذرد و به نظر میرسد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، «بزرگترین بازنده» این میدان باشد. او هنگام آغاز جنگ ادعا میکرد که میخواهد «تهدید وجودی» ناشی از ایران را از میان بردارد، اما این عملیات نظامی نه تنها محیط امنیتی اسرائیل را تغییر نداد، بلکه به هیچ یک از اهداف اعلامشده نیز دست نیافت. مقامات و شخصیتهای سیاسی اسرائیل به شدت از نتانیاهو انتقاد کرده و او را عامل «فاجعهای سیاسی» بزرگ برای این رژیم دانستهاند.
روزنامهی گاردین بریتانیا در تاریخ ۱۹ فروردین، در یادداشتی تحلیلی نوشت که نتانیاهو همهچیز را بر سر این جنگ شرط بسته بود، به این امید که با پشتیبانی آمریکا و از طریق عملیات نظامی، توان ایران را تضعیف کند. اما اسرائیل نتوانست به اهداف یا تعهدات خود در این زمینه جامهی عمل بپوشاند. در چنین شرایطی، جایگاه بینالمللی اسرائیل بیش از پیش آسیب خواهد دید و نتانیاهو نیز در انتخابات پیشروی پارلمانی امسال با چالشهای بزرگتری روبرو خواهد شد.
در این یادداشت آمده است که نتانیاهو همواره به دنبال راه انداختن جنگی علیه ایران بوده؛ او بارها ایران را تهدید کرده، در مجمع عمومی سازمان ملل متحد دست به نمایشهای پرمدعا زده، مدارک اطلاعاتی با صحت مشکوک را مطرح کرده و بیوقفه بر دولت آمریکا فشار آورده است. اسرائیل باور داشت که جنگ با ایران تنها چند روز یا چند هفته طول خواهد کشید و به زودی «تغییر رژیم» و «قیام» در ایران رخ خواهد داد.
سازمانهای اطلاعاتی آمریکا پیشتر پیشبینی اسرائیل دربارهی روند جنگ را «ابلهانه» ارزیابی کرده بودند و واقعیت نیز درستی این قضاوت را ثابت کرد: اسرائیل هیچ پیروزی در این منازعه به دست نیاورد.
این مقاله میافزاید که نتانیاهو همهچیز را بر روی عملیات نظامی علیه ایران شرط بست، اما اسرائیل نه توانست نظام جمهوری اسلامی ایران را سرنگون کند، نه ذخایر اورانیوم غنیشدهی ایران را تصاحب نماید و نه ضربهی اساسی به قدرت ملی ایران وارد آورد. منازعهی فلسطین و اسرائیل در سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) پیشتر به جایگاه بینالمللی اسرائیل لطمه زده بود و شکست در این جنگ نیز «نمک بر زخم» پاشید.
در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به هدف نخست خود دست یافت و توانست در برابر حملات آمریکا و اسرائیل که بیش از یک ماه به درازا انجامید، ایستادگی کند. هرچند ایران خسارات قابل توجهی متحمل شده، اما نظام جمهوری اسلامی همچنان سالم مانده و قدرت نظامی قابل ملاحظهای را حفظ کرده است؛ به طوری که به احتمال زیاد ضمن «جستجوی فرصتی برای تلافی»، بازسازی تسلیحاتی خود را با سرعت پیش خواهد برد.
از نظر افکار عمومی و دیپلماسی، نتانیاهو و اسرائیل ممکن است با سنگینترین پیامدها روبرو شوند. در ایالات متحده، اجماع سیاسی که از دههی ۱۹۶۰ میلادی شکل گرفته بود، دچار ترکخوردگی شده است. تلاش دولت اسرائیل برای ترغیب دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به جنگ با ایران، با انتقاد همزمان «جناح ترقیخواه» و جناح راستافراطی حامی شعار «آمریکا را دوباره بزرگ کن» (MAGA) در محافل سیاسی آمریکا روبرو شده است.
انتظار میرود اسرائیل در مهرماه امسال (۱۴۰۵) انتخابات پارلمانی برگزار کند. با توجه به اینکه نتانیاهو نتوانسته از طریق جنگ، محیط امنیتی اسرائیل را دگرگون کند و به هیچ یک از وعدههای خود عمل نماید، احتمالاً در این انتخابات «بهای سنگینی» خواهد پرداخت.
آموس هارل، خبرنگار نظامی روزنامهی هاآرتص اسرائیل، گفته است: شکست نتانیاهو از همان لحظهی آغاز جنگ رقم خورد. «ضعف ذاتی دولت کنونی آمریکا و دولت نتانیاهو برملا شد؛ آنها بر پایهی امیدهای بیاساس و خودفریبانه دست به ریسک زدند، طرحهایی سطحی و ناپخته ریختند، نظرات کارشناسان را نادیده گرفتند یا کارشناسان را وادار کردند تا از دیدگاه رهبران سیاسی حمایت کنند.»
