رقابت پنهان آمریکا، روسیه و اروپا در پسزمینه «تغییر قدرت» در مجارستان؛ ماگیار، مجارستان را به کدام سو خواهد برد؟
منتشرشده در گوانچای چین
ترجمه مجله جنوب جهانی
مجارستان روز ۱۲ آوریل در حالی شاهد برگزاری انتخابات سراسری برای تعیین نمایندگان پارلمان بود که بر اساس نتایج اولیه اعلامشده در همان شب، حزب «تیسا» به رهبری «پِتِر ماگیار» (مجار) به عنوان برنده از میدان بیرون آمد. ماگیار سخنرانی پیروزی خود را ایراد کرد و «ویکتور اوربان»، نخستوزیر پیشین، شکست خود را پذیرفت.
رسانههای خارجی این رویداد را «یکی از مهمترین و سرنوشتسازترین انتخابات اروپا در سالهای اخیر» توصیف کردهاند. روزنامه واشنگتن پست مینویسد این شکست بزرگ، نه تنها به ۱۶ سال قدرت بیوقفه اوربان پایان داد، بلکه پیامدهای عمیقی برای آمریکا، روسیه و اتحادیه اروپا در پی خواهد داشت. اوربان هم متحد «دونالد ترامپ» در جریان «بزرگسازی دوباره آمریکا» (MAGA) بود، هم با کرملین روابط نزدیکی داشت و هم از سوی رهبران اتحادیه اروپا به عنوان «خار در چشم» تلقی میشد.
در سالهای اخیر، روابط مجارستان به رهبری اوربان با اتحادیه اروپا به شدت تیره شده بود. ماگیار که خود زمانی از حامیان اوربان به شمار میرفت، در رقابتهای انتخاباتی وعده داد که اصلاحات داخلی اوربان را لغو کرده و موضع مجارستان را در قبال اوکراین – که بر خلاف رویکرد رایج اتحادیه اروپا بود – تغییر دهد. مقامات بروکسل امیدوارند با روی کار آمدن حزب تیسا، مجارستان به کشوری «همکاریکنندهتر و مدافع اقدام جمعی اتحادیه اروپا» تبدیل شود.
پیش از برگزاری انتخابات، اندیشکده «چتم هاوس» در تحلیلی نوشته بود نتیجه این رقابت نه تنها مسیر آینده مجارستان را دگرگون میکند، بلکه بر توانایی اتحادیه اروپا برای اقدام هماهنگ و همچنین بازتعادلسازی نفوذ روسیه و غرب در اروپای مرکزی تأثیر خواهد گذاشت. به گفته این اندیشکده، انتخابات مجارستان آزمونی مهم برای شبکه متحدان همعقیده ترامپ در اروپا محسوب میشود. نیویورک تایمز نیز صراحتاً اعلام کرد نتیجه انتخابات ۱۲ آوریل، ترامپ را ناامید کرده است.
«جیان جونبو» (Jian Junbo)، مدیر مرکز مطالعات روابط چین و اروپا در دانشگاه فودان، در گفتوگو با ناظر تحلیلی «گوانچاژِه» خاطرنشان کرد: با شکست اوربان، روابط آمریکا و مجارستان ممکن است به گرمی گذشته نباشد، اما دچار «دگرگونی بنیادین» نخواهد شد. از منظر روابط با چین نیز هرچند در کوتاهمدت احتمال تغییراتی وجود دارد، اما اگر حزب تیسا به این نتیجه برسد که همچنان به تعامل با پکن نیاز دارد، دو کشور میتوانند روابط دوستانهای را حفظ کنند. او تأکید کرد: «نباید انتظار زیادی داشته باشیم» و باید تحولات سیاسی آینده را بهطور پویا رصد کرده و خود را برای هرگونه تغییر آماده سازیم.
خروج اوربان، ورود ماگیار
با برگزاری انتخابات پارلمانی مجارستان، دوران شانزدهساله قدرت اوربان به پایان رسید. بر اساس آمار اولیه دفتر ملی انتخابات مجارستان، حزب تیسا به رهبری ماگیار موفق به کسب کرسیهای لازم برای تشکیل دولت شده است. از مجموع ۱۹۹ کرسی پارلمان، حزب تیسا با کسب حدود ۱۳۸ کرسی، به اکثریت دو سوم دست یافته است. حزب اوربان (فیدس – Fidesz) حدود ۵۵ کرسی به دست آورده و حزب راستافراطی «سرزمین ما» نیز حدود ۶ کرسی نصیبش شده است.
