شکست مذاکرات ایران و آمریکا از نگاه رسانههای آمریکا: هر قدم بعدی واشنگتن، بنبست است
به قلم چی چیان، خبرنگار ناظران
ترجمه مجله جنوب جهانی
شکست مذاکرات طاقتفرسای ۲۰ ساعته ایران و آمریکا – آنچنان هم غیرمنتظره نبود.
اما رسانههای آمریکا نگران این پرسشند: حالا چه؟
روزنامه نیویورک تایمز آمریکا در ۱۲ آوریل گزارش داد که این وضعیت، دولت ترامپ را با گزینههای ناخوشایندی روبهرو کرده است: ادامه مذاکرات طولانی؟ یا ازسرگیری جنگی که بزرگترین اختلال انرژی در تاریخ مدرن را ایجاد کرده؟ یا افتادن درگیرودار بلندمدتی برای کنترل تنگه هرمز؟
به گفته این گزارش، هر مسیری با ریسکهای راهبردی و سیاسی سنگینی همراه است.
مقامات کاخ سفید گفتهاند که منتظر تصمیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای اعلام گام بعدی هستند. آخر هفته گذشته، همزمان با مذاکره هیئت آمریکایی به رهبری جیدی ونس در اسلامآباد، ترامپ برای تماشای مسابقات نهایی هنرهای رزمی ترکیبی به فلوریدا رفته بود.
بر اساس این گزارش، ونس اطلاعات چندانی از مذاکرات فاش نکرد، جز اینکه اشاره کرد پیشنهادی «یا این یا آن» به ایرانیها ارائه داده است. او از ایران خواسته برنامه هستهای خود را برای همیشه متوقف کند، اما ایران این «خط قرمز» آمریکا را رد کرده است.
از این منظر، این دور از مذاکرات تفاوت چندانی با دور قبلی در ژنو (اواخر فوریه) نداشته که با بنبست پایان یافت. همان زمان، ترامپ دستور حملات موشکی و بمباران ۳۸ روزه سراسر ایران را صادر کرد – با هدف قرار دادن انبارهای موشکی، پایگاههای نظامی و زیرساختهای صنعتی تولید تسلیحات.
محاسبه اولیه ترامپ این بود که با نمایش گسترده قدرت نظامی، ایران نظر خود را تغییر خواهد داد. اما ایران مصمم بود نشان دهد مهم نیست آمریکا چه مقدار مهمات مصرف کند، نمیتواند آنها را وادار به عقبنشینی کند.
جنگ ۳۸ روزه به نظر میرسد این باور را در ایران مستحکمتر کرده، نه سستتر.
این گزارش میافزاید که ممکن است این وضعیت در آینده تغییر کند، اما دولت ترامپ به وضوح نگران گرفتار شدن در گفتوگویی پیچیده و طولانی با ایران است.
جالب اینکه آخرین توافق بزرگ میان تهران و واشنگتن در دوران اوباما حاصل شد – مذاکراتی که دو سال طول کشید و سرشار از «سازش» بود؛ از جمله اجازه به ایران برای نگهداری ذخایر محدود هستهای و برداشتن تدریجی محدودیتها تا سال ۲۰۳۰، زمانی که ایران میتواند هر فعالیت هستهای مجاز در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای را انجام دهد.
گزینه دیگر ترامپ، ازسرگیری عملیات تهاجمی گسترده است – که برگ برنده اصلی او محسوب میشود. آتشبس شکننده دو هفتهای ۲۱ آوریل به پایان میرسد. انتظار میرود ترامپ در روزهای آینده تهدید به ازسرگیری عملیات نظامی کند، اما این گزینه از نظر سیاسی برای آمریکا چندان شدنی نیست – و ایرانیها نیز این را میدانند.
ترامپ هفته گذشته آتشبس را اعلام کرد، عمدتاً برای کاهش فشار ناشی از اختلال در تأمین ۲۰ درصد نفت جهان – اختلالی که قیمت بنزین را به شدت افزایش داده، کمبود کود شیمیایی ایجاد کرده و دیگر کالاهای حیاتی مانند هلیوم لازم برای تولید نیمههادیها را با مشکل مواجه ساخته است.
بازارها با چشمداشتن به چشمانداز توافق – حتی توافقی ناقص یا غیررضایتبخش – صعودی شدند. اگر جنگ ازسرگرفته شود، بازارها به احتمال زیاد سقوط میکنند، کمبودها وخیمتر میشوند و تورم داخلی آمریکا که هماکنون ۳.۳ درصد است، تقریباً به ناچار افزایش بیشتری خواهد یافت.
و این ما را به فوریترین مسئله میرساند: بازگشایی تنگه هرمز.
ایرانیها در روایت خود از مذاکرات، این موضوع را در صدر فهرست مباحث قرار دادهاند. وزارت خارجه ایران در بیانیهای اعلام کرد که در ۲۴ ساعت گذشته، طرفین درباره تمام جنبههای موضوعات اصلی – از جمله تنگه هرمز، مسئله هستهای، غرامت جنگ، رفع تحریمها و پایان کامل جنگ علیه ایران – بحث کردهاند.
نیویورک تایمز مینویسد که این فهرست قابل توجه است، چراکه بسته شدن تنگه هرمز تنها پس از آغاز جنگ به مسئلهای جدی تبدیل شد و اکنون به مخربترین «سلاح هرجومرج اقتصادی» در دست ایرانیها بدل شده است.
سفر ونس به روشنی نشان داد که هر دو طرف خود را برنده دور اول میدانند: آمریکا با پرتاب حجم عظیمی مهمات بر سر ایران «پیروز» شده، و ایران با جان سالم به در بردن «پیروز». به نظر میرسد هیچکدام تمایلی به مصالحه ندارند.
صبح روز ۱۲ آوریل به وقت محلی، ونس در اسلامآباد گفت که پس از مذاکرات طاقتفرسا، دو طرف به هیچ توافقی نرسیدهاند. ونس ایران را به خودداری از تعهد به عدم توسعه جنگافزارهای هستهای متهم کرد و گفت هیئت آمریکایی «آخرین و بهترین پیشنهاد» خود را ارائه داده، اما ایران از پذیرش آن سر باز زده است.
از سوی دیگر، منابع ایرانی اعلام کردهاند که آنچه روند مذاکرات را مختل کرد، «شرطهای غیرمنطقی و فراتر از حد» آمریکا بود. به گفته این منابع، ایران پیشنهادهای منطقی خود را مطرح کرده و اکنون «توپ در زمین آمریکاست».
به گزارش خبرگزاری تسنیم ایران، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز ۱۲ آوریل گفت که در این دور از مذاکرات، ایران و آمریکا «در برخی مسائل به تفاهم رسیدهاند» اما در «۲ تا ۳ مسئله مهم اختلاف نظر دارند».
بقائی تأکید کرد «دیپلماسی هرگز پایان نمییابد» و افزود: «دیپلماسی ابزاری برای حفظ منافع ملی است؛ دیپلماتها چه در زمان جنگ و چه در زمان صلح باید وظایف خود را انجام دهند.» او همچنین گفت موفقیت مذاکرات بستگی به «صداقت و حسننیت طرف مقابل» و پذیرش حقوق و منافع مشروع ایران دارد.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 