گاردین در ادامه مینویسد: در طول بیش از یک ماه گذشته، اسرائیل با حمایت همهجانبهی آمریکا دست به عملیات نظامی در این مقیاس زد که میتوان آن را «فرصتی بینظیر در هزاره» نامید. احتمالاً در آینده درگیریهای محدودی رخ خواهد داد، اما بعید است منازعهای در این مقیاس دوباره تکرار شود.
ترامپ در مسائلی مانند استقرار نیروی زمینی تردید داشت، زیرا رایدهندگان آمریکایی تمایلی به تشدید بیشتر اوضاع ندارند؛ تشدیدی که هم هزینهی سنگینی برای آمریکا به همراه خواهد داشت و هم اقتصاد جهانی را به شدت متأثر میکند. به اعتقاد اکثر تحلیلگران، پس از آنکه نتانیاهو جنگ را برانگیخت اما در آن شکست خورد، بعید است بتواند دوباره چنین فرصتی را با حمایت آمریکا به دست آورد.
هارل در بخش دیگری از انتقادات خود گفت: «یک بار در غزه، یک بار در لبنان و دو بار در ایران – لافهای نتانیاهو دربارهی «پیروزی قاطع» و «از میان بردن تهدید وجودی» چهار بار پشت سر هم ثابت شد که وعدههایی توخالی بیش نیستند.»
پس از آتشبس آمریکا و ایران، نتانیاهو با حملهی تند سیاستمداران اسرائیلی از جناحهای مختلف روبرو شده است.
یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون و رهبر حزب میانهروی «آینده» (Yesh Atid)، روز سهشنبه ۱۸ فروردین در شبکههای اجتماعی خود با تاخت و تاز به تصمیمات نتانیاهو نوشت: «در تاریخ ما چنین فاجعهی سیاسی بیسابقهای رخ نداده است. در فرآیند تصمیمگیری دربارهی مسائل هستهای امنیت ملیمان، اسرائیل حتی نتوانست به میز مذاکره نزدیک شود.»
لاپید افزود: «نتانیاهو از نظر سیاسی شکست خورد، از نظر راهبردی شکست خورد و به هیچ یک از اهداف تعیینشدهاش دست نیافت. سالها طول میکشد تا بتوانیم خسارات سیاسی و راهبردی ناشی از تکبر، بیاحتیاطی و فقدان برنامهریزی راهبردی نتانیاهو را جبران کنیم.»
یائیر گولان، رهبر حزب چپگرای دموکراتهای اسرائیل، نیز نتانیاهو را به «شکست راهبردی» متهم کرد و گفت: «نتانیاهو وعدهی پیروزی تاریخی و امنیت برای نسلها را داد، اما در عمل، یکی از سنگینترین شکستهای راهبردی تاریخ اسرائیل رقم خورد. این یک شکست کامل است که امنیت اسرائیل را برای سالیان سال تهدید میکند.»
آویگدور لیبرمن، رهبر حزب راستگرای «اسرائیل خانه ما» (Yisrael Beiteinu)، نیز ادعا کرد که توافق آتشبس «به ایران فرصت نفسکشیدن خواهد داد» و «ما ناچاریم در شرایط دشوارتری دوباره عملیاتی دیگر را آغاز کنیم و هزینهای بسیار سنگینتر بپردازیم».
رسانههای آمریکایی پیشتر فاش کرده بودند که نتانیاهو از توافق آتشبس موقت میان ترامپ و ایران، آن هم بدون هماهنگی بهموقع با اسرائیل، به شدت عصبانی است. با این حال، نتانیاهو روز سهشنبه ۱۸ فروردین در سخنانی پاسخ داد و گفت که آتشبس دو هفتهای «با هماهنگی کامل با اسرائیل» حاصل شده است. او ادعا کرد که اسرائیل در هر لحظه آمادهی بازگشت به میدان نبرد است.
پس از اعلام آتشبس میان آمریکا و ایران، اسرائیل روز سهشنبه ۱۸ فروردین حملات هوایی گستردهای به لبنان انجام داد که به کشته شدن دستکم ۲۵۴ نفر انجامید. گاردین در ارزیابی خود نوشت: در شرایط کنونی، این اقدام اسرائیل بیش از هر چیز شبیه «خالی کردن عقده» پس از شکست در ایران است.
ارتش اسرائیل روز سهشنبه در بیانیهای اعلام کرد که از بامداد آن روز، حملات هوایی علیه ایران را متوقف کرده، اما درگیری با حزبالله لبنان ادامه دارد. در واکنش، یکی از مقامات ارشد ایران هشدار داد که توافق آتشبس ایران و آمریکا تمام منطقه را در بر میگیرد و با توجه به نقض آتشبس موقت توسط اسرائیل، تهران «مجازات» اسرائیل را در دستور کار خواهد داشت.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 