ماگیار در سخنرانی خود گفت: «امروز ما معجزه آفریدیم؛ مجارستان صفحه تازهای در تاریخ خود رقم زد. مأموریت ما ساختن کشوری کارآمد است. این اکثریت قاطع، انتقال آرام و مسالمتآمیز قدرت را تضمین خواهد کرد.» او متعهد شد که سازوکار توازن قوا را بازگرداند، عملکرد دموکراسی را تضمین کرده و «هرگز اجازه ندهد کسی بر کشور آزاد مجارستان تسلط یابد». وی همچنین افزود مجارستان بار دیگر متحدی استوار برای ناتو و اتحادیه اروپا خواهد بود.
در سوی مقابل، اوربان با بزرگمنشی شکست را پذیرفت و به هوادارانش گفت هرچند آمار نهایی هنوز کامل نشده، اما جهت کلی مشخص است و «این بار مسئولیت و فرصت اداره کشور به ما واگذار نشده است». او از هوادارانش تشکر کرد و به مخالفان تبریک گفت و افزود حزب فیدس از این پس بر بازسازی پایگاههای مردمی خود متمرکز خواهد شد. او تأکید کرد: «هرگز تسلیم نمیشویم. هیچگاه، هیچگاه، هیچگاه.»
اوربان ۶۲ ساله، طولانیترین دوره نخستوزیری را در میان رهبران اتحادیه اروپا داشته است. او از ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۲ نخستوزیر بود و مجارستان را به ناتو و سپس اتحادیه اروپا پیوند داد. از ۲۰۱۰ مجدداً به قدرت رسید و سه دوره پیاپی پیروز شد. این انتخابات چهارمین تجربه او از زمان بازگشت به قدرت بود، اما این بار با چالشی از سوی یکی از حامیان سابقش مواجه شد.
ماگیار که در ۱۹۸۱ متولد شده، از کودکی به سیاست علاقه داشت. در یکی از پادکستهای اخیر گفته بود در کودکی پوستر اوربان را بر دیوار اتاقش نصب کرده بود. او در دوران دانشجویی به حزب فیدس پیوست و بعدها با «یودیت وارگا» (Judit Varga) وزیر اسبق دادگستری مجارستان که از ستارههای نوظهور حزب بود، ازدواج کرد. در ۲۰۰۹، آن دو به بروکسل نقل مکان کردند. وارگا در آنجا مشاور نمایندگان مجارستان در پارلمان اروپا شد و ماگیار ضمن مراقبت از سه فرزندشان، به عنوان دیپلمات در نمایندگی دائم مجارستان نزد اتحادیه اروپا مشغول به کار شد.
پس از بازگشت به مجارستان در ۲۰۱۸، ماگیار در چندین نهاد مرتبط با دولت سِمت رهبری داشت. در همان سالها، وارگا در حزب فیدس به سرعت مدارج ترقی را پیمود و در ۲۰۱۹ وزیر دادگستری شد. او و «کاتالین نواک» (Katalin Novak) رئیسجمهور اسبق مجارستان، از جانشینان بالقوه اوربان محسوب میشدند. اما ماجرای رسوایی سیاسی در ۲۰۲۴، مسیر سیاسی هر دو را دگرگون کرد. در آن زمان فاش شد نواک، رئیسجمهور اسبق، فردی را عفو کرده بود که در پوشش جنایت تعرض به کودکان نقش داشت. وارگا نیز که از این عفو حمایت کرده بود، ناچار به کنارهگیری شد.
ماگیار که از ۲۰۲۳ از وارگا جدا شده بود، اندکی پس از افشای این ماجرا در مصاحبهای با حزب فیدس آشکارا قطع رابطه کرد و دولت اوربان را به فساد سیستمی متهم نمود که تنها به نفع حلقه کوچکی از نخبگان سیاسی و اقتصادی کار میکند. این مصاحبه به سرعت در فضای مجازی منتشر شد و او را یکشبه از یک چهره نسبتاً گمنام درون حزبی به شخصیتی ملی و شناختهشده تبدیل کرد.
ماگیار پس از آن با برگزاری تورهای بیوقفه روستایی و بهرهگیری از نارضایتی مردم از رکود طولانی اقتصادی، هزینههای بالای زندگی و تضعیف خدمات اجتماعی، خیلی زود مخالفان را گرد هم آورد و پایگاه سیاسی خود را ساخت. او قول داد نظام سیاسی اوربان را درهم بشکند و مجارستان را به سمت «رفاه و دموکراسی بیشتر» هدایت کند. ماگیار در ۲۰۲۴ به حزب تیسا پیوست و این حزب در عرض مدت کوتاهی به نیرویی کلیدی در عرصه سیاسی مجارستان بدل شد. در ژوئن همان سال، حزب تیسا با کسب ۳۰ درصد آرا در انتخابات پارلمان اروپا، ماگیار را به کرسی نمایندگی اروپا رساند.
رقابت انتخاباتی در سایه فشار آمریکا، روسیه و اروپا
از سال ۲۰۲۵، میزان محبوبیت حزب تیسا به سرعت افزایش یافت و در بسیاری از نظرسنجیها از حزب فیدس پیشی گرفت. ماگیار در این رقابتها بر مسائل داخلی مجارستان متمرکز بود و اوربان را به مدیریت ضعیف اقتصادی و دامن زدن به فساد و خویشاوندسالاری متهم میکرد. او همچنین به انتقاد از نزدیکی دولت اوربان به روسیه ادامه داد، اما از پرداختن مستقیم به جنگ اوکراین پرهیز کرد. در مقابل، اوربان کمپین خود را بر پایه «تهدیدات خارجی» به ویژه از سوی اوکراین و اتحادیه اروپا بنا نهاد. هفته پیش از انتخابات، اوربان اشاره کرد که اوکراین در نزدیکی خط لوله گاز مجارستان بستههای حاوی مواد منفجره کار گذاشته است. حزب فیدس همچنین با استفاده از هوش مصنوعی، ویدئویی ساخت که در آن ماگیار به یک خانه مجارستانی حملهور شده و جوانی را به اجبار به جبهه جنگ میفرستد.
رسانههایی همچون واشنگتن پست و آسوشیتدپرس معتقدند این شکست برای اوربان فراتر از یک تغییر سیاسی داخلی است و پیامدهای گستردهای برای آمریکا، روسیه و اتحادیه اروپا خواهد داشت. اوربان متدی محافظهکار در جریان «بزرگسازی دوباره آمریکا» (MAGA) بود، روابطی استوار با کرملین داشت و در بروکسل همواره با اتحادیه اروپا سر ناسازگاری میگذاشت.
شبکه سیانان گزارش داد که پس از پیروزی حزب تیسا، رهبران اروپایی «به وضوح نفس راحتی کشیدند» و از شکست اوربان احساس شادی پنهانی دارند. آنان امیدوارند دولت جدید مجارستان رویکردی دوستانهتر نسبت به اتحادیه اروپا در پیش گیرد. «اورزولا فون در لاین» رئیسکمیسیون اروپا اعلام کرد: «مجارستان اروپا را برگزید؛ اروپا نیز همیشه مجارستان را برگزیده است. با هم، قویتر خواهیم بود.»
اوربان در سالهای اخیر بارها کمکهای نظامی و مالی اتحادیه اروپا به اوکراین را مورد انتقاد قرار داده و تلاش کرده بود از تصویب تحریمهای بروکسل علیه روسیه جلوگیری کند. دولت او همچنین در موضوعاتی مانند مهاجرت، بارها از حق وتوی خود استفاده کرده و مانع از حصول «اجماع» در شورای اروپا میشد. از این رو، بروکسل امیدوار بود اوربان بار دیگر به قدرت نرسد و ماگیار که وعده تغییر سیاستهای او را داده بود، بر مسند تکیه زند.
ماگیار پیشتر به آسوشیتدپرس گفته بود در صورت پیروزی، روابط تیره مجارستان با اتحادیه اروپا را ترمیم خواهد کرد و این انتخابات «همانند همهپرسی درباره جایگاه مجارستان در جهان» خواهد بود. اما اندیشکده «چتم هاوس» در یادداشت آوریل خود تحلیل کرده بود که ماگیار یک «چهره بیرونی» نیست که بخواهد نظام موجود را از بنیان دگرگون کند، بلکه او فردی درونحاکمیتی است که سازوکارهای قدرت را به خوبی میشناسد. او آگاهانه از بزرگنمایی دوگانگی «دو مجارستانِ آشتیناپذیر» پرهیز کرده و این رویکرد نشان میدهد که هرگونه تغییر احتمالی، گزینشی و تدریجی خواهد بود، نه بنیادین و فراگیر.
«جیان جونبو» نیز معتقد است حزب تیسا به طور کلی رویکردی همسوتر با اتحادیه اروپا دارد و بروکسل احتمالاً فشارهایی وارد خواهد کرد تا مجارستان در موضوع حمایت از اوکراین به موضع اصلی اتحادیه بازگردد. این وضعیت میتواند برای روسیه چالشبرانگیز باشد. با این حال، به گفته او، مجارستان از نظر انرژی به روسیه وابسته است و حزب تیسا «به شدت روسیه را نخواهد رنجاند و در سطح اتحادیه اروپا نیز چندان فعالانه از اوکراین حمایت نخواهد کرد» و احتمالاً رویکردی «همراه با جریان اصلی» در پیش خواهد گرفت.
واشنگتن پست نیز نوشت: با سقوط اوربان، روسیه یکی از باارزشترین داراییهای خود را در اروپا از دست میدهد؛ دولتی دوست که در اتحادیه اروپا میتوانست مانع تحریمها شود و قطعنامهها را تضعیف کند. شکست اوربان ضربهای ایدئولوژیک به کرملین و متحدان آمریکایی آن وارد خواهد کرد. نیویورک تایمز نیز صراحتاً نوشت این نتیجه برای ترامپ ناامیدکننده است.
سیانان در این زمینه اشاره کرد که آمریکا در این انتخابات به طور غیرعادی فعال بود، زیرا دولت ترامپ باور داشت «انقلابی به سبک ترامپ» در جریان است و به زودی به اروپا نیز سرایت خواهد کرد. بر اساس همین باور، واشنگتن منابع دیپلماتیک زیادی را برای حمایت از پیروزی اوربان به کار گرفت. هفته پیش از انتخابات، «جیدی وَنِز» معاون رئیسجمهور آمریکا به مجارستان سفر کرد و گفت «از هر اقدامی برای کمک به اوربان دریغ نخواهد کرد». ترامپ نیز در تاریخ ۱۰ آوریل در پیامی در شبکه اجتماعی خود نوشت: اگر اوربان و مردم مجارستان نیاز داشته باشند، دولت آمریکا «آماده است تمام توان اقتصادی خود را برای تقویت اقتصاد مجارستان به کار گیرد، همانطور که در گذشته به متحدان بزرگ یاری رساندیم.»
از نظر جیان جونبو، دولت ترامپ اگرچه «از روی کار آمدن ماگیار چندان خشنود نیست و به اوربان و حزب فیدس تمایل بیشتری داشت»، اما پیروزی حزب تیسا نیز «دگرگونی بنیادین» در روابط آمریکا و مجارستان ایجاد نخواهد کرد. این روابط شاید به گرمی دوره اوربان نباشد، اما بدتر نیز نخواهد شد.
نگاه ماگیار به چین؛ «کمتر سخن گفته، اما نشانههایی از واقعبینی سختتر»
بیبیسی در ۱۲ آوریل نوشت: مجارستان هرچند کشوری نسبتاً کوچک است، اما در دوران اوربان از نفوذی شگفتانگیز در سطح بینالمللی برخوردار بود. علاوه بر آمریکا، روسیه و اتحادیه اروپا، چین نیز تحولات امروز مجارستان را با دقت دنبال میکند. دولت اوربان طی سالها سرمایهگذاری چین را با آغوش باز جذب کرد و مجارستان را به «پل ورودی» صادرات تولیدات چین به اروپا تبدیل نمود. شرکتهایی مانند بیوایدی (BYD) و CATL در این کشور کارخانه زدند. مجارستان نخستین کشور اروپایی بود که با چین تفاهمنامه همکاری «کمربند و جاده» را امضا کرد و تنها عضو اتحادیه اروپاست که با چین «شراکت استراتژیک همهجانبه» دارد.
حال این پرسش مطرح است که آیا با روی کار آمدن ماگیار، این نظم نیز تغییر خواهد کرد؟ روزنامه ساوت چاینا مورنینگ پست در تاریخ ۶ آوریل نوشت: اوربان همواره یکی از نزدیکترین دوستان چین در اتحادیه اروپا بود و از تیغ انتقادات بروکسل در برابر پکن محافظت میکرد و میلیاردها یورو سرمایهگذاری چینی را جذب مینمود. این رسانه خاطرنشان کرد که ماگیار در روند مبارزات انتخاباتی به ندرت از چین سخن گفته، اما متحدانش به سیاستی بالقوه سختگیرانهتر اشاره کردهاند.
«آنتیتا اوربان» (Anita Urban) که به عنوان وزیر خارجه احتمالی دولت تیسا معرفی شده، در فوریه گذشته در شبکه اجتماعی خود نوشت: «مجارستان نیاز به روابط اقتصادی نزدیک با چین دارد، اما نباید آسیبپذیر شود.» او رویکردی «بسیار عملگرایانهتر» را پیشبینی کرده است. ماگیار نیز در ژانویه در گفتوگو با رویترز مدعی شد هرچند سرمایهگذاری مستقیم خارجی برای اقتصاد مجارستان اهمیت دارد، اما شرطبندی بر روی تولیدکنندگان باتری خودروهای الکتریکی چین و کرهجنوبی «اشتباه» بوده است. او گفته بود قراردادهای بینالمللی باید «واقعبینانه» مذاکره شوند و اگر در جایی «بخش نامطلوبی» وجود داشته باشد، باید مذاکرات جدیدی برای تأمین مالی مجدد انجام شود. ماگیار در آن زمان حتی مدعی شد دولت احتمالی او چنین موضعی در قبال چین اتخاذ خواهد کرد.
«ایلونا گیزینسکا» (Ilona Gizinska) از اندیشکده «استاد شرق» (Centre for Eastern Studies) لهستان که پژوهشگر مسائل مجارستان است، این سخنان را نشانه آن میداند که حزب تیسا، سیاست خارجی اوربان در قبال چین را «واقعاً به نفع مجارستان نمیداند». «تاماش ماتورا» (Tamas Matura)، دانشیار دانشگاه کوروینوس بوداپست که درباره چین مطالعه میکند، معتقد است تغییر قدرت در مجارستان احتمالاً به معنای از دست رفتن بخشی از حمایتهای سیاسی چین باشد، اما منافع اقتصادی چین در این کشور به احتمال زیاد حفظ خواهد شد، زیرا حزب تیسا موضعی «بسیار آرام، عینی و عملگرایانه» نسبت به پکن دارد. به گفته او، «کلیدواژه در محافل نزدیک به حزب تیسا «عملگرایی» است. آن موضعگیریهای شدیداً سیاسی در قبال چین از بین خواهد رفت و احتمالاً دیگر شاهد وتوی مکرر یا کارشکنی نخواهیم بود، اما سرمایهگذاری چین مشکلی نخواهد داشت.»
جیان جونبو نیز هشدار میدهد: با پیروزی حزب تیسا، عدم قطعیت در سیاست خارجی مجارستان نسبت به چین افزایش خواهد یافت. احتمال دارد این حزب محدودیتهای بیشتری در همکاریهای اقتصادی با چین وضع کرده و بر مسائل حقوقی، زیستمحیطی و حقوق بشری نظارت سختتری اعمال کند. اما از زاویه محدودیتهای واقعی، اقتصاد مجارستان همچنان به سرمایه خارجی به ویژه سرمایهگذاری چین وابسته است؛ بنابراین بعید است به سمت «خصومت» با چین حرکت کند. او خاطرنشان ساخت که مردم مجارستان کاملاً گرایش به اتحادیه اروپا ندارند و حزب فیدس ریشههای عمیقی در جامعه و سیاست مجارستان دارد؛ بنابراین دولت جدید در اعمال تغییرات عمده با چالشهای بسیاری روبهرو خواهد بود.
جیان جونبو تأکید کرد: «فقط نباید دیگر مجارستان را «پل ورودی» خود بدانیم.» به گفته او، پس از روی کار آمدن حزب تیسا، تقریباً به طور قطع در کوتاهمدت تغییراتی در روابط با چین رخ خواهد داد. اگر بعداً حزب تیسا به این نتیجه برسد که همچنان به تعامل با چین نیاز دارد، دو کشور ممکن است روابط دوستانهای را حفظ کنند، اما «ما نباید انتظار زیادی داشته باشیم» و باید پویایی سیاستهای آن را رصد کرده و خود را برای هرگونه تغییر و تنظیم آماده سازیم.
مجله جنوب جهانی-بررسی مسائل جنوب جهانی – سال بیستم 